III SA/Łd 38/08

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia umorzyć postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy R.A. III SA/Łd 38/08 Uzasadnienie W dniu 30 czerwca 2007 r. J. P. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę. Odpis powyższego postanowienia pozostawiono aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Postanowienie w tym przedmiocie uprawomocniło się w dniu 20 lutego 2009 r. Następnie postanowieniem z dnia 20 marca 2009 r. Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy, oddalił wniosek w tym zakresie jako bezprzedmiotowy z uwagi na jego wniesienie po prawomocnym rozstrzygnięciu i zakończeniu postępowania przed sądem. W dniu 22 października 2009 r. J. P. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedkładając wypełniony formularz wniosku na druku "PPF". Z treści formularza wynikało, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego). Referendarz Sądowy zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z powyższego wynika, że wniosek taki strona może złożyć co do zasady jeszcze zanim zostanie złożona skarga, jak również na dalszym etapie postępowania, aż do momentu jego prawomocnego zakończenia. A contrario nie można przyznać prawa pomocy stronie, która złożyła wniosek po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie. Zważyć w związku z tym należy, iż prawo pomocy, polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, ma na celu umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w procesie toczącym się, jak też realizację zasady czynnego udziału strony w procesie, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni skorzystać z przysługujących uprawnień. Dlatego powołany przepis art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyłącza możliwość skutecznego złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu lub zwolnienie od kosztów sądowych po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Tym samym zatem za niedopuszczalny należy uznać wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie po prawomocnym rozstrzygnięciu i zakończeniu postępowania przed sądem. Jak bowiem wynika z akt sprawy, postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę J. P. Odpis powyższego postanowienia pozostawiono aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Postanowienie w tym przedmiocie uprawomocniło się w dniu 20 lutego 2009 r. Nie ma więc wątpliwości, że postępowanie zostało zakończone. Tymczasem, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy – po prawomocnym oddaleniu poprzedniego wniosku – J. P. złożył w dniu 22 października 2009 r. Tym samym brak jest w niniejszej sprawie podstaw do merytorycznej oceny wniosku i przyznania stronie prawa pomocy niezależnie od jej sytuacji materialnej (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 20 października 2005r., II FZ 653/05, OSP 2006/9/103). Z tego względu postępowanie wywołane wnioskiem J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Stosownie bowiem do art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z § 2 ww. przepisu postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym. W tej sytuacji, bez konieczności dokonywania oceny oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, w kontekście jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, mając na uwadze podniesione argumenty oraz treść art. 243 § 1 zd. pierwsze w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. W niniejszej sprawie należało jednak jeszcze rozważyć, czy do orzekania na podstawie powołanego przepisu uprawniony jest referendarz sądowy. Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Jeśli bowiem referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, to takie jego uprawnienie obejmuje tym bardziej kompetencję do zakończenia tego postępowania z powodu zaistnienia w jego toku zdarzeń, które uniemożliwiają osiągnięcie tego celu (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt III SA/Gd 379/08). Jednocześnie podzielić w tym miejscu należy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2007 r. (sygn. akt I OZ 942/07), że katalog czynności referendarza sądowego z art. 258 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter otwarty, co powoduje, że ma on także możliwość wydawania innych niż wymienione w tym przepisie zarządzeń i postanowień. W takiej sytuacji należy odpowiednio zastosować art. 259 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i uznać, że strona lub jej pełnomocnik ma możliwość złożenia sprzeciwu również wobec tych czynności. Daje to możliwość skontrolowania przez sąd administracyjny m.in., czy referendarz sądowy, dokonując czynności niewymienionych w art. 258 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie wykroczył poza uprawnienia przyznane mu art. 258 § 1 powoływanej ustawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w postanowieniu. R.A