III SA/Łd 286/16

Dnia 27 października 2016 roku Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2016 roku odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.Cz. G.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania. W odpowiedzi na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, nie pracuje, nie osiąga stałych dochodów (doraźna pomoc rodziny - 300-400 miesięcznie). Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego sytuacji starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych wyjaśnień, w tym m.in. do wyjaśnienia, jaki tytuł prawny przysługuje mu do zajmowanego lokalu, wskazanie źródeł utrzymania skarżącego, dochodów i majątku członków rodziny, w tym żony, niezależnie od ustroju majątkowego, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Przesyłka sądowa zawierające stosowne wezwanie została doręczona skarżącemu w dniu 13 lipca 2016 r., a mimo upływu wyznaczonego skarżącemu terminu do nadesłania informacji obowiązek ten nie został wykonany. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnej z żądanych informacji, na skutek czego pozbawił referendarza możliwości oceny jego sytuacji majątkowej, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu 11 października 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 t.j.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 29.01.2008 r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, że informacje, które podał skarżący są niewystarczające dla oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący wskazał bowiem tylko, że utrzymuje się z doraźnej pomocy rodziny, gdyż nie pracuje i nie osiąga dochodów. Nie wyjaśnił gdzie zamieszkuje i czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, w tym żoną i czy osoby te osiągają dochody i posiadają majątek. Zdaniem Sądu fakt, że w złożonym oświadczeniu skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i nie uczynił tego również w złożonym sprzeciwie, pozwala przyjąć, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Najistotniejsze znaczenie ma jednak fakt, że strona nie wykonała obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2016 r. zobowiązującym do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację majątkową. Zatem nie pozwolił na ocenę swojej faktycznej sytuacji finansowej. Uznać zatem należy, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący uchyla się od obowiązku przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji osobistej i majątkowej. Natomiast to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zatem, w sytuacji braku żądanych informacji Sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji strony. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. D.Cz.