III SA/Łd 4/15

Dnia 26 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku O. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na rok 2012 p o s t a n a w i a : odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. a.ł. W dniu 2 grudnia 2014 roku O. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na rok 2012. Zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2015 roku Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał skarżącą do usunięcia braków fiskalnych skargi, w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia przez uiszczenie, stosownie do treści § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wpisu sądowego w kwocie 200,00 zł. Powyższe zarządzenie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 28 stycznia 2015 roku. W dniu 5 lutego 2015 roku do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącej z dnia 3 lutego 2015 roku, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 lutego 2015 roku do akt sprawy wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej "PPF", w którym skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie jest właścicielem domu lub lokalu mieszkalnego, posiada nieruchomość rolną o powierzchni 11,30 ha (tj. 5,148 ha przeliczeniowych). Podała, że nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 Euro. Jest współwłaścicielem samochodu ciężarowego służącego do przewozu zwierząt i pasz, a źródło jej utrzymania stanowi dochód, jaki uzyskuje z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,30 ha w kwocie około 1 643,22 zł miesięcznie. Nadmieniła, że spłaca kredyt w kwocie ponad 10 000 zł rocznie, zaciągnięty na zakup gruntów rolnych co powoduje, że stały miesięczny dochód ulega zmniejszeniu o kwotę około 850 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącej okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, zarządzeniem z 13 lutego 2015 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów: a) zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności z rachunku założonego i służącego do dokonywania wpłat z tytułu płatności bezpośrednich z ARiMR; b) wyjaśnienia wątpliwości w zakresie prowadzenia przez Panią samodzielnie gospodarstwa domowego – poprzez wskazanie, czy K. G. (jak wynika z akt administracyjnych – dorosły domownik ) pozostaje z Panią we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak to przekazania informacji o jego stanie majątkowym i dochodach jak w formularzu PPF; c) zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego; d) zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa informacji o otrzymywanych ewentualnie w roku 2013 i 2014 dopłatach bezpośrednich i ewentualnych innych świadczeniach budżetowych. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła oświadczenie o posiadanym rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego oraz rachunku oszczędnościowego w Banku Spółdzielczym w S. Saldo rachunku oszczędnościowego wynosiło na dzień 6.03.2015r. -28,25 zł. Saldo początkowe w dniu 14.09.2014 r. wynosiło 5.818,07 zł. Rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy wykazywał natomiast 05.03.2015 r. saldo 0 zł. Analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała następujące okoliczności: w dniu 01.09.2014 r. saldo rachunku wynosiło 6.219,49 zł; w dniu 30.09.2014 r. – spłata raty + odsetki kredytu w kwocie 2.531,27 zł; w dniu 09.10.2014 r. wpływ z tytułu umowy o dzieło w kwocie 675 zł; w dniu 29.10.2014 r. – wpływ z tytułu zwrotu części podatku akcyzowego zawartego w paliwie w kwocie 396,99 zł; w dniu 29.10.2014 r. – wpływ z tytułu akcyza za II półrocze 2014 r. - w kwocie 332,30 zł; w dniu 31.10.2014 r. wpływ na konto tytułem przeksięgowania środków w kwocie 800 zł; w dniu 05.11.2014 wpłata własna w kwocie 800 zł; w dniu 29.11.2014 r. wpłata własna w kwocie 1.000 zł; w dniu 29.12.2014 r. zasilenie konta kwotą 600 zł; w dniu 31.12.2014 r. zasilenie konta kwotą 1.000 zł; w dniu 15.01.2015 r. zasilenie konta kwota 300 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że skarżąca otrzymała w maju 2014 r. dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 18.662 zł (jednolita płatność obszarowa) i w kwocie 2.328,79 zł (płatność ONW). Spłaca również kredyt preferencyjny w wysokości 106.720 zł, z ratą płatną co kwartał (w roku 2015 rata wynosi około 2.531,26 zł na kwartał). Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 18 maja 2015 roku od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, że środki, jakie uzyskuje z tytułu dopłat bezpośrednich nie stanowią dochodu gospodarstwa rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.)- dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając wniosek skarżącej sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na poniesienie kosztów sądowych w pełnym zakresie. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżąca taką zdolność posiada. Z przedłożonych sądowi dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie jest właścicielem domu lub lokalu mieszkalnego, posiada nieruchomość rolną o powierzchni 11,30 ha (tj. 5,148 ha przeliczeniowych). Nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 Euro. Jest współwłaścicielem samochodu ciężarowego służącego do przewozu zwierząt i pasz, a źródło jej utrzymania stanowi dochód, jaki uzyskuje z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,30 ha w kwocie około 1 643,22 zł miesięcznie. Skarżąca nadmieniła, że spłaca kredyt w kwocie ponad 10 000 zł rocznie, zaciągnięty na zakup gruntów rolnych co powoduje, że stały miesięczny dochód ulega zmniejszeniu o kwotę około 850 zł. Z załączonych natomiast do akt sprawy wyciągów z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego i rachunku oszczędnościowego wynika, że według stanu na dzień 6 marca 2015r. saldo na rachunku oszczędnościowym wynosiło 28,25 zł, z kolei saldo na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym według stanu na dzień 5 marca 2015r. wynosiło 0 zł. Analiza przepływów finansowych na rachunkach wykazała m.in. następujące okoliczności: w dniu 09.10.2014 r. wpływ z tytułu umowy o dzieło w kwocie 675 zł; w dniu 29.10.2014 r. – wpływ z tytułu zwrotu części podatku akcyzowego zawartego w paliwie w kwocie 396,99 zł; w dniu 29.10.2014 r. – wpływ z tytułu akcyza za II półrocze 2014 r. - w kwocie 332,30 zł; w dniu 31.10.2014 r. wpływ na konto tytułem przeksięgowanie środków w kwocie 800 zł; w dniu 05.11.2014 wpłata własna w kwocie 800 zł; w dniu 29.11.2014 r. wpłata własna w kwocie 1.000 zł; w dniu 29.12.2014 r. zasilenie konta kwotą 600 zł; w dniu 31.12.2014 r. zasilenie konta kwotą 1.000 zł; w dniu 15.01.2015 r. zasilenie konta kwotą 300 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że skarżąca otrzymała w maju 2014r. dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 18.662 zł (jednolita płatność obszarowa) i w kwocie 2.328,79 zł (płatność ONW). Zdaniem sądu analiza przedstawionej powyżej sytuacji materialnej skarżącej prowadzi do wniosku, że uiszczenie na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych do utrzymania skarżącej. Przedkładanie natomiast należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Okoliczność, że w złożonym oświadczeniu skarżąca nie przedstawiła wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, w tym dotyczących wpływów np. z tytułu umowy o dzieło w kwocie 675 zł, z tytułu zwrotu części podatku akcyzowego zawartego w paliwie w kwocie 396,99 zł; z tytułu akcyzy za II półrocze 2014 r. - w kwocie 332,30 zł, a także licznych wpłat własnych w kwocie 800 zł- w dniu 5 listopada 2014r., w dniu 29 listopada 2014r. w kwocie 1.000 zł, w dniu 29.12.2014r. zasilenie konta kwotą 600 zł, w dniu 31 grudnia 2014r. wpłata w kwocie 1.000 zł i w dniu 15 stycznia 2015r. wpłata w kwocie 300 zł i nie uczyniła tego również w złożonym sprzeciwie, uprawnia do stwierdzenia, że podane informacje dotyczące aktualnej sytuacji finansowej skarżącej są nieprawdziwe i nierzetelne. Selektywne ujawnianie informacji świadczy bowiem o tym, że skarżąca zataiła swój prawdziwy stan majątkowy. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności sąd stwierdził, że skarżąca nie spełniła przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bowiem nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższych ustaleń nie ma również znaczenia okoliczność podnoszona w sprzeciwie, że środki, jakie uzyskuje skarżąca z tytułu dopłat bezpośrednich nie stanowią dochodu gospodarstwa rolnego. Biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącej, opartą o stałe źródło dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także ujawnione na rachunkach bankowych środki finansowe, którymi dysponuje nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie kosztów postępowania w pełnym zakresie. W konsekwencji wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie wnioskodawczyni świadczy bowiem, że posiada takie środki. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,). Skoro skarżąca nie wykazała w sposób rzetelny, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. a.ł.