III SA/Łd 427/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. wydane w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 28 maja 2012 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 18 czerwca 2012 r. skarżący złożył urzędowy formularz PPF, w którym wskazał, że jest studentem drugiego roku Politechniki Ł. , nie pracuje, nie posiada żadnego majątku i jest na całkowitym utrzymaniu swoich rodziców. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przekazanie informacji o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rodziców skarżącego, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W złożonym w dniu 11 lipca 2012 r. urzędowym formularzu PPF skarżący ponownie oświadczył, że jest studentem studiów stacjonarnych, nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Oświadczył nadto, że zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jego dziadka. Jednak z dziadkiem nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż dziadek po śmierci babci wyprowadził się do swojego syna. Wnioskodawca oświadczył, że jego rodzice zamieszkują osobno i dostaje od nich kieszonkowe, a ponadto od matki otrzymuje potrzebną mu żywność, ojciec zaś kupuje mu ubrania. Kieszonkowe wydaje na opłacenie migawki oraz przejazdy do domu. Zarządzeniami referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2012 r. oraz 7 sierpnia 2012 r. wnioskodawca został zobowiązany do udokumentowania miesięcznych dochodów oraz majątku posiadanego przez rodziców, na których utrzymaniu się znajduje, a także wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych oraz do wskazania wysokości kieszonkowego od rodziców, udokumentowania wydatków na przejazdy oraz udokumentowania kiedy i za jaka kwotę został zbyty stanowiący, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, jego współwłasność samochód marki [...]. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że jego rodzice odmawiają udostępnienia mu informacji o swoich dochodach i posiadanym majątku, bowiem nie oni są stroną postępowania sądowego. Na dowód powyższego załączył oświadczenie rodziców. Dodatkowo wyjaśnił, iż wszystkie koszty związane z eksploatacją mieszkania, w którym zamieszkuje ponosi jego dziadek. Odnośnie kwestii darowizny samochodu marki [...] oświadczył, iż odmówił przyjęcia darowizny w/w pojazdu od swojej matki w 2009 r., zaś w 2010 r. matka sprzedała ten samochód. Wysokość kieszonkowego otrzymywanego od rodziców określił się na kwotę 350-500 zł miesięcznie. Wskazał również, że od rodziców otrzymuje przetworzone produkty spożywcze, warzywa i owoce o trudnej do ustalenia wartości. Wnioskodawca oświadczył, że nie może udokumentować ponoszonych kosztów przejazdów, gdyż nie zbiera zużytych biletów MPK. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 427/12 Referendarz sądowy odmówił przyznania M. P. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia M. P.w dniu 29 sierpnia 2012 r. wniósł sprzeciw. W ocenie wnioskodawcy brak jakichkolwiek dochodów, majątku, jak również status studenta studiów dziennych i brak obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec jego osoby stanowi przesłankę do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając powyższe skarżący oświadczył, że składając w/w wniosek w sposób wystarczający udokumentował swoją sytuację rodzinną i majątkową. W ocenie skarżącego fakt otrzymywania kieszonkowego od rodziców jest jedynie wyrazem ich dobrej woli, a nie ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym. Wnioskodawca oświadczył również, że z otrzymywanego kieszonkowego w wysokości 350 zł po odliczeniu kosztów dojazdów na uczelnię pozostaje mu jedynie kwota 100 zł, tj. około 5 zł dziennie. Kwotę tą przeznacza na zakup żywności, książek , czasopism oraz środków higienicznych. Posiadane przez niego miesięczne środki finansowe są niższe od minimum socjalnego, które w roku 2011 wynosiło 990, 43 zł. W ocenie skarżącego nieudzielenie pomocy prawnej spowoduje odrzucenie skargi, a tym samym naruszone zostaną jego konstytucyjne prawa do równego traktowania oraz prawo do rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, przez właściwy, niezawisły sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012.270) – dalej p.p.s.a., postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 p.p.s.a. W przypadku wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, wobec wniesienia sprzeciwu przez skarżącego, postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 sierpnia 2012 r. utraciło moc. W takiej sytuacji Sąd rozpatrzył wniosek skarżącego z dnia 28 maja 2012 r.. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie M. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W myśl art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przy czym ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeśli osoba starająca się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga własnych dochodów, ponieważ uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców lub opiekunów, o przyznaniu prawa pomocy decydują możliwości zarobkowe i majątkowe osób zobowiązanych do alimentacji (por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 115/06). W niniejszej sprawie wnioskodawca składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wyjaśnił, że jest studentem studiów dziennych, nie pracuje, nie posiada żadnego majątku pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swoich rodziców. Zamieszkuje w mieszkaniu swojego dziadka, który ponosi wszelkie opłaty eksploatacyjne, od rodziców otrzymuje niezbędne produkty żywnościowe i ubranie oraz kieszonkowe wysokości 350-500 zł miesięcznie. Pomimo wezwania skarżący nie przedstawił zaświadczenia o dochodach rodziców, na których stosownie do postanowień ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj.Dz.U 2012.788) ciąży wobec wnioskodawcy obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z treścią art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci mają obowiązek wzajemnego wspierania się. Ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył czasu trwania tego obowiązku nałożonego na rodziców i dzieci, nie jest on w szczególności uwarunkowany sprawowaniem władzy rodzicielskiej. Występuje więc także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Uszczegółowieniem tego obowiązku jest przepis art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Rodzice skarżącego odmówili wskazania wysokości swoich dochodów i majątku. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że o istnieniu bądź nieistnieniu obowiązku alimentacyjnego nie przesądza wiek dziecka, lecz możliwość samodzielnego utrzymania się, dochody z jego majątku, a także niedostatek. Zgodnie z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny (por. wyrok NSA z 16 października 2003 r., I SA/Łd 788/02, publ. LEX nr 90294, wyrok WSA w Łodzi z 23 listopada 2010 r., II SA/Łd 784/10, publ. LEX nr 755930). Również z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że dziecko, które osiągnęło nie tylko pełnoletność, ale zdobyło także wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy zawodowej, pozwalającej na samodzielne utrzymanie, nie traci uprawnień do alimentów, jeżeli np. chce kontynuować naukę i zamiar ten znajduje uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach. Rodzice pełnoletniego dziecka, które kontynuuje naukę, obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem niego (por. wyrok SN z 24 marca 2000 r., I CKN1538/99, publ. LEX nr 51629; wyrok SN z 27 stycznia 1997 r, II CKN 828/97, publ. LEX nr 110587). Zatem nieprzedstawienie oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym rodziców wnioskodawcy, zobowiązanych do alimentacji względem niego, uniemożliwia przeprowadzenie całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony w celu ustalenia czy rzeczywiście spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2011 r., II FZ 718/11, publ. LEX 1070173). Ponadto porównując kwotę miesięcznego kieszonkowego otrzymywanego od rodziców (w wysokości ok. 350-500 zł) z wysokością należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi w kwocie 100 złotych należało uznać, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej wysokości i to bez żadnego uszczerbku swojego utrzymania. Ze złożonego oświadczenia wynika bowiem, że nie ponosi on żadnych kosztów związanych z korzystaniem z mieszkania, wyżywieniem czy ubraniem. Powyższe koszty, jak wynika ze złożonych wyjaśnień, w całości są pokrywane przez rodziców i dziadka. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy bowiem z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Zatem skoro skarżący ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, to w ocenie Sądu jest w stanie, z otrzymywanych od rodziców środków pieniężnych, opłacić należny wpis od skargi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.