III SA/Łd 495/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę Decyzją z dnia [...], nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz. U z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65 poz. 294 ze zm. dn. 10 listopada 1985 r. Dz. U. nr 61 poz. 364) w związku z § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105 poz. 869) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję nr l Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...], nie stwierdzającą u B. M. choroby zawodowej narządu ruchu, wywołanej sposobem wykonywania pracy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt III S.A/Łd 275/08 uchylił decyzję nr 12/2008 Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...]. Sąd uchylając po raz trzeci decyzje I i II instancji uznał, że organy administracji jeszcze nie w pełni wykonały wytyczne Sądu zawarte w wyroku z 7 czerwca 2006 r. Nie zostały jednoznacznie wyjaśnione wątpliwości dotyczące tego, czy u skarżącego stwierdzono uszkodzenie łąkotki lewego kolana, a jeżeli tak, to czy wystąpiło ono wskutek wykonywania pracy zawodowej. W ocenie Sądu organy administracji nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego - nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego - a tym samym naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji uwzględniły wszystkie rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Zatem należało uzupełnić dochodzenie epidemiologiczne przez ustalenie, czy istnieje dokumentacja warsztatowa z okresu pracy skarżącego, a jeżeli tak, to uwzględnić jej zapisy dotyczące przebiegu pracy skarżącego, przesłuchać bezpośredniego przełożonego skarżącego na okoliczność przebiegu pracy B. M. ze szczególnym uwzględnieniem czasu w jakim skarżący wykonywał w ciągu dnia czynności związane ze zginaniem stawów kolanowych. Po uzupełnieniu dochodzenia epidemiologicznego zwrócić się do innej niż dotychczasowe jednostki, służby zdrowia, upoważnionej do rozpoznawania chorób zawodowych, celem wydania orzeczenia czy u B. M. występuje uszkodzenie łąkotki stawu kolanowego i czy schorzenie to zostało wywołane czynnikami wymienionymi w punkcie 12-tym, wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. wg., którego rozpatrywana jest sprawa. Po zebraniu całego materiału dowodowego organy administracji winny dokonać wnikliwej jego analizy, a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie. Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego i po analizie zarówno uzyskanych w jego wyniku dodatkowych informacji, jak i analizie całej zgromadzonej dokumentacji sprawy PPIS w B. wydał decyzję z dnia [...], w której nie znalazł merytorycznych podstaw do uznania zawodowej etiologii zmian chorobowych stawów kolanowych u B. M. Od tej decyzji B. M. odwołał się do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. nie zgadzając się z w dalszym ciągu z jej treścią, podnosząc zarzuty, które były już rozpatrywane w poprzednich postępowaniach. W dniu [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wydał zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu stwierdził, że organ I instancji zgodnie z poleceniem Sądu przeprowadził dodatkowe dochodzenie epidemiologiczne ustalając, że dokumentacja warsztatowa, z okresu pracy skarżącego nie zachowała się, przesłuchany został bezpośredni przełożony B. M. na okoliczność jego pracy z uwzględnieniem wykonywania w ciągu dnia roboczego czynności związanych ze zginaniem stawów kolanowych oraz uzyskano orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w S. tj. jednostki orzeczniczej uprawnionej do orzekania w zakresie chorób zawodowych innej niż dotychczas orzekające i dokonał szczegółowej oceny narażenia zawodowego B. M. w oparciu o uzupełnioną dokumentację. PPIS w B. wydając decyzję nr [...] w dniu [...] o nie stwierdzeniu choroby zawodowej narządu ruchu pod postacią uszkodzenia łąkotki lewego kolana u B. M. kierował się względami merytorycznymi uwidocznionymi we wszystkich orzeczeniach lekarskich dotyczących stanu chorobowego stawów kolanowych przy uwzględnieniu charakteru pracy badanego i rodzaju czynności podczas jej wykonywania. Zarówno badania obecne jak i poprzednie badania orzecznicze są zgodne merytorycznie odnośnie braku podstaw do rozpoznania w istniejącym schorzeniu stawów kolanowych choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy i nadmiernym przeciążeniem, i że przyczyną istniejących dolegliwości stawów kolanowych są nasilone zmiany zwyrodnieniowe, których początek mogła dać wada wrodzona lub rozwojowa wynikająca z predyspozycji osobniczej oraz naturalny proces starzenia się organizmu. Opinia ta jest zawarta w orzeczeniach z uprzednich postępowań wydanych przez właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych medyczne jednostki organizacyjne w Ł. Organ zaznaczył, że wspomniane powyżej orzeczenie WOMP z dnia [...] pomimo braku zmian w zakresie ustaleń faktycznych, a tym samym braku podstaw merytorycznych do uznania obustronnie zaawansowanych procesów zwyrodnieniowych kolan za schorzenie zawodowe - stwierdza przewlekłą chorobę narządu ruchu wywołaną sposobem wykonywania pracy pod postacią uszkodzenia łąkotki przyśrodkowej lewego kolana opierając się jedynie na przesłance, jaką jest fakt braku możliwości obalenia domniemania związku przyczynowo - skutkowego między uszkodzoną łąkotką a warunkami wykonywania pracy przez B. M., a zatem na przesłance, która nie należy do przesłanek podlegających ocenie jednostki orzeczniczej. Instytut Medycyny Pracy odpowiadając pismem z dnia [...] i nie zgadzając się z poglądem WOMP odnośnie przyjętej przesłanki jako wystarczającej do rozpoznania choroby zawodowej, obszernie wyjaśnił, dlaczego brak jest merytorycznych podstaw do uznania zawodowej etiologii zmian chorobowych w stawach kolanowych u B. M. i podtrzymał wszystkie dotychczasowe ustalenia, z których wynika, że obustronne zaawansowane procesy zwyrodnieniowe kolan u B. M. są związane z procesem starzenia się organizmu i osobniczą predyspozycją. Podstawę do rozpatrzenia niniejszej sprawy stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Rozpatrzono po raz kolejny okres zatrudnienia i czynności wykonywane na stanowiskach pracy B. M. jako mistrza warsztatu i napraw taboru kolejowego, mistrza zmianowego i mistrza do spraw transportu z uwzględnieniem sposobu ich wykonywania. B. M. był poddany łącznie 6 - cio krotnie badaniom specjalistycznym w uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach organizacyjnych służby zdrowia i wydane przez nie orzeczenia zawierają w treści stwierdzenia, że obserwacja w kierunku zawodowej etiologii choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy jest negatywna oraz zebrane dane nie upoważniają do przyjęcia stanowiska, iż czynności te podczas ich wykonywania obciążały nadmiernie stawy kolanowe. Została również oceniona przez jednostki orzecznicze cała dokumentacja medyczna złożona do sprawy przez B. M. dotycząca przebiegu leczenia jego schorzeń. Na jej podstawie u B. M. nie stwierdzono, aby istniał związek pomiędzy przebiegiem wykonywanej pracy, a powstałą jednostką chorobową i co w ocenie jednostek orzeczniczych przesądza o tym, że to nie sposób wykonywania pracy lecz inna przyczyna o pozazawodowym charakterze spowodowała u niego uszkodzenie łąkotki. Przy czym jednostki orzecznicze wskazały na prawdopodobne pozazawodowe przyczyny powstania tego schorzenia. Powołano przepis § 10 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia stwierdzając jednocześnie, że art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego przesądzają o tym, że samo tylko subiektywne przekonanie skarżącego o zawodowej etiologii jego choroby nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia żądań skarżącego. W ocenie organu w przedmiotowym postępowaniu jednostki medycyny pracy w sposób przekonywujący wyjaśniły, z jakich przyczyn choroby skarżącego nie można uznać za chorobę zawodową. Wyrażona ocena została zawarta w spełniających wymagania formalne opiniach lekarskich, z których jednoznacznie wynika, że u zainteresowanego nie rozpoznano objawów klinicznych pozwalających stwierdzić, że występuje u niego choroba zawodowa narządu ruchu wywołana sposobem wykonywania pracy. W obszernej skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. M. podniósł, iż w jego ocenie organy administracji prowadzące postępowanie nadal nie wykonują postanowień zawartych w wydanych w niniejszej sprawie wyrokach sądowych. Zdaniem skarżącego informacje uzyskane przez organy nie są wiarygodne. Powołał szereg faktów i dowodów, do których jego zdaniem organy administracji powinny się odnieść. Stwierdził, iż nie odnoszą się one do jego stwierdzeń zawartych w odwołaniach i pismach. Wniósł o zobowiązanie organów inspekcji sanitarnych do wydania mu pozytywnej decyzji w sprawie choroby zawodowej na podstawie pozytywnego orzeczenia lekarskiego Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. nr [...] z dnia [...]. Zaznaczył, że decyzje organów obydwu instancji zostały wydane na podstawie pisma Przychodni Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...], które nie nosi znamion orzeczenia lekarskiego a jest aneksem do wcześniej wydanych orzeczeń lekarskich, które zostały uchylone wraz z w. w. decyzjami przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty i stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążącą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dlatego Sąd ponownie rozpoznający sprawę nie może formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Ocena prawna wyrażona przez Sąd w orzeczeniu traci moc wiążącą jedynie w razie zmiany ustawy w wypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie. Nieprzestrzeganie tego przepisu podważałoby obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis W-wa 2004 r., por. wyrok SN z 25 lutego 1998 r. sygn. II RN 139/97 OSN APIUS 19991/1; wyrok Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2001 r. sygn. FSA 3/2001 OSNA 2002/2 poz. 49). Wobec faktu, iż skarżona decyzja została wydana wskutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 lutego 2009 r. wcześniejszych decyzji – Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...]. nr [...] oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. nr [...] z dnia [...], istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do ustalenia, czy ponownie prowadzący postępowanie organ administracji wykonał w sposób prawidłowy wytyczne Sądu zawarte w tym wyroku. Zawartą w nim oceną prawną oraz wskazaniami był bowiem organ prowadzący postępowanie związany w myśl cytowanej wcześniej regulacji przepisu art. 153 p.p.s.a. Zdaniem Sądu zawartym w wyroku z dnia 4 lutego 2009 r. stanowisko organów podjęte zostało przedwcześnie, gdyż nie w pełni wykonały one wytyczne Sądu zawarte w wydanym poprzednio wyroku – z dnia 7 czerwca 2006 r. nie wyjaśniły bowiem dostatecznie wątpliwości dotyczące tego, czy u skarżącego stwierdzono uszkodzenie łąkotki lewego kolana, a jeżeli tak, to czy wystąpiło ono wskutek wykonywania pracy zawodowej. W szczególności nie zwrócono się do innej jednostki służby zdrowia o wydanie opinii w sytuacji, gdy dotychczasowe jednostki orzecznicze wydały dwie odmienne opinie. Zdaniem Sądu nie przeprowadzono również rzetelnego dochodzenia epidemiologicznego, gdyż nie przesłuchano bezpośredniego przełożonego skarżącego ani nie ustalono, czy istnieje dokumentacja warsztatowa z okresu pracy B. M. Zdaniem Sądu organy administracji nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego – nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, organ wywiązał się w sposób pełny z nałożonych na niego przez Sąd obowiązków. Analiza materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych prowadzi do wniosku, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. ponownie rozpoznając sprawę zgodnie z zaleceniami Sądu uzupełnił postępowanie epidemiologiczne przez ustalenie, czy istnieje dokumentacja warsztatowa z okresu pracy skarżącego i uwzględnił jej zapisy, dotyczące przebiegu tejże pracy ze szczególnym uwzględnieniem czasu, w jakim skarżący wykonywał w ciągu dnia czynności związane ze zginaniem stawów kolanowych. Zwrócił się ponadto do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., a zatem do innej niż dotychczasowe, upoważnionej do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki orzeczniczej o zbadanie skarżącego i wydanie orzeczenia, czy występujące uszkodzenie łąkotki stawu kolanowego ma związek z wykonywaną pracą zawodową. Przesłuchano również bezpośredniego przełożonego skarżącego na okoliczność przebiegu pracy B. M. ze szczególnym uwzględnieniem czasu, w jakim skarżący wykonywał w ciągu dnia czynności związane ze zginaniem stawów kolanowych. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że po wydaniu decyzji z dnia [...] przez PWIS w Ł. ustalony przez organy stan sprawy pozostawiał wiele do życzenia. Aby bowiem uznać określoną chorobę za chorobę zawodową muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki: po pierwsze choroba taka musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych (warunek formalny), po drugie musi zostać spowodowana czynnikami szkodliwymi dla zdrowia, występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie, winna być kierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do stosownej jednostki orzeczniczej. Następstwem przedmiotowego badania jest wydanie przez lekarza zatrudnionego w ww. jednostce orzeczniczej orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Bez przedmiotowych opinii, bądź sprzecznie z tymi opiniami organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest jednak jej uprzednie, lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze, a orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów administracji orzekających w przedmiocie choroby zawodowej i prowadzić musi do odmowy stwierdzenia choroby (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1139/08 LEX nr 507910). Biorąc pod uwagę powyższe wątpliwości wyłaniające się w niniejszej sprawie, a przede wszystkim cytowane wcześniej stanowisko Sądu zawarte w wyroku z dnia 4 lutego 2009 r. stwierdzić należy, że organ I instancji wydając po ponownym przeprowadzeniu postępowania decyzję z dnia [...] zasadnie stwierdził, iż brak jest merytorycznych podstaw do uznał zawodowej etiologii zmian chorobowych stawów kolanowych u skarżącego. Organ wypełniając wytyczne Sądu ustalił, iż praca skarżącego na stanowisku mistrza zmiany działu do spraw transportu kolejowego polegała na wydawaniu poleceń oraz sprawowaniu nadzoru nad pracownikami i prowadzeniu dokumentacji. Naprawy bieżące lokomotyw czy wagonów wykonywane były w warsztacie działu kolejowego, za który odpowiedzialny był inny pracownik. Konserwacją i naprawą torów zajmowała się odrębna brygada "torowa". Skarżący miał do dyspozycji radiotelefon, przez który uzyskiwał wszelkie niezbędne informacje i wydawał polecenia podległym mu pracownikom. Nie zajmował się także załadunkiem materiałów na wagony (platformy), właściwym ich rozmieszczeniem czy zabezpieczeniem do transportu. Sprawowana przez niego funkcja nie wiązała się zatem z pracą fizyczną i nie wymagała intensywnego i długotrwałego obciążania stawów kolanowych. Powyższe potwierdzone zostało przez IMPiZŚ w S. Wydane przezeń orzeczenie uwzględnia w uzasadnieniu wyniki aktualnych badań ortopedycznych skarżącego, analizę całej dostępnej dokumentacji lekarskiej i szczegółową ocenę narażenia zawodowego oraz stwierdzenie, że obustronne nasilone zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych są powodem schorzenia łąkotek i nie należy tych objawów wiązać ze sposobem wykonywania pracy zawodowej. Tym samym Instytut potwierdził dotychczasowe ustalenia medyczne, iż stwierdzone obustronne procesy zwyrodnieniowe kolan skarżącego są związane z naturalnym procesem starzenia się organizmu i jego osobniczą predyspozycją. Biorąc powyższe pod uwagę należało dojść do wniosku, iż organ I Instancji przy ponownym prowadzeniu postępowania wziął pod uwagę wszystkie wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu powyżej cytowanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - w szczególności, poprzez podjęcie wymienionych wyżej czynności i dokonanie wyczerpujących ustaleń. Zdaniem składu orzekającego, organ w możliwie jak najpełniejszym zakresie uwzględnił wskazane wyżej stanowisko, co potwierdził organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję nr l Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...]. Sytuacja skarżącego została oceniona przez organy administracji w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa materialnego i procesowego oraz wykonaniu wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lutego 2009 r. Z tych względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu. B.A.