III SA/Łd 252/14

Dnia 25 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej poprzez usunięcie zapisu na mapie zasadniczej p o s t a n a w i a : 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych; 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. A.Ł. W dniu 27 lutego 2017 roku T. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej poprzez usunięcie zapisu na mapie zasadniczej. W dniu 25 marca 2014 roku do akt sprawy wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej "PPF", w którym skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem (1/2) domu wybudowanego w 1949 roku o powierzchni 120 m2, w którym zamieszkuje wspólnie z rodzicami. Podał, że jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,91 ha (1,3 ha przeliczeniowego), a jego jedyny dochód stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, które w okresie ostatnich trzech miesięcy stanowi średnio kwota 2 584,51 zł brutto, (tj. 1 870,15 zł netto). Skarżący wyjaśnił, że pracuje na akord, stąd wynagrodzenie ma zróżnicowaną wysokość w poszczególnych miesiącach. Nadmienił, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro, nie posiada także żadnych innych dodatkowych źródeł dochodu, opłaca natomiast alimenty na rzecz dwójki dzieci w łącznej kwocie 700 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 14 kwietnia 2014 roku od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że występował o całkowite, a nie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że dopłaty z ARiMR do prowadzonego gospodarstwa nie stanowią dodatkowego źródła dochodu. Nadmienił, że na mocy postanowienia z dnia 24 lutego 2014r. Sąd Rejonowy w P. podwyższył wysokość alimentów do kwoty 860 zł miesięcznie. Wskazał, że oprócz obowiązku alimentacyjnego ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu oraz wysokie koszty w związku z dojazdami do pracy. Skarżący wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.)- dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając wniosek skarżącego sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest obecnie zdolny wygospodarować środków na poniesienie kosztów sądowych w pełnym zakresie. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada. Z przedłożonych sądowi dokumentów wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje razem z rodzicami w domu jednorodzinnym o pow. 120 m², którego właścicielem jest w ½ części. Skarżący osiąga comiesięczny dochód z tytułu umowy o pracę, który średnio za trzy miesiące wynosi 1 870,15 zł (netto). W poszczególnych miesiącach dochód jest zróżnicowany z uwagi na fakt, że skarżący pracuje na akord. Ponadto skarżący jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,91 ha (1,3 ha przeliczeniowego), a z dokumentów znajdujących w aktach innej sprawy, tj. sygn. akt III SO/Łd 2/4 (k nr 28) wynika, że skarżący otrzymuje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które w roku 2012 r. wyniosły 1501,34 zł, a w 2013 r. – 1559,62 zł. Podkreślić także należy, że skarżący obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec dwóch córek, który jak wskazał w sprzeciwie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. został podwyższony do kwoty 860 zł miesięcznie. Zdaniem sądu analiza przedstawionej powyżej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego prowadzi do wniosku, że uiszczenie kwoty 50 zł w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów, dopłat oraz alimentów nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych do utrzymania skarżącego. Należy przy tym również podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Tym samym w świetle przedstawionych okoliczności, biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącego, opartą o stałe źródło dochodu, nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie kosztów postępowania w ograniczonym zakresie. Skarżący w żaden sposób nie udokumentował ponoszonych przez niego stałych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem domu oraz wysokich, jak twierdzi kosztów dojazdów do pracy. Nie wykazał również, że aktualnie kwota ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego została rzeczywiście podwyższona do kwoty 860 zł miesięcznie. W konsekwencji w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada takie środki. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,). Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i § 4 ustawy i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu. a.ł.