III SA/Łd 306/12

Dnia 25 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku C. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do maja 2008 roku oraz od lipca do grudnia 2008 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych k.p. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2012 roku, sygn. akt III SA/Łd 306/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku o numerze [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do maja 2008 roku i od lipca do grudnia 2008 roku. Pismem z dnia 4 lutego 2013 roku skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. Podniósł, iż wydano wobec niego liczne decyzje podatkowe podlegające obecnie egzekucji. Z formularza wniosku przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej załączonego po wezwaniu Sądu wynika, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest zawieszona od dnia 22 stycznia 2013 roku i nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Przyczyną zawieszenia były straty ponoszone w wyniku działalności gospodarczej. Skarżący utrzymuje małoletniego syna. Od dnia 15 stycznia 2010 roku pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie syna w wysokości około 400 zł. C. M. wskazał, iż wynajmuje mieszkanie i w związku z tym ponosi koszty około 800 zł miesięcznie. Poza tym jest właścicielem działki o powierzchni 0,8 ha w R. D. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Dodatkowo jest właścicielem samochodu osobowego marki Ford Mondeo z 1997 roku oraz samochodu dostawczego marki Ford Transit z 2001 roku. Dnia 26 lutego 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi skierował do pełnomocnika skarżącego wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie wymienionych szczegółowo dokumentów i informacji w terminie 10 dni. Zażądano przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2011 - 2012 lub zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych dochodów oraz odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy 2012 roku. Zobowiązano skarżącego także do złożenia odpisu zeznania podatkowego żony za 2012 rok lub stosownego zaświadczenia o wysokości osiąganych dochodów. Za niezbędne uznano także dokumenty w postaci zaświadczeń z banków o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągi z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich 6 miesięcy. Skarżący zobligowany został również do wyjaśnienia wątpliwości w zakresie określenia miejsca zamieszkania oraz podania informacji o ewentualnej rejestracji w urzędzie pracy i przedstawienia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy wskazującego datę zarejestrowania jako osoba bezrobotna i uprawnienie do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył do akt sprawy pismo, w którym oświadczył, iż nie posiada lokat na rachunkach i kontach bankowych. Z żoną rozlicza się oddzielnie, nie ma z nią wspólnych oszczędności na rachunkach bankowych. Nie ma także możliwości załączyć do akt odpisu zeznania podatkowego żony, gdyż pozostaje z nią w złych stosunkach. Zajmuje mieszkanie wynajmowane od osoby, która jest jego właścicielem. Skarżący wyjaśnił, że podejmuje się prac dorywczych, by móc pokryć comiesięczne koszty utrzymania własnego oraz częściowego utrzymania syna. Sprecyzował, że nie był dotychczas zarejestrować się w urzędzie pracy. Ponadto C. M. załączył do przesłanego pisma kopię zeznania podatkowego za 2011 rok, z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 403 594,40 zł i poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości 442 583,87 zł. Z nadesłanego zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. T. wynika, iż w 2012 roku osiągnął dochód w kwocie 5 489,34 zł. Skarżący złożył również odpisy deklaracji VAT-7 za okres od sierpnia 2012 roku do stycznia 2013 roku. Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", odmówił przyznania C. M. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 12 marca 2013 roku do Sądu wpłynął sprzeciw od powyższego postanowienia sporządzony przez pełnomocnika skarżącego. Wskazano w nim, iż wnioskodawca przedstawił wszelkie posiadane i uzyskane dokumenty, do których był wzywany. Podkreślono, że skarżący przez wiele lat uiszczał należne podatki na rzecz Skarbu Państwa oraz ponosił koszty sądowe w innych sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. Powołano się na stratę, jaka wystąpiła w 2011 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, spadek obrotów co w konsekwencji doprowadziło do zawieszenia prowadzonej działalności. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że do złej sytuacji finansowej przyczyniło się prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz ogólnokrajowy spadek zapotrzebowania na usługi. Zła sytuacja gospodarcza utrudnia znalezienie skarżącemu stałej pracy zapewniającej możliwość ponoszenia opłat sądowych z tytułu ewentualnych procesów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu i w konsekwencji sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Należy zaznaczyć, że ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę braku posiadania środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i dlatego powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą należy szczególnie wymagać zapobiegliwości w gromadzeniu środków pieniężnych przeznaczonych na ten cel. Prowadzenie samodzielnie działalności gospodarczej jest z istoty obarczone ryzykiem, w tym ponoszenia dodatkowych kosztów sądowych na prowadzenie ewentualnych sporów sądowych. W myśl art. 84 Konstytucji RP każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Koszty sądowe stanowią daninę publiczną i każdy obywatel zasadniczo jest obowiązany do ich uiszczania. Nie można jednak zapominać, że z kolei art. 45 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Stąd sąd w każdej sprawie ocenia, czy nie doszło do naruszenia zasady powszechności ponoszenia ciężarów oraz czy zachowana została zasada dostępu do sądu. W doktrynie i orzecznictwie dominuje pogląd, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie. W jej bowiem interesie jest wykazanie, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżący powinien dostarczyć pełnych i rzetelnych informacji, by sąd mógł prawidłowo ocenić sytuację materialną i możliwości płatnicze ubiegającego się o zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącego w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż nie wykazano w dostatecznym stopniu, by składający wniosek nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że w większości przypadków prawo pomocy przysługuje wyłącznie osobom ubogim, żyjącym na granicy minimum socjalnego, w szczególności przyznawane jest osobom bezrobotnym, samotnym, bez majątku i nieposiadajacym środków na bieżące utrzymanie. Do kręgu takich osób z pewnością nie można zaliczyć skarżącego. C. M., jak wskazał w złożonym wniosku, utrzymuje się z prac dorywczych. Wysokość dochodów z tego tytułu nie została wprawdzie sprecyzowana, ale można przypuszczać, że pozwalają one na poniesienie bieżących wydatków, w tym opłat za wynajmowane mieszkanie oraz częściowe pokrycie kosztów utrzymania syna. Skarżący wskazał, że obecnie poszukuje stałej pracy. Nie zarejestrował się jednak w urzędzie pracy ani nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie wyżej wymienionych twierdzeń . Ponadto skarżący dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości w R. D. o powierzchni 0,8 ha oraz dwóch samochodów - osobowego Forda Mondeo i dostawczego Forda Transit. W orzecznictwie sądowym uznaje się, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Należy zaznaczyć, że skarżący nie złożył informacji o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont z okresu ostatnich 6 miesięcy, mimo iż był do tego wyraźnie zobowiązany w wezwaniu z dnia 26 lutego 2013 roku. Informacja ta byłaby szczególnie istotna, gdyż wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jeśli wnioskodawca dysponuje środkami na bieżące opłaty, jednocześnie nie podając, skąd pochodzą środki na te opłaty, to okoliczność ta nie powoduje zwolnienia z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby możliwość finansowania wyjmowanego mieszkania, opłat z nim związanych, kosztów zakupu żywności i utrzymania syna. Nie podał zasad rozliczania z właścicielem mieszkania, w którym obecnie zamieszkuje. Jak wynika z przedstawionych zeznań podatkowych skarżący w roku podatkowym 2011 poniósł stratę, natomiast w 2012 roku uzyskał dochód w wysokości 5 489,34 zł. Średnia wysokość obrotów z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od sierpnia 2012 do stycznia 2013 roku wynosiła około 7 000 zł. Powyższe pozwala stwierdzić, że podatnik mógł wygospodarować część środków na prowadzenie procesów sądowych wszczętych z własnej inicjatywy. Trafnie przyjmuje się, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć zabezpieczone na ten cel środki finansowe. Wnioskodawca powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach na prowadzenie ewentualnych procesów. Dopiero, gdy zgromadzone we własnym zakresie środki pieniężne są niewystarczające można zwrócić się o dofinansowanie z budżetu Państwa w formie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż skarżący nie złożył odpisu zeznania podatkowego żony ani zaświadczeń z banków o posiadanych przez nią rachunkach, kontach, lokatach bankowych. Powołał się na ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej istniejący od 2010 roku i złe kontakty z żoną. W tym miejscu wskazać należy, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788) stanowi, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb założonej rodziny. Z wyżej wymienionych obowiązków nie zwalnia zawarcie umowy małżeńskiej majątkowej ustanawiającej rozdzielność czy też ustanowienie takiej rozdzielności przez sąd. Prowadzenie osobnego gospodarstwa domowego z jego żoną nie jest faktem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność odnosi się przede wszystkim do zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także możliwości samodzielnego rozporządzania własnym majątkiem. Nie jest okolicznością, która uzasadniałaby odmowę udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Dochody i sytuacja finansowa osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpływają w dużym stopniu na sytuację finansową wnioskującego o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie art. 255 p.p.s.a. Sąd może wzywać do nadesłania dokumentów, z których wynika sytuacja finansowa pozostałych członków rodziny. Wskazać należy, iż okoliczność uiszczania kosztów sądowych w innych toczących się przed tut. Sądem sprawach oraz w sprawie niniejszej przemawia za oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący mimo podawanych niskich dochodów jest w stanie znaleźć środki finansowe na opłaty od skarg. Mimo, iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy, według jego twierdzeń, nie jest dobra to może on ponosić niezbędne koszty utrzymania rodziny, dysponuje bowiem majątkiem nieruchomym i ruchomościami, otrzymuje wynagrodzenie z prac dorywczych i jest zdolny do podjęcia stałej pracy. Podsumowując Sąd uznał, iż C. M. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie podał wszystkich żądanych informacji. Nie udokumentował swoich miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, wysokości i źródła środków przeznaczanych na wymagane opłaty, w tym wydatki na życie i utrzymania syna. C. M. nie przedstawił również zaświadczeń o rachunkach, kontach i lokatach bankowych ani wyciągów z tych rachunków i kont. Sądowi nie jest znana wysokość dochodów osiąganych z prac dorywczych ani sytuacja majątkowa żony skarżącego. Oświadczenia strony budzą istotne wątpliwości i powodują, że nie jest możliwe dokładne i prawidłowe ustalenie sytuacji majątkowej, co przekłada się na odmowę przyznania prawa pomocy. Z tych względów na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w postanowieniu. k.p.