III SA/Łd 579/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące styczeń, luty, marzec i maj 2007r. postanawia: przyznać skarżącemu D. G. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. k.p. D. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za styczeń, luty, marzec i maj 2007r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata skarżący stwierdził, że nie posiada żadnego majątku, jest bezrobotny, nie otrzymuje zasiłku, mieszka u rodziców, którzy finansują jego bieżące utrzymanie. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013r. wnioskodawca został wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., do złożenia wyciągów bankowych, których jest posiadaczem lub współposiadaczem za ostatnie 3 miesiące, a także informacji o posiadanych lokatach bankowych i zaciągniętych kredytach, nadesłania informacji o stanie cywilnym ze wskazaniem posiadanego majątku i osiąganych dochodów, bez względu na ustrój majątkowy między małżonkami oraz informacji o stanie majątkowym rodziców. Przesyłkę z wezwaniem wysłano na adres skarżącego, lecz mimo dwukrotnego awizowania nie została podjęta, co skutkowało przyjęciem na podstawie art. 73 p.p.s.a. domniemania jej doręczenia. Postanowieniem z 6 sierpnia 2013r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący oświadczył, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i nie mieszkają razem, posiadają rozdzielność majątkową od 2000r., zaś żona oznajmiła mu, że oświadczenie o stanie majątkowym i dokumenty może udostępnić jedynie na wezwanie Sądu. Skarżący poinformował również, że nie posiada żadnego konta bankowego, lokat ani kredytów, jest zadłużony w Izbie Celnej w związku ze sprawami rozpatrywanymi przed WSA. Pomagający mu rodzice są emerytowanymi rolnikami, nie posiadają kont bankowych, zamieszkują na terenie gospodarstwa rolnego w domku stanowiącym ich własność, nie posiadają żadnego wartościowego majątku. Postanowieniem z dnia 5 września 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 października 2013r., sygn. akt I GZ 467/13 uchylił je w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że pismo skarżącego z dnia 26 sierpnia 2013r. jest wnioskiem o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie Sąd ten dokonał wadliwej oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wystosowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony – nie jest wezwaniem do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku uchybienia przez stronę terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, ta okoliczność nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy z informacjami i uzasadnieniem w nim przedstawionym. Jeżeli sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a. zażądał dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów strony, to niezłożenie takich dowodów nie pozwala na pozostawienie wniosku bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.), lecz może oznaczać, że strona nie wykazała podstaw do przyznania jej prawa pomocy i uzasadniać oddalenie wniosku. Brak nadesłania przez skarżącego w zakreślonym terminie dokumentów i informacji określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013r. miał ten skutek, że referendarz sądowy rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się wówczas w aktach sprawy i w efekcie postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Złożenie przez skarżącego sprzeciwu od tego postanowienia sprawiło, że orzeczenie referendarza utraciło moc, a sprawa podlegała rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji (art. 260 p.p.s.a.). W tej sytuacji bezpodstawne było rozpoznawanie pisma strony jako wniosku o przywrócenie terminu do wykonania zarządzenia z dnia 1 lipca 2013r. Sąd ten miał obowiązek rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo, z uwzględnieniem wszystkich oświadczeń i dokumentów znajdujących się w momencie orzekania w aktach sprawy – a zatem również z uwzględnieniem dokumentów i informacji zawartych w piśmie skarżącego, potraktowanym przez Sąd jako wniosek o przywrócenie terminu. Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta była lakoniczna i nie odnosiła się do oświadczeń strony złożonych w toku postępowania. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył m.in., że: 1) 31 stycznia 2013 r. zlikwidował działalność gospodarczą z powodu zlicytowania majątku przez komornika, 2) jest bezrobotny i nie otrzymuje zasiłku, 3) mieszka u rodziców i oni finansują jego bieżące utrzymanie, 4) nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Do wniosku zostały załączone dokumenty w postaci: 1) kserokopii potwierdzenia zgłoszenia się skarżącego do Powiatowego Urzędu Pracy w Z. w dniu [...]r. oraz 2) potwierdzenie przyjęcia wniosku o zmianę oraz o wykreślenie wpisu D. G. z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 4 lutego 2013r., podpisane przez pracownika Urzędu Miasta – Gminy S. W sprzeciwie i w piśmie z dnia 26 sierpnia 2013r. skarżący oświadczył ponadto, że: 1) pozostaje w faktycznej separacji z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową (co potwierdził załączoną kserokopią aktu notarialnego - umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 21 września 2000r.) i która nie zamieszkuje razem ze skarżącym, 2) ma dwoje dzieci, którzy są studentami, nie uzyskują dochodów, mieszkają z żoną skarżącego i pozostają na jej utrzymaniu, 3) nie posiada żadnego konta bankowego, lokat ani kredytów, 4) jest zadłużony w Izbie Celnej w związku ze sprawami rozpatrywanymi przez WSA, 5) pomagają mu rodzice, którzy są emerytowanymi rolnikami, nie posiadającymi kont bankowych ani żadnego wartościowego majątku i zamieszkującymi na terenie gospodarstwa rolnego w domu stanowiącym ich własność, 6) rodzice otrzymują emerytury w wysokości 950 zł i 1050 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mimo takiego stanu sprawy, Sąd pierwszej instancji przedwcześnie stwierdził, że "zarówno uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i sprzeciwu uznać należało za niewystarczające", skoro nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do wskazanych wyżej oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego w toku postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał też, iż rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji odniesie się do wszystkich oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i wszechstronnie oceni, czy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W razie uznania, że dotychczas złożone oświadczenia strony są niewystarczające, Sąd pierwszej instancji może zwrócić się do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. o ich uzupełnienie. Mając na uwadze powyższe wskazania, zarządzeniem z dnia 4 lutego 2014r. skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji. W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z dnia 24 lutego 2014r. skarżący wskazał, iż ojciec K. G. zmarł w dniu 8 listopada 2013r. Wyjaśnił, że dom, w którym mieszkali rodzice ma 100m2 powierzchni użytkowej. "Wartościowych ruchomości mama nie ma". Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 931,37 zł i nie posiada gospodarstwa rolnego. Skarżący oświadczył też, iż nie ponosi żadnych wydatków na własne utrzymanie, ponieważ nie posiada własnych środków pieniężnych. Obciążenie wobec Izby Celnej wynosi około 8.000.000 zł. Dokumentów nie posiada. Dotyczy ono lat 2004 – 2007. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu z dnia 29 października 2013r., sygn. akt II GZ 467/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena dokonywana przez sąd w tym zakresie musi być przeprowadzana ze szczególną wnikliwością. Niewłaściwe zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy i w konsekwencji odmowa przyznania prawa pomocy może bowiem skutkować pozbawieniem strony prawa do sądu, co byłoby naruszeniem nie tylko Konstytucji RP, ale i zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej wynikających z wiążącego ją prawa międzynarodowego, w tym art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). Z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, iż wprawdzie w 2012r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 10.480,00 zł brutto (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 PIT-36, a więc w wysokości 873,33 zł brutto miesięcznie, lecz aktualnie jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (decyzja Starosty [...] z dnia [...]r. o uznaniu za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku). Skarżący nie posiada żadnego majątku, a z uwagi na śmierć ojca K. G. w dniu 8 listopada 2013r. pozostaje obecnie na utrzymaniu matki H. G., której źródło dochodu stanowi emerytura w wysokości 1.121,00 zł brutto, 951,37 zł netto (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2013r. i przekaz pocztowy świadczenia dla H. G. na kwotę 951,37 zł). Matka skarżącego posiada dom o powierzchni 100m2 powierzchni użytkowej, w którym zamieszkuje i nie posiada gospodarstwa rolnego ani wartościowych ruchomości. Zobowiązania skarżącego wobec Izby Celnej wynoszą około 8.000.000 zł. Z żoną skarżący pozostaje w faktycznej separacji i nie łoży na utrzymanie ich dwojga, uczących się dzieci, które nie uzyskują dochodów. Wysokość wpisów od skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, które skarżący winien uiścić wynosi łącznie 1962 zł. Mając na uwadze przedstawioną przez skarżącego argumentację oraz dokumenty, a także wskazania zawarte w uzasadnieniu prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2013r., sygn. akt II GZ 467/13, które z mocy art. 170 i art. 190 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., wiąże Sąd w niniejszej sprawie w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a więc wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. k.p.