III SA/Łd 213/10

Dnia 7 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2010 roku sprawy ze skargi A. O. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej [...] w Ł. z dnia [...] roku nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna A. H.-E. w Ł., na podstawie art. 138 k.p.a. oraz art. 179 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z Regulaminem przyznawania pomocy materialnej studentom AHE w Łodzi, po rozpoznaniu odwołania A. O. od decyzji Uczelnianej Komisji Stypendialnej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego, utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że w dniu [...] r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2009/2010. W treści wniosku, jako osoby wchodzące w skład członków rodziny, oprócz siebie wskazał córkę A. O. Prowadząc postępowanie organy Uczelni uzupełniły wniosek wskazując, że do rodziny skarżącego należy wliczyć również rodziców: E. D. i M. O. (podanie skarżącego z dnia [...] r.). Do akt sprawy wpłynęły również oświadczenia A. O. z dnia 10 października 2009r., 22 listopada 2009 r. oraz 5 grudnia 2009 r., z których wynika, że nie miał zasądzonych i nie pobierał od rodziców żadnych alimentów, otrzymywał natomiast, w okresie od stycznia do września, alimenty od byłej żony na dziecko. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił A. O. przyznania stypendium socjalnego na rok 2009/2010 z uwagi na fakt, iż dochód na osobę w rodzinie studenta przekroczył kwotę uprawniającą do przyznania stypendium. Organ wskazał, że podstawę do wyliczeń dochodu uprawniającego do stypendium stanowią dochody wszystkich pełnoletnich członków rodziny wykazane w zaświadczeniach z urzędów skarbowych z ostatniego roku podatkowego w odniesieniu do daty złożenia wniosku (§ 6 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom AHE w Ł.). Uczelniana Komisja Stypendialna ustaliła, że miesięczny dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę wyniósł 1025,25 złotych. Do dochodu tego wliczono kwotę alimentów zasądzonych na rzecz córki wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) w wysokości 250 złotych. Komisja stypendialna zaznaczyła, że nie uwzględniła dochodu jaki skarżący otrzymał z tytułu umów o dzieło w "A", powołując się przy tym na treść art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu skarżący podniósł, że wydana decyzja jest błędna i krzywdząco zinterpretowano w niej złożone dokumenty. Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Odwoławcza Komisja Stypendialna A. H.-E. w Ł. w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. wskazała, że dochód uprawniający do stypendium jest wyliczany na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom AHE w Ł. Organ podniósł, że w przypadku A. O., przy ustalaniu prawa do stypendium niezbędnym jest uwzględnienie dochodów rodziców studenta, bowiem tak nakazuje ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym w art. 179 ust. 5, w związku z niespełnieniem przez skarżącego wymogu samodzielności finansowej w rozumieniu art. 179 ust. 6 ustawy. Ustawa nie przewiduje wyjątków od tej zasady, nie ma też znaczenia fakt, że rodzice studenta pozostają w separacji. Komisja Odwoławcza wskazała, że w przypadku nieudowodnienia samodzielności finansowej w rozumieniu art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, należy zgodnie z art. 179 ust. 5 tej ustawy, uwzględnić dochody rodziców, jak to słusznie uczyniła Uczelniana Komisja Stypendialna. Organ odwoławczy uznał także za słuszny pogląd organu I instancji wskazujący, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy powiększyć dochód rodziny studenta o kwotę 3000 złotych, czyli o dochód z tytułu zasądzonych alimentów na rzecz córki pomimo, że w oświadczeniu z dnia 10 października 2009 r. skarżący podniósł, iż alimenty były płacone od stycznia do września 2008 r. oraz że od września do grudnia 2008 r. nie złożył wniosku do komornika o egzekucję alimentów. W ocenie organu odwoławczego niezłożenie wniosku do komornika o egzekucję alimentów nie jest jednoznaczne z tym, że owe alimenty nie były wypłacone, zatem nie ma podstaw prawnych pozwalających na niedoliczenie alimentów z okresu od października 2008 r. do grudnia 2008 r. do dochodu rodziny. W skardze z dnia 10 marca 2010 r. A. O. wskazał, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko i dlatego w poczet jego dochodu nie powinien być wliczany dochód jego rodziców. Podniósł, że jeśli jego dochody byłyby sprzeczne z art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym to analogicznie nie otrzymywałby świadczeń rodzinnych. W odniesieniu do alimentów wskazał, że nie składał wniosku do komornika więc nie ma podstaw prawnych, aby doliczyć do dochodu zasądzone, ale nieotrzymywane alimenty. A. O. nie zgodził się również ze stanowiskiem organów administracji dotyczącym niedoliczenia do dochodu przedłożonych umów o dzieło, zaznaczył bowiem, że zgodnie z treścią art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym źródłem dochodu studenta może być wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło. W odpowiedzi na skargę z dnia 6 kwietnia 2010 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna A. H.-E. w Ł. wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy, decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek, dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (postanowienia) nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc jednak związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także tych wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Rozpatrując skargę, w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uwzględnienie skargi. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej A. H.-E. w Ł. z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej A. H.-E. w Ł. z dnia [...] r. odmawiająca przyznania A. O. stypendium socjalnego na rok akademicki 2009/2010. Powodem odmowy przyznania stypendium było – jak wskazały w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięcia organy obu instancji – przekroczenie dochodu na osobę w rodzinie skarżącego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz przepisy Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom A. H.-E. w Ł. Stosownie do treści art. 173 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie m.in. stypendium socjalnego (pkt 1). W myśl zaś postanowień art. 179 powoływanej ustawy, stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z ust. 5 wskazanego przepisu, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne (...) ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) , z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się wymienionych w tym przepisie dochodów i świadczeń. W ustawie o świadczeniach rodzinnych podane zostały owe zasady, spośród których wymienić należy zdefiniowanie pojęć dochodu (art. 3 pkt 1), dochodu rodziny (art. 3 pkt 2), rodziny (art. 3 pkt 16), uzyskaniu dochodu (art. 3 pkt 24). Ustawodawca nie wskazał w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym expressis verbis znaczenia pojęcia rodzina studenta, ale pojęcie to da się wywieść z analizy treści art. 179 ust. 4 i ust. 5 cytowanej ustawy. Skoro bowiem w pierwszym z tych przepisów wymieniono zamknięty katalog członków rodziny, których dochody uwzględnia się "przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium (...), zaś w drugim z nich nakazano stosować określone zasady, ale z uwzględnieniem ust. 4, to uznać należy, że krąg członków rodziny uwzględniany przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta (art. 179 ust. 5), jest tożsamy z kręgiem członków rodziny, o których mowa w art. 179 ust. 4 ustawy. Sformułowanie dotyczące wyliczania wysokości dochodu znalazło się również w § 6 pkt 3 lit a) Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom A. H.-E. w Ł.. Ustęp 4 art. 179 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium nakazuje uwzględnić dochody samego studenta, jego małżonka oraz rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych studenta. Dochodów rodziców, czy też opiekunów prawnych lub faktycznych studenta nie wlicza się (zastrzeżenie wskazane w ust. 5 art. 179), jeżeli student jest samodzielny finansowo. W niniejszym postępowaniu organy administracji prawidłowo ustaliły, że A. O. nie jest osobą samodzielną finansową, dlatego też przy ustalaniu wysokości miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na jedną osobę uwzględniły dochody rodziców skarżącego: E. D. i M.O.. Takie zresztą podanie złożył skarżący w dniu [...] r. A. O. nie może być uznany za studenta samodzielnego finansowo, gdyż nie wykazał aby posiadał w roku 2008 i 2009 stałe źródło dochodów, z którego miesięczny dochód nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników, ogłaszanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego w przypadku dochodu z ostatniego roku podatkowego i obowiązującego w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie stypendium (art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). Jak wynika z akt sprawy, stałym źródłem dochodu skarżącego jest renta z tytułu niezdolności do pracy oraz alimenty zasądzone na rzecz córki, jednak ich wysokość nie odpowiada wskazanym wyżej kryteriom minimalnego wynagrodzenia za pracę. W tym przypadku nie może być wzięty pod uwagę dochód uzyskiwany przez skarżącego z tytułu zawartych umów o dzieło, bowiem dochód ten nie ma charakteru stałego w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 punkt 24 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uzyskanie dochodu należy rozumieć uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Zatem stwierdzić należy, że ustawodawca wyłączył możliwość doliczenia do dochodu wynagrodzenia uzyskanego z tytułu umów o dzieło. Podniesiona w skardze okoliczność, iż taka interpretacja przepisów prowadziła by do wniosku, iż skarżący nie jest uprawniony do otrzymywania świadczeń rodzinnych, a przecież faktycznie ma je wypłacane, nie zasługuje na uwzględnienie. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych nie jest brana bowiem pod uwagę ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i wynikające z niej kryteria do przyznawania prawa do świadczeń socjalnych studentom. Przy ustalaniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie uwzględniono także córkę skarżącego – A. O., a wysokość dochodów osiągniętych w 2008 r. przez poszczególnych członków rodziny organ administracji ustalił na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w S. Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest również doliczenie przez organy do dochodu rodziny skarżącego w 2008 r. kwoty 3000 złotych z tytułu alimentów. Organy administracji ustaliły w tym zakresie, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) rozwiązującego przez rozwód małżeństwo pomiędzy A. O. a A. M. zasądzono od matki na rzecz A. O. alimenty w wysokości 250 złotych miesięcznie płatne do rąk skarżącego. W ocenie organów powyższe ustalenia, stanowiły wystarczającą podstawę do uznania - w oparciu o art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, że kwota ta powinna być doliczona do dochodu rodziny. W ocenie Sądu, w tym zakresie nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowego, czym naruszono art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zważyć bowiem należy, że w toku prowadzonego postępowania do akt sprawy wpłynęło oświadczenie skarżącego z dnia [...] r., z którego wynika, że w roku 2008 alimenty były wypłacane jedynie od stycznia do września, natomiast od września 2008 r. do końca roku nie składał wniosku do komornika, więc alimentów nie otrzymywał. Organy administracji w uzasadnieniach obu decyzji nie zbadały tej okoliczności, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że fakt nie złożenia wniosku do egzekucji komorniczej nie świadczy o tym, że alimenty nie były w rzeczywistości wypłacane. W ocenie Sądu stanowi to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek organów administracyjnych podejmowania wszelkich środków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne nie ustaliły bowiem prawidłowo okoliczności faktycznych, od których uzależniona została możliwość ubiegania się o przyznanie stypendium socjalnego. A mianowicie nie ustaliły, jaki faktycznie dochód posiada skarżący i jego rodzina. W toku ponownie prowadzonego postępowania organy powinny ustalić czy skarżący faktycznie otrzymywał alimenty w zasądzonej wysokości pomimo niewszczęcia postępowania egzekucyjnego - według oświadczenia skarżącego - co będzie stanowiło podstawę do prawidłowego wyliczenia kryterium dochodowego rodziny. Na uwagę zasługuje też fakt niezachowania przez organy warunków formalnych, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w indywidualnej sprawie studenckiej przez komisję stypendialną. W świetle art. 207 ust. 1 i ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania studentowi stypendium powinna zawierać: 1) oznaczenie organu administracji publicznej, 2) datę wydania, 3) oznaczenie strony lub stron, 4) powołanie podstawy prawnej, 5) rozstrzygnięcie, 6) uzasadnienie faktyczne i prawne, 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. W myśl tego przepisu każda decyzja winna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej. W przypadku organu kolegialnego decyzja winna precyzyjnie wskazywać imiona i nazwiska wszystkich członków organu, który wydał decyzję (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 646/06 – niepublikowany, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 623/07 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 41/08 – niepublikowane). Zarówno Uczelniana Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna są organami kolegialnymi, a więc w decyzjach winny zostać wymienione imiona i nazwiska wszystkich członków komisji biorących udział w podjęciu decyzji. Tymczasem w przypadku decyzji zarówno Uczelnianej Komisji Stypendialnej A. H.-E. w Ł. jaki i Odwoławczej Komisji Stypendialnej A. H.-E. w Ł. nie podano składu tych komisji. W nadesłanych aktach administracyjnych brak jest nawet protokołów z posiedzeń tych komisji, na których podjęte zostały zaskarżone decyzje. Brak takich protokołów uniemożliwił Sądowi w praktyce kontrolę prawidłowości składu osobowego organów wydających decyzje w niniejszej sprawie i nie dał możliwości oceny zaskarżonych rozstrzygnięć od strony formalnej. Pominięcie imion i nazwisk członków komisji, którzy wydali decyzję stanowi oczywiste naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. Z wszystkich podanych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy i uzasadniało uwzględnienie skargi. Komisja Stypendialna winna zatem ponownie rozpoznać wniosek skarżącego, uwzględniając przy ocenie zasadności jego żądania przedstawioną wyżej interpretację przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy winny także przestrzegać przepisów postępowania i mieć na uwadze aby wydane decyzje odpowiadały wymogom art. 107 § 1 k.p.a. Są one również z urzędu obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Dodać także należy, iż dokumentacja przesłana Sądowi w postaci luźnych kart papieru nie spełnia wymogów stawianych aktom administracyjnym. Przesyłane sądowi akta postępowań toczących się przed organem I i II instancji winny zawierać dokumenty ułożone chronologicznie, złączone i ponumerowane, wyposażone w kartę przeglądową, czyli "spis treści". Akta winny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, pism składanych przez uczestników postępowania, notatek sporządzanych przez pracowników organu, dokumentów związanych z doręczaniem pism: pokwitowań pocztowych, kopert z pieczęciami, a w razie złożenia pisma bezpośrednio w kancelarii organu, adnotacji urzędowej, potwierdzającej datę i okoliczność osobistego złożenia pisma. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, iż sąd, nie będąc w stanie wyjaśnić nasuwających się wątpliwości, nie może uznać za udowodnione okoliczności, na które powołuje się organ administracji (vide wyrok WSA w Warszawie z 21.02.2008r. w sprawie II SA/Wa 2170/07 LEX nr 355205). Należy jednak stwierdzić, iż zastrzeżenia co do formy przesłanych akt administracyjnych nie miały w niniejszej sprawie wpływu na ocenę zasadności skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. D.T.