III SA/Łd 165/16

Dnia 23 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2016 roku odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej i w pozostałym zakresie umarzającego postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2011 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2011 r. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł, w pozostałym zakresie oddalając wniosek. Referendarz sądowy uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony, co stanowi przesłankę do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że skarżący obecnie utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w kwocie niespełna 2000 zł. Ponadto podkreślił, że z drugiej strony skarżący jeszcze w 2014 r. prowadził działalność gospodarczą generującą bardzo duże przychody (ponad 2 700 00 zł) i dochody (ponad 360 000 zł). Referendarz wyjaśnił, że także żona skarżącego prowadzi firmę osiągającą miesięcznie kilkanaście tysięcy zł przychodów. Wprawdzie same bilansowe dochody firmy skarżącej nie są wielkie, a w lutym bieżącego roku wykazała nawet stratę, tym niemniej strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów uzyskania przychodu nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Postanowienie stało się prawomocne. Skarżący w dniu 27 kwietnia 2016 r. uiścił 500 zł tytułem części wpisu sądowego od skargi. Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił ww. skargę. Po złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i uiszczeniu kwoty 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej, skarżący wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku, a po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Skarżący utrzymuje się obecnie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2000 zł brutto. W 2015 r. przez 7 miesięcy, od kwietnia do listopada, przebywał na zwolnieniu lekarskim, otrzymując wówczas zasiłek chorobowy w wysokości 1518,86 zł brutto. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej i w pozostałym zakresie umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., jednakże pod warunkiem wykazania, że nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. W przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy będą to w szczególności okoliczności wskazujące na pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wskazał na zmianę swojej sytuacji materialnej ani nie wykazał żadnych nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny zdolności płatniczych strony. W sprzeciwie skarżący wskazał na naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, w której skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wyjaśnił, że jego sytuacja nie zmieniła się na korzyść, która pozwalałaby mu na uiszczenie wyższego wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem strony wykazano prawidłowo, że jej sytuacja majątkowa nadal uniemożliwia mu uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości w dwóch sprawach. Skarżący podkreślił, że obecnie jest zobowiązany do uiszczenia większych wpisów w obu sprawach, co powinno skutkować przyjęciem, że skoro nie może unieść ciężaru wpisu ponad kwotę 500 zł to tym bardziej nie może unieść ciężaru wpisy oznaczonego obecnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego co do oceny możliwości płatniczych skarżącego na obecnym etapie postępowania sądowego. Podkreślenia wymaga, że aktualnie rozpoznawany wniosek jest ponownym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać należy, że prawomocnym postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł, w pozostałym zakresie oddalając wniosek. Oceniając całość kosztów sądowych jakie skarżący miał obowiązek uiścić w tej sprawie referendarz uznał, że skarżący bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny będzie w stanie uiścić część wpisu sądowego od skargi oraz dalsze koszty postepowania ( w tym opłatę kancelaryjną jak również wpis od skargi kasacyjnej). Wobec powyższego rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nastąpiło w oparciu o treść art. 165 p.p.s.a., dającego prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następnych p.p.s.a. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia starszy referendarz sądowy uznał, że sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby na odstąpienie od oceny jego sytuacji majątkowej zawartej w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r. Podkreślić należy, że prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2008 r., II OZ 654/08; z dnia 31 maja 2005 r., II OZ 408/05). Zdaniem Sądu straszy referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący nie wskazał na zmianę swojej sytuacji materialnej ani nie wykazał żadnych nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny zdolności płatniczych strony. Przedstawiona w obecnym wniosku sytuacja materialna skarżącego nie uległa zmianie w stosunku od okoliczności będących przedmiotem rozstrzygnięcia w prawomocnym postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r. Dodatkowo zauważyć należy, że formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 stycznia 2016 r.(k. 19-22) jak i 28 sierpnia 2016 r. (k. 167-168) zawiera identyczne dane, zatem świadczy to o braku zmiany sytuacji majątkowej skarżącego. A to na skarżącym jako wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciążył obowiązek wykazania, że jego stan finansowy i osobisty uległ zmianie, czego w tej sprawie nie uczynił. Podkreślić należy, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem tylko takie są chronione przez ustawodawcę. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności nie są wystarczające, uzasadnione jest stwierdzenie, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. bg