III SA/Łd 280/25
WyrokWSA w Łodzi2025-07-10
Skład orzekający: Katarzyna Ceglarska-Piłat, Ewa Alberciak, Paweł Dańczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych, niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, podniesione w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku szczepień ochronnych dziecka, są zasadne?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów ustawy i rozporządzenia, a jego wymagalność nie zależy od indywidualnej interpretacji terminów wskazanych w Programie Szczepień Ochronnych. Podkreślono, że niepoddanie się obowiązkowemu badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku szczepienia. Zarzuty dotyczące niewykonalności, niewłaściwego organu egzekucyjnego i zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie mieszczą się w katalogu zarzutów dopuszczalnych w postępowaniu egzekucyjnym, a nawet jeśli zostały rozpatrzone przez organy, to nie wykazały zasadności skargi. Sąd stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła dowodów na istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do szczepień ani nie wykazała, aby dziecko zostało zaszczepione.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rawie Mazowieckiej oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka M2. W. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca podniosła zarzuty braku wymagalności obowiązku, niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, kwestionując m.in. termin wymagalności szczepień i brak badań kwalifikacyjnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 10 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Paweł Dańczak, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 4 lutego 2025 roku nr 19/2025/II w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.
Postanowieniem z 4 lutego 2025 r., nr 19/2025/II, Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "ŁPWIS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, dalej: "PPIS") w Rawie Mazowieckiej z 15 października 2024 r., znak: EP.902210.32.2024.ŻS, w przedmiocie zarzutów M. W. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 6 sierpnia 2024 r. nr [...].
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W związku z nieszczepieniem dziecka M2. W., ur. 18 lutego 2020 r., PPIS w Rawie Mazowieckiej upomnieniem z 2 lipca 2024 r. Nr 19/2024 znak: EP.9022.2.32.2024.ŻS wezwał matkę dziecka M. W. do wykonania obowiązku poddania małoletniego brakującym obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b.
W następstwie dalszego niewykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, PPIS w Rawie Mazowieckiej 6 sierpnia 2024 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], zobowiązując stronę do poddania dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wystosował do ŁPWIS jako organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do strony.
Postanowieniem z 6 września 2024 r. nr 1143/2024 ŁPWIS nałożył na M. W. grzywnę w wysokości 2000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka M2. W., wynikającego z ww. tytułu wykonawczego.
19 września 2024 r. zobowiązana złożyła do ŁPWIS następujące zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej:
1) braku wymagalności obowiązku,
2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym,
3) prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny,
4) zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Postanowieniem z 20 września 2024 r., Nr 1268/2024, ŁPWIS zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec strony z dniem 19 września 2024 r.
Postanowieniem z 15 października 2024 r., znak: EP.902210.32.2024.ŻS, PPIS w Rawie Mazowieckiej oddalił zarzuty strony w sprawie egzekucji administracyjnej.
Pismem z 28 października 2024 r. strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie, podnosząc brak wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u dziecka M2. . oraz niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego przez organ prowadzący postępowanie. W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Wymienionym na wstępie postanowieniem z 4 lutego 2025 r., nr 19/2025/II, Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z 15 października 2024 r., znak: EP.902210.32.2024.ŻS.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ŁPWIS wyjaśnił, że chociaż PPIS w Rawie Mazowieckiej odniósł się do wszystkich podstaw zarzutów strony to te dotyczące niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie znajdują się w katalogu zarzutów opisanych w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku ŁPWIS wskazał, że wymagalność obowiązku oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązana powinna już wykonać ciążącą na niej skonkretyzowaną powinność, mimo to trwa w opozycji do tej powinności (uchyla się od niej), a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanej możność żądania spełnienia ciążącej na nim powinności. W niniejszej sprawie podmiot leczniczy zgłosił zobowiązaną do PPIS w Rawie Mazowieckiej jako osobę uchylającą się od wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. To lekarz pracujący w ww. podmiocie udziela informacji o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, którym podlega dziecko oraz wyznacza termin szczepienia. Wierzyciel wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy uwzględnił kartę uodpornienia dziecka, z której wynika, że u M2. W. nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień. Wierzyciel posiadał zatem dowody wskazujące na to, że zobowiązany nie wykonuje obowiązku szczepień dziecka.
Następnie ŁPWIS przypomniał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924, dalej: "u.z.z.z.ch."), osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ww. ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. osoby określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 1 tej ustawy. W oparciu o art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077 ze zm.), w którym ustalił wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia. Aktualne terminy wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych określone są w "Schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży" stanowiącym załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia. Obowiązek wskazany w tytule wykonawczym jest nadal wymagalny i wygasa w 19. roku życia dziecka. Jakkolwiek ww. rozporządzenie wskazuje 19. rok życia jako granice poddania dziecka właściwym szczepieniom ochronnym to fakt ten nie oznacza, że wszystkie szczepienia mogą być wykonane tuż przed tą datą. Szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci. Z tego względu Minister Zdrowia w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia wprowadził szczegółowy wyżej wskazany schemat szczepień obowiązkowych u dzieci i młodzieży dzieląc poszczególne szczepienia na podstawowe i przypominające przeciwko danym chorobom zakaźnym, określając precyzyjnie liczbę dawek, wiek, w którym obowiązek szczepienia powstaje i termin jego wykonania.
ŁPWIS zaznaczył, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych i nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2023 r. poz. 2119). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym.
W związku z powyższym, zdaniem organu II instancji, nie ma racji strona wywodząc, z pominięciem art. 5 i art. 17 ust. 1, ust. 2 i ust. 10 pkt 1 i 2 u.z.z.z.ch., że nie miała prawnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Wbrew jej argumentacji treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym wynika z przywołanej podstawy prawnej – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 u.z.z.z.ch. Uszczegóławia ją ww. rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. O szczepieniu dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzedniej kwalifikacji dotyczącej jego stanu zdrowia oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem lub prawnym opiekunem. Kwalifikacja lekarska możliwa jest tylko wówczas, gdy dziecko stawi się na szczepienie, bowiem kwalifikacja ta odbywa się tuż przed szczepieniem zgodnie z art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch. w ciągu maksymalnie 24 godzin.
Odnosząc się do zarzutu niezebrania i nierozpatrzenia całego materiału dowodowego, ŁPWIS stwierdził, że PPIS w Rawie Mazowieckiej zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy celem rozpoznania podniesionych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, tj. w szczególności zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień. PPIS w Rawie Mazowieckiej po otrzymaniu zgłoszenia rodziców uchylających się od obowiązku szczepień wraz z kserokopią karty uodpornienia dziecka M2. W. z NZOZ "R." w R2 przesłał do zobowiązanych pismo informacyjne z 23 kwietnia 2024 r. Nr 32/2024, w którym poinformował o obowiązku szczepień ochronnych wynikających z przepisów prawa, a także o korzyściach płynących ze szczepień ochronnych. Jednocześnie powiadomił zobowiązanych, że od obowiązku wykonania szczepień ochronnych zwolnić mogą jedynie przeciwskazania zdrowotne. Następnie PPIS w Rawie Mazowieckiej przesłał do zobowiązanej upomnienie z 2 lipca 2024 r., Nr 19/2024, którego celem było przypomnienie o konieczności wykonania obowiązku. Oprócz wezwania do wykonania obowiązku, zawierało ono pouczenie o skutkach zaniechania w tym zakresie. W ocenie ŁPWIS, PPIS w Rawie Mazowieckiej zebrał prawidłowo materiał dowodowy, a następnie rozpatrzył go. Strona dwukrotnie miała możliwość wypowiedzieć się w sprawie niezaszczepienia dziecka. W przypadku gdyby istniały przeciwskazania zdrowotne do wykonania szczepień ochronnych, strona miała możliwość przesłać zaświadczenie lekarskie odraczające wykonanie szczepień ochronnych, co miałoby wpływ na wymagalność obowiązku szczepień w związku z treścią art. 34 § 4 pkt 2 i 3 u.p.e.a. Zdaniem organu II instancji z materiału dowodowego w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości wynika, że strona uchyla się od obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z kserokopii karty uodpornienia dziecka M2. W. wynika, że dziecko aktualnie będąc w 5. roku życia nie zostało zaszczepione przeciw dziesięciu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożonej na postanowienie z 4 lutego 2025 r. M. W. zarzuciła naruszenie art. 34 § 4 u.p.e.a., podtrzymując stanowisko przedstawione w zarzutach w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 6 sierpnia 2024 r., nr [...].
W zakresie zarzutu braku wymagalności obowiązku strona podkreśliła, że z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jednoznacznie wynika, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. Termin wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł, ponieważ M2.W. nie ukończył jeszcze 5. roku życia. Moment wymagalności dla szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae wystąpi dopiero w 5. roku życia, a dla pozostałych szczepień w 19. roku życia.
Odnosząc się do zarzutu niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym skarżąca podkreśliła, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok nie jest źródłem prawa obowiązującego w Polsce, bowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek szczepień ochronnych musi wynikać z przepisów prawa, a nie z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Obowiązek ten nie może być wymagalny, jeżeli istnieje realna obawa o zagrożenie zdrowia lub życia dziecka. W przeciwnym wypadku wymagalność stoi w rażącej sprzeczności z podstawowymi prawami obywatela zagwarantowanymi w Konstytucji RP i byłoby to działaniem podlegającym karze zgodnie z art. 156 i art. 157 k.k.
Skarżąca zauważyła, że w trakcie postępowania do organu prowadzącego zostały zgłoszone i opisane problemy zdrowotne dziecka, które wystąpiły po wcześniejszych szczepieniach, w szczególności podejrzenie porażenia mózgowego. M2.W. zaraz po urodzeniu, został zaszczepiony wszystkimi szczepieniami przewidzianymi w kalendarzu szczepień na pierwsze dni życia. Po powrocie dziecka do domu, dalsze szczepienia zostały opóźnione z powodu pandemii COVID-19 i zawieszenia funkcjonowania przychodni. W trzecim miesiącu życia rodziców M2. W. zaniepokoiły to, że drugi z synów – J. przestał reagować na bodźce. Z uwagi na brak możliwości bezpośrednich konsultacji, uzyskano teleporadę lekarską, podczas której wystawione zostało skierowanie na badania do Ł. dla obu bliźniaków. W wyniku badań rozpoczęto intensywną diagnostykę i rehabilitację, w związku z podejrzeniem porażenia mózgowego. W tym czasie rodzicom dzieci M2. i M. W. doradzono odroczenie szczepień z uwagi na brak konkretnej diagnozy i ryzyko związane z możliwymi zaburzeniami neurologicznymi, co zgodne było z zaleceniami znajdującymi się w ulotce szczepionki lnfanrix IPV+Hib. Po poprawie sytuacji epidemiologicznej próby wznowienia szczepień były nieudane z powodu częstych infekcji u M.W.. Niemniej jednak udało się podać mu dwie dawki szczepionki lnfanrix IPV+HIB oraz Euvax B. Trzeciej dawki szczepionki lnfanrix IPV+HIB nie udało się podać przed ukończeniem przez M2. W. trzeciego roku życia z powodu ciągłych chorób. Ostatecznie szczepionka przeterminowała się w przychodni. Aktualnie, z uwagi na wiek dziecka, nie można już podawać mu tego preparatu.
Skarżąca zaznaczyła, że zgodnie z obowiązującym prawem szczepienie powinno być poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Tymczasem żadne badanie M2.W. wykonane w przychodni nie spełniło tego wymogu. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego dziecko nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego a wszystkie dotychczas wykonane badania kwalifikacyjne nie wykluczyły możliwych powikłań. Według skarżącej zaszczepienie dziecka wiąże się z ogromnym ryzykiem, które musi być poprzedzone badaniami wykluczającymi nadwrażliwość na jakikolwiek składnik szczepionki. Takich badań rodzicom M2. W. nie zapewniono, twierdząc na podstawie "oględnego" badania, że dziecko jest zdrowe. Nie zapewniono również rzetelnej informacji dotyczącej możliwych skutków ubocznych oraz nie wskazano, które szczepionki produkowane są w sposób etyczny.
W ocenie wnoszącej skargę organ nie podjął żadnych działań mających na celu zbadanie i wyjaśnienie powyższych okoliczności, naruszając w sposób rażący przepis art. 77 k.p.a.
Skarżąca podniosła, że egzekucję prowadził niewłaściwy organ egzekucyjny. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości wydania decyzji dotyczących szczepień ochronnych. Brak jest więc władczego rozstrzygnięcia organu inspekcji sanitarnej w formie decyzji administracyjnej, które nakazywałoby poddać małoletnie dziecko szczepieniu ochronnemu. Wobec powyższego brak podstaw do uznania, aby organem właściwym do prowadzenia egzekucji powyższego obowiązku niepieniężnego w rozumieniu art. 20 ust. 1 u.p.e.a. był powiatowy inspektor sanitarny. Organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest bowiem wojewoda.
W zakresie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego skarżąca wskazała, że wyznaczając wysokość grzywny organ nie wziął pod uwagę, że w stosunku do tego samego zobowiązanego wystosował cztery postanowienia, każde ustalające grzywnę w wysokości 2000 zł. Dodatkowo zobowiązana jest zmuszona zapłacić opłatę za wydanie każdego postanowienia, co łącznie daje kwotę ponad 8000 zł. W ocenie skarżącej nie można stwierdzić, że organ ustalając kwotę grzywny wybrał środek najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, bowiem nie wziął pod uwagę końcowej sumy jaką zobowiązana będzie musiała zapłacić. Nie bez znaczenia jest też fakt, że organ nie wziął pod uwagę sytuacji majątkowej zobowiązanej, co wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.
Ww. zauważyła, że w piśmie z 22 listopada 2024 r. Państwowy Inspektor Sanitarny w Rawie Mazowieckiej nie udzielił odpowiedzi na większość pytań zadanych celem wykonania nałożonego obowiązku poddania dzieci J. i M2.W. obowiązkowym szczepieniom ochronnym uzasadniając to faktem, iż informacje te nie stanowią informacji publicznej. Powyższe uniemożliwia udzielenie świadomej zgody na szczepienie dzieci, bowiem podstawowe informacje związane z ryzykiem niepożądanych skutków tego zabiegu medycznego nie są dla rodziców dostępne.
Skarżąca podniosła również, że przymuszenie do jakiegokolwiek zabiegu medycznego lub leczenia nie jest zgodne z art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Powyższe znajduje również odzwierciedlenie w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. Nr 52, poz. 417 ze zm.), ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 1997 r. Nr 28, poz. 152 ze zm.) oraz postanowieniach Konwencji z 19 listopada 1996 r o Prawach Człowieka i Biomedycynie. Zdaniem ww. z wymienionych aktów prawnych jednoznacznie wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu czy innym świadczeniom zdrowotnym. Reakcja organizmu dziecka na zastosowane szczepienie nie jest do końca przewidywalna. Nawet niewielkie ryzyko wystąpienia jakichkolwiek problemów zdrowotnych po poddaniu się szczepieniu w pełni uzasadnia po stronie rodzica prawo wykluczenia alergii na poszczególne składniki szczepionki i zrobienie wszystkiego co możliwe, aby szczepienie było bezpieczne.
PPIS nie posiada umowy, na podstawie której ww. firma ma prawo wymagać od rodziców małoletniego określonych zachowań. Zgodnie z prawem każda firma może podjąć współpracę z osobą fizyczną tylko na zasadach zawartych w umowie, na które obie strony wyrażają zgodę.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia ŁPWIS oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, SK 81/19 oraz wyroku NSA z 18 grudnia 2023 r., II GSK 1709/23, w którym NSA na podstawie ww. wyroku TK uchylił zaskarżone postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do szczepień.
W odpowiedzi na skargę ŁPWIS wniósł o jej oddalenie, uznając bezzasadność zarzutów skargi oraz podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Na wstępie należy wskazać, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest ostateczne postanowienie kończące postępowanie wydane na skutek wniesienia zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc mieszczące się w katalogu postanowień wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2015 r., I OSK 1110/13). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. np. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.
Z powołanych przepisów wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Kontrola dokonana przez Sąd według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie ŁPWIS utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej objęte tytułem wykonawczym z 6 sierpnia 2024 r. obowiązku poddania małoletniego szczepieniom ochronnym zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty sformalizowany środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Strona wnosząc zarzut kwestionuje dopuszczalność prowadzenia egzekucji w oparciu o wystawiony tytuł wykonawczy. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Podniesione w treści zarzutów okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. W oparciu o art. 34 § 1-3 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; uznaje zarzut w całości lub w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut lub stwierdza niedopuszczalność zarzutu. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. bowiem wyłączną podstawą zarzutów jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W piśmie z 17 września 2024 r. skarżąca podniosła zarzuty określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym; brak wymagalności obowiązku z uwagi na to, że moment wymagalności szczepień przeciwko Streptococcus pneumoniae i inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b jeszcze nie nadszedł bowiem dziecko nie ukończyło 5. roku życia a co do pozostałych obowiązkowych szczepień ochronnych – 19. roku życia, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia oraz przeprowadzonego badania kwalifikacyjnego, prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ (art. 33 pkt 9 u.p.e.a.), niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka.
Z kolei w zażaleniu na postanowienie organu I instancji z 28 października 2024 r. M. W.podniosła:
- brak wymagalności obowiązku,
- niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego przez organ prowadzący tj. PPIS w Rawie Mazowieckiej
W ocenie Sądu organy obu instancji odniosły się do wszystkich zarzutów trafnie uznając je za niezasadne i to pomimo tego, że tylko jeden z nich – zarzut braku wymagalności obowiązku – został uwzględniony się w katalogu ujętym w art. 33 § 2 u.p.e.a. Pozostałe mieściły się w ramach podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego (niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym), wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia (prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny) i skargi na czynność egzekucyjną (zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego), przy czym kwestionowanie samej wysokości grzywny powinno nastąpić w zażaleniu na to postanowienie.
Sąd stwierdza, że jakkolwiek fakt, iż organ odniósł się do wszystkich z nich, uznać należy za respektowanie zasady informowania (art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.), to powyższe nie zmienia faktu, że każda z powołanych okoliczności powinna podlegać rozpatrzeniu we właściwym dlań trybie. W postępowaniu zarzutowym niewątpliwie należało się bowiem skoncentrować na zarzucie braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.), co też organ słusznie uczynił, zdaniem Sądu, prawidłowo uznając ów zarzut za niezasadny.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b u.z.z.z.ch., osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Przepis art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. przewiduje, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581).
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Z kolei w art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 u.z.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu B, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym wprost z ustawy i jest wykonalny bez konieczności jego konkretyzacji w akcie administracyjnym. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.
Z przepisów tych wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.
W tytule wykonawczym została właściwie powołana podstawa prawna obowiązku, to jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.z.ch. oraz rozporządzenie z 2023 r. Należy podzielić stanowisko, że wskazane przepisy stanowią podstawę do nałożenia obowiązku wykonania szczepień ochronnych dziecka. Z całą pewnością nie są nimi przepisy art. 17 ust. 2 i ust. 4 u.z.z.z.ch., które nie określają treści obowiązku, lecz sposób jego wykonania.
Wykonanie szczepienia jest nieodłącznie związane z przeprowadzeniem lekarskiego badania kwalifikującego. Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.). Zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z.ch. wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Podkreślić należy, że treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań są przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.
W tym kontekście Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto pogląd, iż poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2019 r., II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; z dnia 18 stycznia 2022 r., II OSK 459/19). Celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na nie uniemożliwia wykonanie szczepienia. W istocie jest to więc odmowa poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.
Skarżąca – matka małoletniego – nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie w trakcie postępowania przed organami nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań i stwierdzających konieczność odroczenia szczepień syna M2. ze względu na jego stan zdrowia.
Należy zauważyć, że uzupełnieniem wskazanych powyżej regulacji prawnych, zawartych w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz w rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jest Program Szczepień Ochronnych, wspólny dla wszystkich zobowiązanych do szczepienia osób. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego wskazuje się między innymi wiek, w którym dane szczepienie powinno być przeprowadzone. Poszczególne terminy określone w tymże komunikacie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia, a tym bardziej jako terminy, których upływ wskazuje dopiero na wymagalność omawianego obowiązku. Zgodnie z Programem Szczepień powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepień. Szczepienia powinny odbyć się w określonym terminie, a jeżeli do tego nie doszło –
w terminie wskazanym w tytule wykonawczym.
Z akt sprawy wynika, iż syn skarżącej nie został zaszczepiony przeciw 10 chorobom i nie został poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu do dnia wydania zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego. Skarżąca do skargi dołączyła odpowiedź PPIS w Rawie Mazowieckiej z 22 listopada z 2024 r., w której stwierdzono, że okoliczności objęte jej wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej nie stanowią informacji, o której mowa w ustawie z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej – pismo to nie miało żadnego wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. Organy rozpatrują sprawy w oparciu o stan faktyczny i prawny ustalony na dzień orzekania.
W niniejszej sprawie na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i na dzień wniesienia zarzutów obowiązywało rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r., jako akt powszechnie obowiązujący. Rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Stanowisko takie pozostaje aktualne również w świetle powołanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: "I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej".
Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że z uwagi na to, iż wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Za wystarczający do dokonania stosownych zmian Trybunał uznał termin 6 miesięcy.
Z treści uzasadnienia ww. orzeczenia wynika tym samym, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP).
Powołany przez skarżącą wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2023 r., II GSK 1709/23, odnosił się do powstania obowiązku szczepień ochronnych pod rządami przepisów zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19, tj. art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. i § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) i wskazywał na wymóg uwzględnienia przez organy rozpatrujące zarzut egzekucyjny oparty na braku wymagalności obowiązku wykonania szczepień ochronnych (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.) wpływu tej niekonstytucyjności, bowiem uznawał, że stan ten – w wypadku braku innych naruszeń prawa ze strony organów – ma wpływ na zasadność takiego zarzutu i może prowadzić do jego uznania.
Jakkolwiek początkowo orzeczenia wydawane po dniu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., SK 81/19, na tle tożsamych spraw związanych z kontrolą legalności postanowień wydawanych w ramach postępowań egzekucyjnych dotyczących przymusowego wykonania obowiązku szczepień ochronnych, bazowały na przyjęciu stanowiska analogicznego jak w wyroku NSA z 18 grudnia 2023 r., II GSK 1709/23 (por. wyroki NSA: z 19 marca 2024 r., II GSK 29/21; z 11 kwietnia 2024 r., II GSK 219/21, II GSK 152/21 i II GSK 2340/23), to od września 2024 r. linia orzecznicza NSA w tym zakresie została zmieniona w kierunku odpowiadającym poglądowi przyjętemu w niniejszym wyroku (por. wyroki NSA z dnia 24 września 2024 r., II GSK 841/24, z 6 sierpnia 2025 r., II GSK 227/25,: z 17 września 2024 r., II GSK 721/24; z 24 września 2024 r., II GSK 957/24; z 20 listopada 2024 r., II GSK 1077/24; z 5 grudnia 2024 r., II GSK 1446/24; z 10 grudnia 2024 r., II GSK 1273/24).
W analizowanej sprawie na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i na dzień wniesienia zarzutów obowiązywało już rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r., jako akt powszechnie obowiązujący. Rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
Nie sposób też zgodzić się ze skarżącą, że organy dowolnie ustaliły, że uchyla się ona od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Brak wykonania szczepień u małoletniego dziecka strony nie może być inaczej zinterpretowany, skoro skarżąca nie wykazała przed organami, aby dziecko zaszczepiła, ani też nie przedłożyła do zakończenia postępowania przed organami żadnego dokumentu, z którego wynikałby obowiązek odroczenia szczepień.
W stanie faktycznym sprawy poza sporem pozostaje, że małoletni syn skarżącej J. W. do daty wydania zaskarżonego postanowienia nie został poddany 10 obowiązkowym szczepieniom ochronnym, tj. przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnym zakażeniom Haemophilus Influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae oraz odrze, śwince i różyczce w wymaganym prawnie zakresie, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych, wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. (por. karta uodpornienia – k. 1 akt admin.). Z akt administracyjnych wynika, że pismem z 23 kwietnia 2024 r. doręczonym 30 kwietnia 2024 r. (k. 2 akt admin.) PPIS w Rawie Mazowieckiej po zapoznaniu się ze zgłoszeniem NZOZ R. poinformował skarżącą, że jej dziecko M2. W. nie zostało poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym w związku z czym powinna zgłosić się z nim do punktu szczepień oraz pouczył o skutkach dalszego uchylania się od szczepień ochronnych; z kolei upomnieniem z 2 lipca 2024 r. (doręczonym 18 lipca 2024 r.) wezwał ww. do wykonania obowiązku szczepień z jednoczesnym zagrożeniem wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W dniu 6 sierpnia 2024 r. został złożony wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie dołączonego tytułu wykonawczego wraz z propozycją nałożenia grzywny w celu przymuszenia do realizacji ww. obowiązku.
Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę – Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
eg
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło