III SA/Łd 44/16

Dnia 9 sierpnia 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III – Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a cofnąć prawo pomocy przyznane T. W. w zakresie całkowitym na mocy postanowień z dnia 5 lutego 2016 r. i z dnia 28 kwietnia 2016 r. III SA/Łd 44/16 UZASADNIENIE W związku ze skargą T.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia 5 lutego 2016 r. Starszy referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 r. Starszy referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku T.W. przyznał stronie prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych, zgodnie z wnioskiem skarżącej wyznaczyła do reprezentacji skarżącej radcę prawnego A.G. W takim samym zakresie prawo pomocy zostało przyznane mężowi skarżącej J.W. w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 45/16. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w oparciu o okoliczności wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawarte w formularzach PPF. W oświadczeniach tych wnioskodawczyni podała, że prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są emerytury w łącznej kwocie 2297 zł. Strona wskazała, że oboje małżonkowie są osobami schorowanymi i przeznaczają znaczne kwoty na zakup leków, zmuszeni byli także zaciągnąć pożyczki na leczenie (raty w kwocie 1100 zł). Jako majątek wnioskodawczyni wskazała nieruchomość rolną o pow. 0,28 ha. Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I w dniu 14 czerwca 2016 roku w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15 pełnomocnik J.W., męża skarżącej – radca prawny A.G. oświadczył, że według J.W. nieruchomość rolna o pow. 2800 m2 jest warta ponad 600.000 zł, ponieważ została rozpoczęta tam budowa domu, co nie zostało wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Ponadto J.W. oświadczył, że ze sprzedaży nieruchomości w latach 2008-2011 uzyskał dochód w wysokości 700.000 zł, które to kwoty zostały przeznaczone na budowę domów dla synów. Z uwagi na powyższe oświadczenia zawarte w protokole rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi z dnia 14 czerwca 2016 roku referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2016 roku celem jednoznacznego zweryfikowania rzetelności oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wezwał pełnomocnika wnioskodawczyni do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, wskazanego jako miejsce zamieszkania małżonków oraz jako adres do korespondencji, udokumentowania wartości nieruchomości rolnej wykazanej w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wraz z przedstawieniem odpisu księgi wieczystej i wypisu z ewidencji gruntów, złożenia jednoznacznego oświadczenia, w jaki sposób wydatkowana została kwota 700.000 zł uzyskana ze sprzedaży w latach 2008-2011 nieruchomości; jeśli zaś kwoty te w rzeczywistości zostały w całości przeznaczone na budowę domów dla synów – do wykazania, kto jest aktualnym właścicielem tych domów, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, których J.W. i T.W. są posiadaczem lub współposiadaczem za ostatnie 3 miesięcy oraz wyciągów z lokat bankowych za ten okres, przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt wskazanego we wniosku zadłużenia wobec banku PKO S.A. z tytułu zaciągniętych przez małżonków pożyczek wraz z udokumentowaniem wysokości miesięcznej raty pożyczki; nadesłania odpisów zeznań podatkowych T. W. i J.W. za lata 2014-2015, udokumentowania miesięcznej kwoty wydatków ponoszonych przez małżonków – w terminie 7 dni, pod rygorem cofnięcia prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe pismo pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 24 czerwca 2016 roku poinformował, że lokal, w którym zamieszkują T. i J. W., należy do ich bratanka, podana w adresie do doręczeń nieruchomość (R.) także należy do ich bratanka i została podana z uwagi na fakt, że małżonkowie tam przebywali z uwagi na zły stan zdrowia. Skarżący nie są w stanie udokumentować wartości nieruchomości, gdyż nie mają na to funduszy, wycena kosztuje ok. 1.500 zł. Kwota uzyskana ze sprzedaży działek została w całości darowana synom na cele mieszkaniowe i oni są właścicielami nieruchomości. T. i J. W. nie posiadają żadnych rachunków bankowych poza kredytowym, który załączyli wraz z umową o pożyczkę i zeznaniami podatkowymi. Ponadto do pisma załączono ich oświadczenie dotyczące ponoszonych wydatków i dokumenty dotyczące wysokości emerytur. Z uwagi na fakt, że uzyskane w drodze pisma z dnia 24 czerwca 2016 roku wyjaśnienia nadal budziły wątpliwości co do rzetelności oświadczeń zawartych we wniosku o prawo pomocy zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2016 roku ponownie wezwano pełnomocnika skarżącej do przedstawienia przez stronę odpisu z księgi wieczystej i wypisu z ewidencji gruntów dla wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy nieruchomości o pow. 0,28 ha oraz wyjaśnienia przyczyny nieprzedłożenia wymaganych dokumentów na wezwanie z dnia 17 czerwca 2016 roku, a także wyjaśnienia, czy przedmiotowa nieruchomość jest zabudowana i jaki jest aktualnie status działki (rolna, budowlana) - w terminie 5 dni, pod rygorem cofnięcia prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej nie wykonał powyższego zarządzenia. Zarządzeniem z 14 lipca 2016 roku w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15 zobowiązano pełnomocnika wnioskodawczyni do nadesłania kopii pozwolenia na budowę i dziennika budowy dotyczącego prowadzonej przez T. i J. W. inwestycji budowlanej i udokumentowania, że nieruchomość będąca miejscem ich zamieszkania oraz nieruchomość wskazana jako ich adres do korespondencji stanowią własność ich bratanka, w terminie 7 dni, pod rygorem cofnięcia prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik pismem z 8 sierpnia 2016 roku złożonej do sprawy I SA/Łd 1371/15 wskazał, że nie będąc właścicielem tych nieruchomości, nie może przedstawić żadnych dowodów. Dysponentami tych dowodów mogą być jedynie właściciele. Do pisma załączył kopię decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 8 listopada 2011 roku i ksero okładki Dziennika Budowy D1 dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i gospodarczych wydanego w dniu 24 listopada 2011 roku, z uwagi brak wpisów. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.". Celem wprowadzenia tej instytucji było zapewnienie stronom postępowania znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2008 r., II FZ 297/08, a także post. z dnia 6 grudnia 2012 r., II OZ 1079/12; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Za zasadnością przyznania prawa pomocy muszą przemawiać zatem wyjątkowe okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zauważyć przy tym należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. określającego przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie podkreślić należy, że oświadczenia strony, które stanowiły podstawę przyznania jej prawa pomocy, mogą być weryfikowane przez referendarza sądowego w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Jeśli bowiem okaże się, że sytuacja faktyczna, która stanowiła podstawę przyznania stronie prawa pomocy, uległa zmianie lub została ona przez stronę przedstawiona w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym, referendarz sądowy jest upoważniony do cofnięcia przyznanego prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie sądowym oraz doktrynie wskazuje się, że cofnięcie prawa pomocy powinno nastąpić każdorazowo, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r., II FZ 104/10 oraz z dnia 28 lipca 2011 r., I OZ 556/11; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 271). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca w formularzu PPF, złożonym w przedmiotowej sprawie, zataiła fakt budowy domu na działce o pow. 0,28 ha określonej jako rolna, której wartość na wspomnianej rozprawie w dniu 14 czerwca 2014 r. określona została na kwotę ok. 600.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej oświadczył ponadto, że lokal w T.M., w którym mieszkają J. i T. W. należy do bratanka i jest im użyczany bezpłatnie (za opłaty). Tymczasem na blankietach opłat figuruje jako właściciel lokalu J. W., a nie osoba, do której miałby należeć ów lokal. Nadto mimo wezwania zarządzeniem z 14 lipca 2016 roku do udokumentowania okoliczności, że to nie skarżąca czy jej mąż są właścicielami nieruchomości w T. M. oraz wskazanej jako adres do korespondencji nieruchomości w R., skarżąca dokumentów takich nie nadesłała, tym samym nie wykazała, że nie jest właścicielem mieszkania w T.M., w odniesieniu do którego na blankietach opłat figuruje jako właściciel jej mąż. Pełnomocnik skarżącej przesłał jedynie okładkę Dziennika Budowy D1 dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i gospodarczych z uwagi na brak wpisów dotyczących tej budowy. Powyższe oświadczenie jest jednak nieprawdziwe, bowiem z załączonej na płycie CD dokumentacji wynika, że skarżący wznieśli dom w stanie surowym otwartym, a więc dziennik budowy musiał zawiać wpisy dotyczące prowadzonych robót oraz dat ich wykonania. Dziennik budowy pozwoliłby równocześnie na weryfikację twierdzeń o zaprzestaniu budowy i o złym stanie technicznym obiektu. Wobec jego nieprzedstawienia także te twierdzenia strony pozostają gołosłownymi. Z doświadczenia życiowego wynika, że budowa domu wymaga posiadania środków finansowych, podejmując się zatem tej inwestycji małżonkowie musieli dysponować środkami na jej realizację. Z akt administracyjnych sprawy o sygn. akt I SA/Łd 1371/15j wynika, że J.W. w latach 2008-2011 zajmował się sprzedażą nieruchomości, z której uzyskał dochód w wysokości ok. 700.000 zł, a według oświadczenia złożonego na rozprawie w dniu 14 czerwca br. kwoty te zostały przeznaczone na budowę domów dla synów, jednakże fakt ten w żaden sposób nie został udokumentowany, stąd nie można przyjąć, że definitywnie w chwili składania wniosku środkami tymi małżonkowie już nie dysponowali, co tym samym dodatkowo przemawia za cofnięciem prawa pomocy w niniejszej sprawie. Ponadto nie sposób uznać skarżącej za osobę ubogą, skoro wykazana przez jej męża na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 roku wartość należącej do małżonków nieruchomości wynosi ponad 600.000 zł. W tej sytuacji należało uznać, że skarżąca nie przedstawiła we wniosku o przyznanie prawa pomocy swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący i zgodny ze stanem faktycznym, a jej działanie stanowiło próbę ukrycia przed referendarzem sądowym informacji o rzeczywistej sytuacji majątkowej i posiadanych zdolnościach płatniczych. Powyższe oznacza, że okoliczności na podstawie których przyznano skarżącej prawo pomocy nie istniały, a prawo pomocy zostało udzielone w oparciu o dane nieodzwierciedlające rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawczyni. Tym samym zaistniały podstawy do cofnięcie prawa pomocy zarówno przyznanego na mocy postanowienia z dnia 5 lutego 2016 r., jak i z dnia 28 kwietnia 2016 r. Z tych względów, na podstawie art. 249 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG