III SA/Łd 276/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.T. R. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W toku rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi skarżący sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając następnie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z treści formularza wynikało, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem dzieci (20 lat i 19 lat). Określając swój stan majątkowy wykazał, że jest właścicielem dwóch domów o powierzchni 160 m2 i 180 m2 zlokalizowanych na działkach o powierzchni 2.900 m2 i 2.800 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha oraz dwóch działek o powierzchni 1.100 m2 i 1.000 m2. Jest właścicielem dwóch pojazdów: Fiata [...] - rocznik 2004 o szacunkowej wartości ok. 6.000 zł oraz Suzuki [...] – rocznik 2007 o szacunkowej wartości ok. 18.000 zł. Podniósł także, że spłaca kredyty bankowe, których rata miesięczna wynosi ok. 8.000 zł. Odnośnie osiąganego dochodu odwołał się do załączonego zeznania podatkowego. Z deklaracji podatkowej PIT-36L za 2016 rok wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 426.118,51 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 379.474,32 zł osiągając dochód na poziomie 46.644,19 zł. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie sądowe z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący z mocy ustawy korzysta już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z tego też względu postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne i jako takie należało je umorzyć na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do dalszej części wniosku skarżącego referendarz stwierdził, że skarżący osiąga stałe dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przekazanej deklaracji podatkowej PIT-36L za 2016 rok wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 426.118,51 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 379.474,32 zł osiągając dochód na poziomie 46.644,19 zł. Referendarz zwrócił uwagę na wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, która świadczyć może niewątpliwe o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej. Potwierdzają to również informacje przekazane przez skarżącego, a dotyczące zaciągniętych zobowiązań kredytowych, wielkości regulowanych rat kredytów oraz fakt posiadania pojazdu służącego do prowadzenia działalności gospodarczej. Wszystkie te informacje świadczą o skali prowadzonej działalności, a co za tym idzie o faktycznych możliwościach finansowych skarżącego. Zdaniem referendarza argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych jest także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne i prywatnoprawne (spłata kredytów bankowych). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Ponadto nie bez znaczenia pozostaje także fakt poosiadania przez skarżącego szeregu nieruchomości, w tym zabudowanych i niezabudowanych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zakwestionował je w całości. Ponadto wskazał, że obydwa posiadane przez niego domy są kupione na niego i na jego żonę, z którą posiada rozdzielność majątkową. Zostały zakupione za kredyt hipoteczny. Bez zgody banku i żony skarżący nie może nimi dysponować. Wniósł o przyznanie pomocy prawnej. Samochód Fiat [...] jest skarżącemu potrzebny do pracy, dzięki niemu skarżący może zarobić około 40.000 rocznie. Skarżący wskazał, iż nie posiada żadnej niezbędnej kwoty, która wynika z deklaracji podatkowej za 2016 r. a złożona przez niego deklaracja dokładnie opisywała jego stan majątkowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do meritum, na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Stąd też spełnione zostały warunki przewidziane w art. 239 pkt 1 lit. e) wskazywanej ustawy. Tym samym wniosek skarżącego w tym zakresie nie może zostać uwzględniony, gdyż z mocy ustawy korzysta on już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych stało się więc zbędne i jako takie należało je umorzyć na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt 1 postanowienia), co uczynił referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Z kolei jak wynika z art. 262 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, stronie korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych może być ponadto przyznane prawo pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy przy tym podkreślić, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy należy bowiem pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący osiąga stałe dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przekazanej deklaracji podatkowej PIT-36L za 2016 rok wynikało ponadto, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 426.118,51 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 379.474,32 zł osiągając dochód na poziomie 46.644,19 zł. Wielkość przychodów skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej, świadczy niewątpliwe o jej szerokim zakresie i skali. Potwierdzają to również informacje przekazane przez skarżącego, a dotyczące zaciągniętych zobowiązań kredytowych, wielkości regulowanych rat kredytów oraz fakt posiadania pojazdu służącego do prowadzenia działalności gospodarczej. Wszystkie te informacje świadczą o faktycznych możliwościach finansowych skarżącego. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych jest także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publiczno jak i prywatnoprawne (spłata kredytów bankowych). W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, czy postanowienie NSA z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt poosiadania przez skarżącego szeregu nieruchomości, w tym zabudowanych i niezabudowanych. Faktem jest, że skarżący posiada dwie działki zabudowane domami mieszkalnymi oraz dwie działki niezabudowane. Stanowią one niewątpliwie istotny składnik majątku, który w razie potrzeby można obciążyć , czy wykorzystać jako źródło zabezpieczenia pożyczki, czy kredytu bankowego. Nie ma przy tym znaczenia podniesiony w sprzeciwie argument, że obydwa posiadane przez niego domy są kupione na niego i na jego żonę, z którą posiada rozdzielność majątkową. Należy bowiem podkreślić, że z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nieprowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego. W świetle wszystkich powyższych ustaleń uznać należało, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. R.T.