III SA/Łd 250/16

Dnia 27 lipca 2016 roku Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 roku odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.T. J. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione. Skarżąca wniosła również o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca nie wykazała żadnego majątku, podała, że z końcem 2015 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, obecnie utrzymuje się z pracy na 1/4 etatu z wynagrodzeniem 462,50 zł. Z podatkowych zeznań rocznych wynika, że w 2014 r. z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód w wysokości 752 682,43 zł, przy kosztach jego uzyskania w kwocie 730 460,21 zł, co dało 22 222,22 zł dochodu. W 2015 r. przychód z działalności gospodarczej wyniósł z kolei 1 140 255,38 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 1 044 729,03 zł, dając tym samym 95 526,35 zł dochodu. Skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego w A. za okres od 31 maja 2015 r. do 25 czerwca 2015 r., w którym saldo końcowe rachunku wynosiło 15.630,59,- zł. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. straszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że choć obecnie skarżąca uzyskuje niewielkie dochody (pracując na 1/4 etatu), to do końca 2015 r. prowadziła dochodową działalność gospodarczą, generującą bardzo duże przychody, sięgające ponad 1 100 000 zł oraz osiągając prawie 100 000 zł dochodu. W ocenie referendarza sądowego dochód ten, choć osiągnięty w 2015 r., w zupełności wystarczał na uiszczenie kosztów sądowych - na obecnym etapie postępowania sądowego jest to kwota 100 zł wpisu sądowego od skargi. W sprzeciwie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 par. 1 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i wyjaśniła, że nie posiada żadnych środków pieniężnych wystarczających na pokrycie opłaty sądowej. Podkreśliła, że posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków, urzędów skarbowych i ZUS-u. Skarżąca wskazała, że istnieje szereg tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko niej, które opiewają na bardzo dużą kwotę, ponadto przeciwko skarżącej toczą się postępowania egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że osobie fizycznej może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z 29.01.2008 r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, że choć obecnie skarżąca uzyskuje niewielkie dochody (pracując na 1/4 etatu), to do końca 2015 r. prowadziła dochodową działalność gospodarczą, generującą bardzo duże przychody, sięgające ponad 1 100 000 zł oraz osiągając prawie 100 000 zł dochodu. Dochód ten wystarczał na pokrycie kosztów postępowania w tej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł (wpis sądowy od skargi). Ponadto zauważyć należy, że skarżąca nie przedstawiła kompleksowych informacji o swojej sytuacji materialnej. Starszy referendarz sądowy zobowiązał skarżącą m.in. do nadesłania wyciągów wykazów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu trzech ostatnich miesięcy. W odpowiedzi skarżąca nadesłała jedynie wyciąg z rachunku bankowego w A. za okres od 31 maja 2015 r. do 25 czerwca 2015 r. Jak wynika z nadesłanego dokumentu saldo końcowe rachunku wynosiło 15.630,59,- zł. Należy jednak zauważyć, że skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku za jeden miesiąc z poprzedniego roku, nie nadesłała aktualnych danych. W ocenie Sądu fakt, że w złożonym oświadczeniu skarżąca nie przedstawiła wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej i nie uczyniła tego również w złożonym sprzeciwie, pozwala przyjąć, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Najistotniejsze znaczenie ma jednak fakt, że strona nie wykonała w pełni obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 6 maja 2016 r. zobowiązującym do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację majątkową. Zatem nie pozwoliła na ocenę swojej faktycznej sytuacji finansowej. Uznać zatem należy, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Ponadto Sądowi z urzędu wiadomo, że w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem skarżąca również występowała o przyznanie prawa pomocy, m.in. w sprawie o sygn. III SA/Łd 868/15 i III SA/Łd 417/15. Wobec sprzeczności danych wynikających z analizy danych zawartych w tych aktach Sąd uznał, że skarżąca uchyla się od obowiązku przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji osobistej i majątkowej. Natomiast to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zatem, w sytuacji braku żądanych informacji Sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji strony. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca nie spełniła przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. R.T.