III SA/Łd 40/11
WyrokWSA w Łodzi2011-05-25
Skład orzekający: Krzysztof Szczygielski, Monika Krzyżaniak, Małgorzata Łuczyńska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, analogiczny do uznanego za niekonstytucyjny art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., może być podstawą do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, a jeśli nie, to czy sąd administracyjny może odmówić jego zastosowania?Ratio decidendi
Sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu ustawy, który jest niezgodny z Konstytucją, nawet jeśli Trybunał Konstytucyjny nie wydał jeszcze orzeczenia w sprawie analogicznego przepisu. W niniejszej sprawie przepis art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako analogiczny do uznanego za niekonstytucyjny art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, narusza zasady sprawiedliwej procedury i proporcjonalności, dlatego sąd uchylił zaskarżoną decyzję.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy T. W. wydanej na podstawie wniosku Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. Prezydent Miasta Ł. zatrzymał prawo jazdy, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący podniósł zarzuty dotyczące nieprawdziwych informacji we wniosku, naruszenia przepisów k.p.a. oraz braku uzasadnienia faktycznego decyzji. Skarżący wskazał również na swoją trudną sytuację materialną i bezrobocie.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy i zobowiązania do zwrotu dokumentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Decyzją z dnia [...], znak: [...], Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 kwietnia 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. zatrzymał T. W. prawo jazdy kategorii B, nr [...] serii [...] wydane w dniu 23 września 1999r., zobowiązując jednocześnie stronę do jego zwrotu w terminie 7 dni od daty otrzymania ostatecznej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ administracji wskazał, że w dniu 9 czerwca 2010r. do organu wydającego uprawnienia do kierowania pojazdami wpłynął wniosek Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. - Wydziału Świadczeń Alimentacyjnych z dnia 26 maja 2010r. o dokonanie czynności zmierzających do zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu – T. W. Podniesiono, iż pismem z dnia 15 czerwca 2010r., zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zatrzymania prawa jazdy i możliwości złożenia w terminie siedmiu dni ewentualnych wyjaśnień w sprawie. Do dnia wydania decyzji strona nie stawiła się i nie zajęła stanowiska w sprawie. Przedstawiony stan faktyczny uzasadniał zatem, zdaniem organu pierwszej instancji, zastosowanie art. 5 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy. Ponadto Prezydent Miasta Ł. wyjaśnił, że przepis stanowiący podstawę rozstrzygnięcia nie umożliwia działania w granicach uznania administracyjnego - obligując organ do podjęcia rozstrzygnięcia, zgodnego z zawartą w nim normą prawną.
Od powyższej decyzji T. W. złożył odwołanie, w którym podniósł, iż rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie złożonego przez "organ właściwy" wniosku opartego na nieprawdziwych informacjach, co do stanu faktycznego, a sam "organ właściwy" działał z naruszeniem art. 9 oraz art. 10 k.p.a. Podkreślił, iż zgodnie z cytowaną w uzasadnieniu decyzji ustawą, tzw. "organ właściwy" zanim podejmie w stosunku do dłużnika akcję represyjną ma do wykonania szereg obowiązków, a w szczególności ustalenie stanu faktycznego, tj. sytuacji życiowej i majątkowej dłużnika, jako podstawy ewentualnych dalszych działań i decyzji. Fakt, iż ustawodawca wyposażył tzw. "organ właściwy" w szczególne narzędzia, wykraczające poza przepisy kpa, nie zwalnia, zdaniem strony, urzędników organu właściwego z zachowania należytej staranności podczas wykonywania ustawowych obowiązków. Skarżący podniósł, iż osoby kierujące do niego pisma powinny mieć pełną świadomość, iż kancelaria komornicza prowadzi wobec niego bezskuteczną egzekucję alimentów z uwagi na sytuację materialną, w jakiej się obecnie znajduje. Zaznaczył, iż jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP nr 2 w Ł. od kwietnia 2009r., w tym od 10.09.2009r. bez prawa do zasiłku i bez jakichkolwiek dochodów. Skarżący podniósł, iż wniosek organu właściwego jest w jego przypadku bezprzedmiotowy, a zaskarżona decyzja organu wydana została z naruszeniem prawa.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Kolegium podkreśliło, iż decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu podjęta przez organ I instancji na podstawie art. 5 ust 5 ustawy z dnia 07 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie należy do kategorii decyzji uznaniowych, w związku z czym, organ administracji publicznej, stosując przepisy wyżej przywołanej ustawy obowiązany jest do jej wydania. Wskazano jednocześnie, że organ wydający uprawnienia do kierowania pojazdami na podstawie wyżej przywołanej normy nie dokonuje oceny zachowania się dłużnika alimentacyjnego tj. spełnienia przesłanek określonych obecnie w art. 5 ust. 3 ww. ustawy. Przesłanką warunkującą wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy - co wprost wynika z wyżej powoływanego art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy kierowany do starosty.
Organ podkreślił, że stosownie do art. 5 ust. 6 wyżej przywołanej ustawy, zwrot zatrzymanego prawa następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, gdy dłużnik umożliwi przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, złoży oświadczenie majątkowe, zarejestruje się jako bezrobotny albo poszukujący pracy, podejmie pracę albo inną formę aktywizacji zawodowej zaproponowaną przez powiatowy urząd pracy. Zaznaczył, iż instytucja zatrzymania prawa jazdy na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wynika z samego faktu bycia dłużnikiem alimentacyjnym, ale wymaga pewnego "negatywnego" zachowania się tego dłużnika w sposób określony w art. 5 ust. 3 tej ustawy. Instytucja ta jest ponadto sformalizowana i nie jest dowolnie kształtowana przez organ właściwy dłużnika.
Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych przez stronę w treści odwołania, Kolegium wskazało, że organy obu instancji nie oceniają prawidłowości postępowania organu właściwego dłużnika, a powszechnie obowiązujące w tym zakresie przepisy wyraźnie stanowią, że starosta jest związany wnioskiem tego organu. Z punktu widzenia prowadzonego postępowania istotnym jest, że uprawniony organ na gruncie art. 5 ust. 3 wyżej przywołanej ustawy, wystąpił ze stosownym wnioskiem, co w konsekwencji stanowi o treści podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
Na marginesie Kolegium podniosło, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 września 2009r. sygn. akt: P 46/07 orzekł, że "art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366, z 2007 r. Nr 192, poz. 1378 oraz z 2008 r. Nr 119, poz. 770) jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Organ odwoławczy podkreślił jednak, że zaskarżona decyzja nie została wydana na podstawie wyżej wymienionej normy, lecz na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co do której Trybunał Konstytucyjny się nie wypowiedział (a zatem nie stwierdzono niezgodności tej normy z Konstytucją), co oznacza, iż zarówno ta norma jak i cała ustawa obowiązuje i wiąże organy administracji publicznej. Zatem, poza oceną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. pozostaje zasadność ustanowienia przez prawodawcę instytucji zatrzymania prawa jazdy na gruncie ustawy z dnia 07 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 z późniejszymi zmianami). Organy ze względu na wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadę praworządności, zgodnie z którą, organy administracji publicznej są zobowiązane do przestrzegania wszystkich obowiązujących przepisów prawa, ani organ I instancji ani organ wyższego stopnia nie może działać wbrew obowiązującym i jednoznacznie brzmiącym przepisom prawa.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i podtrzymał argumentację wyrażoną w odwołaniu. Podkreślił, iż ani decyzja pierwotna, ani ostateczna, nie zawiera uzasadnienia faktycznego, a twierdzenia jakoby uzasadnieniem faktycznym miało być złożenie wniosku przez "organ właściwy" urąga prawu i wszelkim jago wykładniom. Zarzucił organowi odwoławczemu działanie w złej wierze, nacechowane złośliwością i lekceważeniem strony postępowania oraz działanie z premedytacją w celu niedopuszczenia do skutecznego postawienia jakichkolwiek zarzutów urzędnikom tzw. "organu właściwego". Skarżący podkreślił, iż organ odwoławczy cytuje całe akapity z ustawy, wymieniając wszelkie możliwe przewinienia dłużników alimentacyjnych prowadzące do utraty prawa jazdy, lecz nie wskazuje, jakiego uchybienia dopuścił się skarżący. Wskazał, iż organ odwoławczy narusza dobra osobiste skarżącego nagminnie zniekształcając jego nazwisko, co winno skutkować uznaniem, że decyzja skierowana jest do osoby nieistniejącej.
Zaznaczył, iż w jego ocenie, przepisy nowej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów tak nieznacznie różnią się od poprzedniej, że ich konstytucyjność również winna budzić wątpliwości
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły przepisy prawa materialnego co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Organy administracji wydały swoje rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm.). Przepis ten przewiduje wydanie przez starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy po otrzymaniu przez starostę wniosku złożonego przez organ właściwy dłużnika.
Należy zaznaczyć, iż do dnia 1 października 2008r. obowiązywała ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86 poz.732 ze zm.). Zgodność art. 5 wymienionej ustawy z Konstytucją była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Wyrokiem z dnia 22 września 2009r. Trybunał orzekł, iż art.5 ustawy z 22 kwietnia 2005r. jest niezgodny z art. 2 i art. 33 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 159 poz. 1261). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po rozpoznaniu pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: "czy art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U Nr 86, poz. 732 ze zm.) jest zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji". W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, iż sąd zwracający się z pytaniem prawnym wyraził wątpliwość, czy art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z 2005 r. jest zgodny z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i wywodzonymi z niej zasadami szczególnymi, w tym: niedopuszczalności kumulacji odpowiedzialności karnej i administracyjnej, prawidłowej legislacji, sprawiedliwej procedury oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał w szczególności odniósł się do zarzutów sądu pytającego dotyczących braku trybu odwoławczego w procedurze określonej w art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych, związania starosty wnioskiem organu właściwego dłużnika oraz pozorności sądowej kontroli decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego kwestionowana regulacja narusza w szczególności zasadę sprawiedliwej procedury. Brak stosownego trybu odwoławczego sprawia, ze wniosek organu właściwego dłużnika (wójta, dłużnika, prezydenta miasta) dotyczący zatrzymania prawa jazdy może mieć charakter nie dość zweryfikowany, a nawet arbitralny. Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. Wobec związania starosty tym wnioskiem sąd administracyjny nie bada też – w podstawowym wymiarze – merytorycznej zasadności decyzji starosty w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Tymczasem zasada sprawiedliwej procedury wymaga, by odpowiedni organ mógł przedstawić motywy swego rozstrzygnięcia, a ponadto by rozstrzygnięcie było weryfikowalne, a postępowanie prowadzone w sposób jawny i z udziałem stron. Trybunał Konstytucyjny powołał się na ugruntowany w orzecznictwie pogląd, iż sprawiedliwa procedura sądowa powinna zapewniać stronom uprawnienia procesowe stosowne do przedmiotu prowadzonego postępowania, a ponadto zgodnie z wymogami rzetelnego procesu uczestnicy postępowania muszą mieć realną możliwość przedstawienia swoich racji, a sąd ma obowiązek je rozważyć. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego powołane argumenty prowadzą w efekcie do wniosku, że art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.
Trybunał ponadto uznał, że zatrzymanie prawa jazdy winno służyć realizacji podstawowego celu ustawy jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Takiego celu – z zasady – nie można osiągnąć przez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa (potencjalna bądź realna) łączy się z posiadaniem prawa jazdy. O ile bezspornym pozostaje stosowanie środków aktywizacji zawodowej wobec dłużników alimentacyjnych (np. przez kierowanie dłużnika alimentacyjnego do prac organizowanych na zasadach robót publicznych), o tyle zatrzymanie prawa jazdy w wielu sytuacjach nie służy podstawowemu celowi ocenianej regulacji ustawowej. Kwestionowana regulacja nie może być także uznana za niezbędną, w tym znaczeniu, że przymuszenie do realizacji obowiązków alimentacyjnych nie byłoby możliwe przy zastosowaniu mniej uciążliwych dla zobowiązanego do ich wykonania środków. Z przedstawionych Trybunałowi Konstytucyjnemu danych statystycznych nie wynika, że zwiększenie skuteczności (i regularności) ściągania należności alimentacyjnych jest w przeważającym stopniu konsekwencją podjętych decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy osobom zobowiązanym. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych narusza zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji.
Trybunał w uzasadnieniu wyroku zauważył, że jego orzeczenie dotyczy art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z dnia 22 kwietnia 2005 r. Ustawa ta obowiązywała do 1 października 2008 r. i została uchylona na mocy art. 47 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Obowiązująca aktualnie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w ocenie Trybunału, mieści w art. 5 ust. 3 pkt 3, ust. 5 i 6 unormowania analogiczne do zawartych w art. 5 kwestionowanej (a już nieobowiązującej) ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z 22 kwietnia 2005 r.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji orzekły o zatrzymaniu prawa jazdy T. W. na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. Trybunał Konstytucyjny nie orzekał wyrokiem o niekonstytucyjności tego przepisu. Jednakże, jak wcześniej wspomniano, wyraźnie zaakcentował, iż przepis ten jest analogiczny do niezgodnego z Konstytucją unormowania zawartego w art. 5 nieobowiązującej aktualnie ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z dnia 22 kwietnia 2005 r.
W powyższej sytuacji rozważenia wymaga, czy sąd administracyjny uprawniony jest do orzekania o niekonstytucyjności przepisu prawa rangi ustawowej. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczpospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio (art. 8 Konstytucji). Adresatem tej normy są przede wszystkim sądy sprawujące wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji). Stosowanie Konstytucji nie jest tylko domeną Trybunału Konstytucyjnego, do prerogatyw którego należy orzekanie w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 Konstytucji). Prawo stosowania norm konstytucyjnych należy również do sądów i to zarówno w przypadku zaistnienia luki w prawie, jak i wówczas, gdy sąd dojdzie do wniosku, że przepis ustawy jest niezgodny z Konstytucją i nie powinien być w sprawie zastosowany (por. R. Hauser i J. Trzciński – Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Lexis Nexis Warszawa 2008 r., str. 23 i nast.). W sytuacji , gdy sąd rozpoznający konkretną sprawę dojdzie do przekonania, że zachodzą wątpliwości co do konstytucyjności przepisu ustawy regułą winno być przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji, którego orzeczenie stwierdzające taką niezgodność wywoła ten skutek, że przepis ustawy utraci moc. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Odmienna sytuacja zachodzi wówczas, gdy według sądu rozpoznającego sprawę brak jest wątpliwości co do zgodności przepisu ustawy z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty, np. gdy z przepisów Konstytucji można wywieść normę samo wykonalną, względnie gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W takiej sytuacji nie ma potrzeby zadawania pytania prawnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.10. 2000 r., sygn. V SA 613/00 ( OSP 2001 r. Nr 5, poz. 82) ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji, ani wyłączność orzekania o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, właściwa Trybunałowi Konstytucyjnemu, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Stosując zasadę lex superior derogat legi inferiori i tym samym odmawiając zastosowania in concreto przepisu ustawy, sąd nie narusza kompetencji w tym zakresie właściwej dla Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie przepis ten w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym. Powyższy pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2008 r., sygn. OSK 1369/07 (niepubl.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w obecnym składzie, w pełni popiera stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w niniejszej sprawie odmówił zastosowania niezgodnego z Konstytucją przepisu art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powyższy przepis zawierający normę analogiczną do zamieszczonej w uznanym za niekonstytucyjny przepisie art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten narusza zasadę sprawiedliwej procedury. Jego konstrukcja (brak trybu odwoławczego) powoduje, że ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Ponadto zatrzymanie prawa jazdy przewidziane w aktualnie obowiązującej ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów narusza zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. Ogranicza bowiem możliwość aktywizacji zawodowej dłużnika poprzez ograniczenie ofert pracy, które można do niego skierować, a tym samym nie służy podstawowemu celowi ustawy jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych.
Pogląd, iż przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. jest sprzeczny z Konstytucją i w związku z tym uzasadniona jest odmowa jego zastosowania wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 5 października 2010r. w spr. III SA/Łd 333/10 oraz z dnia 13 stycznia 2010r. w spr. III SA/Łd 519/09 (nie publikowane) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 6 stycznia 2010r. w spr. II SA/Bd 662/09 (nie publikowany), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 7 lipca 2010r. w spr. II SA/Po 187/10 (nie publikowany) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 26 lipca 2010r. w spr. II SA/Gl 443/10 (nie publikowany). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych wyrokach.
W związku z odmową zastosowania w niniejszej sprawie niekonstytucyjnego przepisu art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sąd nie dokonał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Jednocześnie należy przyznać rację skarżącemu, iż decyzja organu odwoławczego wydana została również z istotnym uchybieniem procesowym polegającym na mylnym wskazaniu nazwiska skarżącego jako: "U." zamiast "W.", co również winno skutkować jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 września 2010r.
Ponadto na podstawie art. 152 p.p.s.a. sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.
Dodatkowo warto zaznaczyć, iż przed Trybunałem Konstytucyjnym toczy się postępowanie z wniosku Prokuratora Generalnego RP o zbadanie zgodności art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz art. 5 ust. 5 i 6 tej ustawy z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Sprawa posiada sygnaturę K 23/10 i nie została jeszcze wyznaczona na rozprawę. Mając na uwadze brzmienie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z którego wynika, iż Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że z uwagi na charakter podjętego rozstrzygnięcia i zarzuty wobec zaskarżonej decyzji, zawieszenie postępowania byłoby niezasadne z uwagi na słuszny interes strony postępowania jak i zasady ekonomiki procesowej.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło