III SA/Łd 439/13

Dnia 10 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie transportu drogowego taksówką p o s t a n a w i a : odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 18 marca 2013 roku M. J.wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie transportu drogowego taksówką. Zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2013 roku Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał skarżącego do usunięcia braków fiskalnych skargi, w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia przez uiszczenie, stosownie do treści § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wpisu sądowego w kwocie 200,00 zł. Powyższe zarządzenie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 30 kwietnia 2013 roku. W dniu 8 maja 2013 roku do akt sprawy wpłynął wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i 9-letnim synem. Rodzina mieszka w mieszkaniu rodziców skarżącego. We wniosku o prawo pomocy skarżący zadeklarował jedynie dochód osiągany z tytułu usług transportu osobowego w wysokości 2000-2100 zł miesięcznie. Jednakże z nadesłanych na wezwanie referendarza dokumentów wynika, że poza tym otrzymuje rentę, która w kwietniu 2013 r. wyniosła 750,11 zł, w marcu - 794,71 zł, a w lutym – 721,59 zł. Również wbrew początkowej deklaracji, że w gospodarstwie domowym tylko skarżący osiąga dochód, z wyciągu z konta bankowego żony skarżącego wynika, że otrzymuje ona świadczenie rehabilitacyjne z ZUS (przyznane na okres od 2 marca 2013 r. do 30 maja 2013 r.) – w kwietniu 2013 r. była to kwota 1929,20 zł, w marcu – 1929,20 i 743,49 zł, a w lutym – 1829,36 zł. Ponadto w dniu 1 marca 2013 r. żona skarżącego otrzymała kwotę 1318,26 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego z Gimnazjum Nr [...] w S. Skarżący podał w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, że jest nieuleczalnie chory na skutek wypadku i ponosi koszty leczenia w wysokości około 300-350 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 24 maja 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku M. J. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 15 czerwca 2013 roku. W dniu 21 czerwca 2013 roku od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, nie posiada żadnych oszczędności, ani innego majątku. Wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania jest dochód, jaki uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (osobowe usługi transportowe - Taxi). Obecnie uzyskiwane dochody są znikome, wystarczają jedynie na zakup leków, pokrycie kosztów rehabilitacji żony i skromne utrzymanie rodziny. Skarżący podkreślił, iż aktualnie jego żona postaje bez zatrudnienia, była zatrudniona w zastępstwie na czas określony, a wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochody były nieco wyższe i nie odzwierciedlają aktualnej, trudnej sytuacji finansowej. Nadmienił, że w okresie letnim w niewielkim mieście, jakim jest S., w którym funkcjonuje komunikacja miejska i około 100 taksówek, nie uwzględniając posiadaczy prywatnych samochodów, dochody z tytułu prowadzonej działalności są znikome. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270)- dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest obecnie zdolny wygospodarować środków na poniesienie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przemawia przede wszystkim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, z którego wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i 9-letnim synem. Rodzina mieszka w mieszkaniu rodziców skarżącego. We wniosku o prawo pomocy skarżący zadeklarował jedynie dochód osiągany z tytułu usług transportu osobowego w wysokości 2000-2100 zł miesięcznie. Z nadesłanych natomiast na wezwanie referendarza dokumentów wynika, że poza tym otrzymuje rentę, która w kwietniu 2013 r. wyniosła 750,11 zł, w marcu - 794,71 zł, a w lutym – 721,59 zł. Również wbrew początkowej deklaracji, że w gospodarstwie domowym tylko skarżący osiąga dochód, z wyciągu z konta bankowego żony skarżącego wynika, że otrzymuje ona świadczenie rehabilitacyjne z ZUS (przyznane na okres od 2 marca 2013 r. do 30 maja 2013 r.) – w kwietniu 2013 r. była to kwota 1929,20 zł, w marcu – 1929,20 i 743,49 zł, a w lutym – 1829,36 zł. Ponadto w dniu 1 marca 2013 r. żona skarżącego otrzymała kwotę 1318,26 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego z Gimnazjum Nr 1 w S. Skarżący podał ponadto, że jest nieuleczalnie chory na skutek wypadku i ponosi koszty leczenia w wysokości około 300-350 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach dają podstawy do stwierdzenia, że strona jest w stanie uiścić koszty sądowe, w tym zarówno wpis od skargi w wysokości 200,00 zł, jak również inne przyszłe ewentualne koszty postępowania (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, ewentualny wpis od skargi kasacyjnej), które będą rozłożone w czasie. Należy przy tym również podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Tym samym w świetle przedstawionych okoliczności, biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącego, opartą o stałe źródła dochodu, nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie kosztów postępowania. Zestawienie bowiem dochodów skarżącego, wynikających z oświadczenia tj. renty w wysokości około 720,00 zł miesięcznie oraz dochodu w wysokości 2.000-2.100 zł miesięcznie, jaki skarżący uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przeczy stawianej przez skarżącego tezie o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w żaden sposób nie udokumentował ponoszonych przez niego stałych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz niższych (jak twierdzi), niż wskazane pierwotnie we wniosku dochodów. Nie wykazał również, że aktualnie jego żona pozostaje bez zatrudnienia i czy ponosi jakiekolwiek inne dodatkowe wydatki, czy zobowiązania finansowe. Sąd natomiast uwzględnił wydatki na leki we wskazanej kwocie 300-350 zł miesięcznie. W konsekwencji w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada takie środki. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,). W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie dowiódł, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. e.o.