III SA/Łd 504/09

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 504/09 Uzasadnienie "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej skarżąca lub spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. W dniu 22 października 2009 r., po wezwaniu do uiszczenia wpisu, spółka uiściła wpis od skargi w kwocie 200 zł. Następnie, pismem z dnia 4 grudnia 2009 r., wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPPr". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Wyjaśniła, że strata z działalności spółki na dzień składania wniosku wyniosła 450.000 zł. Wskazała także, że zaciągnęła szereg niekorzystnych zobowiązań, które – jak podniosła – wskutek kryzysu globalnego, przekształciły się w znaczące obciążenia, niemożliwe do spłaty. Wyjaśniła również, że ciąży na niej szereg zobowiązań publicznoprawnych, których należność nie została jeszcze przesądzona. Podniosła również, że jest obecnie stroną wielu postępowań sądowych, co – jak wyjaśniła – łączy się z koniecznością poniesienia wysokich kosztów tych opłat. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynikało, że skarżąca spółka rodzaj prowadzonej działalność określiła jako: usługi medyczne oraz działalność handlową (jak zaznaczyła prowadzoną w zakresie szczątkowym). Wysokość kapitału zakładowego spółki – zgodnie z oświadczeniem – wynosi 50.000 zł, a wartość środków własnych spółka określiła na kwotę 3.872.446,70 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 5.298.327,71 zł. Zysk za rok 2008, według bilansu, wyniósł 745.796,63 zł. Spółka wskazała na fakt posiadania dwóch rachunków bankowych: w A. Banku, którego saldo określiła na 0 zł oraz w B., którego saldo – zgodnie z oświadczeniem na dzień składania wniosku – wynosiło 761,85 zł. Spółka wskazała także na fakt zaciągnięcia dwóch kredytów, jak podała w oświadczeniu jeden to kredyt hipoteczny na kwotę 2.900.000,00 zł, a drugi to kredyt techniczny na kwotę 2.200.000,00 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenie okazało niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej spółki, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2009 r., strona skarżąca została wezwana do złożenia następujących dokumentów i informacji: odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2008 r. oraz aktualnego rachunku zysków i strat w roku 2009; poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za 2008 rok oraz złożonych dotychczas zeznań podatkowych za 2009 r.; zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach dewizowych oraz wyciągów z tych rachunków (lokat) z okresu ostatnich sześciu miesięcy; sprecyzowania informacji o zaciągniętych kredytach (wskazywanych w formularzu wniosku), w szczególności informacji o terminie powstania tych zobowiązań, ze wskazaniem wysokości rat kredytowych i terminu ich spłat; przekazanie informacji o otrzymanej pomocy publicznej w ciągu ostatnich dwóch lat. Spółka nie udzieliła bezpośredniej odpowiedzi na powyższe wezwanie, nie przekazując żądanych dokumentów do akt niniejszej sprawy. Niemniej jednak, referendarzowi rozpoznającemu niniejszy wniosek znane są dokumenty dotyczące sytuacji finansowej strony, albowiem żądane dokumenty (w pełnym zakresie, odpowiadającym żądaniu niniejszego wezwania) spółka przestawiła w innych postępowaniach prowadzących przed niniejszym sądem. Z tego też względu, referendarz zdecydował o merytorycznym rozpoznaniu wniosku, posiłkując się przy jego rozpoznawaniu dokumentacja złożoną przez spółkę do akt sprawy o sygn. akt III SA/łd 485/09. Do akt wskazywanej sprawy spółka załączyła m.in. zeznanie podatkowe CIT-8 za 2008 rok. Z zeznania tego wynikało, że skarżąca spółka osiągnęła przychód w wysokości 9.676.875,02 przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 8.405.021,33 zł, co dało w roku 2008 dochód przed opodatkowanie w wysokości 1.271.853,69 zł. Podstawa opodatkowania wyniosła jednakże 995.792 zł, albowiem spółka odliczyła dochody (przychody) wolne w kwocie 274.861 zł. Z deklaracji o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) CIT-2 za rok 2009 (przedłożona deklaracja objęła okres do października 2009 r.) wynikało, że spółka uzyskała przychody w wysokości 7.633.970,81 zł przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 7.147.436,33, co dało dochód w wysokości 486.534,48 zł. Od tej kwoty spółka odliczyła 524.839,85 zł dochodów (przychodów) wolnych, w efekcie jako podstawę opodatkowania na 30 października 2009 r. wykazała kwotę – 38.305 zł. Z kolejnego przedłożonego dokumentu, tj. rachunku zysków i strat za rok 2008 wynikało, że spółka uzyskała zysk z prowadzonej działalności w kwocie 745.796,63 zł (w tym zysk ze sprzedaży w wysokości 936.793,28 zł). Przychody ze sprzedaży w tym okresie wyniosły 9.330.118,79 zł, a koszty działalności operacyjnej 8.393.325,51 zł. W tym koszty wynagrodzeń za cały rok wyniosły 2.822.216,09 zł. Z rachunku zysków i strat za okres styczeń – październik 2009 r. wynika natomiast, że spółka odnotowała w tym okresie stratę z całej działalności w wysokości 100.866,26 zł. Przy czym przychody ze sprzedaży wyniosły 7.008.265,07, a koszty działalności operacyjnej 7.459.148,77, co dało stratę ze sprzedaży w kwocie 450.883,70 zł. W tym koszty wynagrodzeń za okres od stycznia do października 2009 r. wyniosły 2.824.713,31 zł. Z przedłożonego przez spółkę bilansu aktywów i pasywów wynikało, że aktywa trwałe spółki na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosiły 5.298.327,71 zł (w tym środki trwałe 4.609.392,80 zł), aktywa obrotowe 4.858.063,24 zł (w tym należności krótkoterminowe od jednostek niepowiązanych o wartości 3.452.453,83, środki i inne aktywa pieniężne – w kasie i na rachunkach wynosiły 493.374,61 zł). Na pasywa spółki składał się kapitał własny w kwocie 3.872.446,70 zł (w tym 3.037.290,069 to kapitał zapasowy), zobowiązania i rezerwy na zobowiązania – kwota 6.283.944,25 zł (w tym zobowiązania długoterminowe wobec jednostek niepowiązanych 2.784.890,25 zł, a zobowiązania krótkoterminowe 2.296.849,12 zł). Spółka przedłożyła także informację o otrzymanej pomocy publicznej. Wynikało z niego, ze spółka jest beneficjentem pomocy de minimis otrzymywanej z urzędu skarbowego, a pomocą tą otrzymuje rokrocznie (szczegółowe załączenie spółka załączyła do pisma – odpowiedzi na wezwanie do przekazania dodatkowych informacji). Przekazując informację o zaciągniętych kredytach (wskazywanych w formularzu wniosku), w szczególności informacji o terminie powstania tych zobowiązań, ze wskazaniem wysokości rat kredytowych i terminu ich spłat, spółka wyjaśniła, że ma zaciągnięte dwa zobowiązania kredytowe. Pierwsze z nich to pożyczka hipoteczna w kwocie 3.300.000,00 zł, zaciągnięta w dniu 6 kwietnia 2007 r. na okres 15 lat. Jak wyjaśniał spółka, pożyczka zaciągnięta została na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i jednoczesną spłatę zaciągniętych wcześniej kredytów. Rata pożyczki wynosi 40.000,00 zł. Drugie zobowiązanie to kredyt obrotowy odnawialny na kwotę 2.400.00,00 zł. Dotyczy umowy z dnia 26 lutego 2009 r., kwota kredytu przeznaczona miała być na finansowanie bieżącej działalności kredytobiorcy. Rata miesięczna kredytu wynosi 30.000,00 zł. Odnośnie natomiast wezwania do przedłożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach dewizowych oraz wyciągów z tych rachunków (lokat) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, spółka przedłożyła jedynie pismo, w którym poinformowała o fakcie posiadania dwóch rachunków bankowych. Z informacji tej wynika jedynie nazwa banku i numer rachunku. Spółka nie przekazała natomiast, zgodnie z żądaniem sądu, wyciągów z tych rachunków. Nie podała także informacji o posiadanych ewentualnie lokatach. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spółka spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Zauważyć należy w związku z tym, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. właśnie koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32 oraz postanowienia NSA z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II GZ 12/05, z dnia 13 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 679/05). Nie zmienia tego fakt, że spółka w ostatnim okresie, obejmującym okres od stycznia do października 2009 r., nie odnotowała zysku z prowadzonej działalności. Faktem jest, że spółka wykazała za ten okres stratę w wysokości 100.866,26 zł. Wyjaśnić przy tym należy, że w formularzu wniosku strona wskazała stratę w wysokości 450.000 zł. Jest o jednak jednakże strata wyliczona jedynie na podstawie porównania przychodów i kosztów ze sprzedaży (działalności operacyjnej), natomiast strata łączna z całej działalności wyniosła 100.866,26 zł. Należy jednakże w tym miejscu zaznaczyć, że w roku 2008 i 2007 – jak wynika to z rachunku zysków i strat – spółka uzyskiwała dochody, i to w znacznej wysokości. Za rok 2007 zysk wyniósł 799.270,98 zł, a za rok 2008 odpowiednio 745.796,63 zł. Łącznie więc bilans działalności ostatnich dwóch lat (z uwzględnieniem straty za okres styczeń – października 2009 r.) zamknął się zyskiem. Podkreślić ponadto należy, że analiza wysokości straty z całej działalności za okres do września 2009 r. w stosunku do straty do końca października 2009 r. wskazuje na spadek łącznej starty z działalności. Jak wynika bowiem z rachunku zysków i start na koniec września 2009 r. strata wynosiła 111.464,44 zł, a na koniec października 100.866,26 zł. Okresowy spadek przychodów z działalności i spowodowane tym kłopoty finansowe nie mogą przesądzać o generalnym stwierdzeniu, że spółka jest podmiotem ubogim i nie jest w stanie sprostać kosztom sądowym. Wskazać w tym miejscu należy również na wysokość osiąganych przychodów z prowadzonej przez skarżącą działalności. Wyniosły one w roku 2008, zgodnie z przedłożonym zeznaniem podatkowym CIT-8, 9.676.875,02 zł, przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 8.405.021,33 zł. Za okres od stycznia do października 2009 r. było to odpowiednio: przychody 7.633.970,81, a koszty 7.147.436,33 zł. Powyższe świadczy o zakresie i wielkości prowadzonego przedsiębiorstwa i faktycznych możliwościach gospodarczych i finansowych strony skarżącej. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za rok obrotowy 2008 określono na 5.298.327,71 zł. Z tego typu majątku spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Referendarz rozpoznający wniosek zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Dalej wskazać należy, że spółka na koniec roku 2008 r. wykazywała w bilansie po stronie aktywów środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 493.374,61 zł. W tym miejscu odnieść należy się także do przekazanych przez spółkę informacji o zaciągniętych kredytach, w szczególności do informacji o kredycie zaciągniętym w lutym 2009 r. Jak wynika z informacji spółki, kredyt ten w wysokości 2.400.000,00 zł spółka zaciągnęła z przeznaczeniem na finansowanie bieżącej działalności. Istotne jest, iż kredyt ten, stanowiący obciążenie dla spółki, ale zarazem określony w momencie jego otrzymania przypływ środków finansowych, spółka zaciągnęła w lutym 2009 r., to jest w czasie, kiedy wiedziała o sprowadzonych szeregu sprawach w urzędzie celnym i mogła spodziewać się ewentualnych sporów sądowych. Spółka mogła więc spodziewać się, że w niedługim czasie zobligowana będzie do pokrycia kosztów sądowych prowadzonych postępowań. Wskazać także należy, że zainicjowanie postępowania w niniejszej sprawie miało miejsce we wrześniu 2009 r. (data wniesienia skargi). Podkreślić przy tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). Wskazać także należy, że koszty postępowania w tej konkretnej sprawie ograniczają jedynie do kosztów związanych z ewentualnym wniesieniem skargi kasacyjnej, od której wpis wynosiłby 100 zł i ewentualnych pozostałych kosztów sądowych. Wskazać także należy, odnosząc się do argumentacji spółki o jej trudnej sytuacji finansowej, co – jak wskazała spółka – wiązało się z koniecznością redukcji zatrudnienia (uzasadnienie w formularzu wniosku), że informacje te są nie ścisłe i budzą uzasadnione wątpliwości. Jak bowiem wynika z przedłożonego przez spółkę rachunku zysków i strat za 2008 r., koszty wynagrodzeń w roku 2008 wyniosły 2.822.216,09 zł. Z kolei z rachunku zysków i strat za okres od stycznia 2009 do października 2009 r. wynika natomiast, że w tym okresie spółka przeznaczyła na wynagrodzenia kwotę 2.824.713,31. Z powyższego wynika, że koszty wynagrodzeń rok do roku nie spadły, ale wręcz wzrosły. Sytuacja taka nie jest właściwa w przypadku, jak to podkreśla spółka, redukcji zatrudnienia i trudnej sytuacji finansowej spółki. Dalej podnieść należy, że spółka na dzień składania wniosku posiadała na koncie, zgodnie ze złożonym oświadczeniem w formularzu prawa pomocy, środki finansowe w wysokości 761,85 zł. Wskazać należy jednakże w tym miejscu, że spółka nie odpowiedziała na wezwanie sądu do przekazania szczegółowych informacji o stanie swoich rachunków bankowych. Nie przekazała w tym zakresie żądanych wyciągów z rachunków, ani informacji o posiadanych ewentualnie lokatach bankowych. Fakt odmowy przekazania lub niepełnego przekazania żądanych informacji o stanie majątkowym we wskazanym zakresie czyni niewiarygodnym powoływanie się przez skarżącą spółkę na okoliczność braku możliwości płatniczych. Informacje o dokonywanych operacjach na rachunkach bankowych skarżącej spółki oraz ewentualne informacje o zgromadzonych środkach majątkowych, przepływach na rachunkach, dokonywanych płatnościach, ich terminowości i wysokości płaconych kwot i charakterze zobowiązań, na które są one przeznaczane były istotne z punktu widzenia ustalenia faktycznych możliwości płatniczych strony i ustalenia, kryteriów dokonywanych płatności. Reasumując, stwierdzić należy, że wszystkie te informacje mają szczególnie istotne znaczenie przy ocenie możliwości płatniczych strony. Fakt, iż spółka funkcjonuje, prowadzi działalność gospodarczą, posiada majątek ruchomy i nieruchomości, reguluje zobowiązania – w tym zobowiązania cywilnoprawne (kredyty bankowe), w szczególności w zestawieniu z wysokością ewentualnych kosztów do jakich poniesienia w ramach tego postępowania będzie spółka pozwala, zdaniem referendarza, na poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania w sprawie. W praktyce koszty w tym postępowaniu dotyczyć będą kosztów wpisu od skargi kasacyjnej i kosztów sądowych w postaci opłat za odpis wyroku, ewentualne inne i przyszłe koszty postępowania niewątpliwie rozłożone zostałyby w czasie. Wskazać przy tym należy, że w judykaturze i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Na koniec wskazać należy, że prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona nie posiada funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Istotne jest w tym względzie, że stan majątku deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną jego formą, uzyskaną w wyniku podjęcia dodatkowych środków w celu zgromadzenia funduszy na postępowanie sądowe. W tym zakresie za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. akt II C 618/37 (publ. w OSN(C) 1938/6/293), w którym wskazano, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Mając powyższe na uwadze wszystkie podniesione argumenty, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.