III SA/Łd 4/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na rok 2012 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U.K. III SA/Łd 4/15 Uzasadnienie O.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na rok 2012. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie jest właścicielem domu, mieszania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Na dochody gospodarstwa domowego składają się jej dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (o powierzchni 11,30 ha) w kwocie ok. 1.643,22 zł miesięcznie. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła oświadczenie o fakcie posiadania rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego oraz rachunku oszczędnościowego w banku A. w S.. Saldo rachunku oszczędnościowego wynosiło na dzień 06.03.2015 r. 28,25 zł. Saldo początkowe w dniu 14.09.2014 r. wynosiło 5.818,07 zł. Rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy wykazywał natomiast 05.03.2015 r. saldo 0 zł. Analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała następujące okoliczności: w dniu 01.09.2014 r. saldo rachunku wynosiło 6.219,49 zł; w dniu 30.09.2014 r. – spłata raty + odsetki kredytu w kwocie 2.531,27 zł; w dniu 09.10.2014 r. wpływ z tytułu umowy o dzieło w kwocie 675 zł; w dniu 29.10.2014 r. – wpływ z tytułu zwrotu części podatku akcyzowego zawartego w paliwie w kwocie 396,99 zł; w dniu 29.10.2014 r. – wpływ z tytułu akcyza za II półrocze 2014 r. - w kwocie 332,30 zł; w dniu 31.10.2014 r. wpływ na konto tytułem przeksięgowanie środków w kwocie 800 zł; w dniu 05.11.2014 wpłata własna w kwocie 800 zł; w dniu 29.11.2014 r. wpłata własna w kwocie 1.000 zł; w dniu 29.12.2014 r. zasilenie konta kwotą 600 zł; w dniu 31.12.2014 r. zasilenie konta kwotą 1.000 zł; w dniu 15.01.2015 r. zasilenie konta kwota 300 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że skarżąca otrzymała w maju 2014 r. dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 18.662 zł (jednolita płatność obszarowa) i w kwocie 2.328,79 zł (płatność ONW). Spłaca również kredyt preferencyjny w wysokości 106.720 zł, z ratą płatną co kwartał – w 2015 r. raty wynoszą ok. 2.531,26 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W niniejszej sprawie skarżąca, przedstawiając swoją sytuację materialną pewne fakty przedstawiła w sposób stawiający ją w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącej i przedstawionych przez nią informacji w pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżąca utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego i jak wynika z przedłożonych dokumentów działalność ta przynosi określone dochody. W tym względzie należy przede wszystkim wskazać na wysokość średniego dochodu z gospodarstwa rolnego wyliczonego na podstawie przeliczenia liczby hektarów przeliczeniowych przez stawkę 1 ha przeliczeniowego publikowaną w Monitorze Polskim – zgodnie z obwieszczeniem GUS. Z drugiej strony dochody gospodarstwa rolnego to wpływy z tytułu tzw. dopłat bezpośrednich – tutaj wyniosły one w maju 2014 r. 18.662 zł (jednolita płatność obszarowa) i 2.328,79 zł (płatność ONW). Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowego gospodarstwa rolnego, jak również o zakresie i skali prowadzonej w nim działalności rolnej. W dalszej kolejności zauważyć należy, że skarżąca na bieżąco reguluje płatności związane z ratami kredytu preferencyjnego udzielonego w kwocie 106.720 zł, z ratą płatną co kwartał – w 2015 r. w wysokości 2.531,26 zł. Mając na uwadze fakt spłacania przez skarżącą kredytu stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). Zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje pełne poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Skoro zatem skarżąca reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Istotne są również informacje dotyczące przepływów na rachunkach skarżącej. Analiza tych przepływów finansowych wykazała przede wszystkim, że skarżąca dokonywała wpłat własnych na rachunek, nie określając źródła pochodzenia środków finansowych wpłacanych na konto. Powyższe ma znaczenie z punktu widzenia jej możliwości finansowych. Podobnie rzecz ma się z wpływem z tytułu umowy o dzieło w kwocie 675 zł z oraz wpływami z tytułu zwrotu części podatku akcyzowego zawartego w paliwie w kwocie 396,99 zł i z tytułu akcyzy za II półrocze 2014 r. w kwocie 332,30 zł. Wskazane powyżej okoliczności nie mogą pozostać niezauważone w kontekście obowiązku skarżącej pokrycia kosztów sądowych, co do którego skarżąca ubiega się o zwolnienie. Trzeba bowiem mieć na uwadze, iż skarżąca mając świadomość prowadzonego sporu z organami i możliwości ewentualnego wniesienia skargi do Sądu winna choćby część tych środków zabezpieczyć na przyszłe koszty sądowe. Dalej w tym kontekście – zabezpieczenia środków na ewentualny spór sądowy i związane z nim koszty – wskazać należy na istotny fakt, iż skarżąca otrzymała w maju 2014 r. dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 18.662 zł (jednolita płatność obszarowa) i w kwocie 2.328,79 zł (płatność ONW). Wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżącej, otrzymywanych dopłat, innych źródeł dochodów mogą świadczyć o tym, że skarżąca dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi. Reasumując podnieść należy, iż mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji majątkowej i finansów skarżącej w powiązaniu z wysokością ciążących na skarżącej na tym etapie postępowania kosztów sądowych nie sposób uznać, iż skarżąca nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Tym samym, zdaniem referendarza skarżąca nie wykazała dostatecznie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.