III SA/Łd 583/25
WyrokWSA w Łodzi2025-10-16
Skład orzekający: Anna Dębowska, Katarzyna Ceglarska-Piłat, Joanna Wyporska-Frankiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie organu egzekucyjnego utrzymujące w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest zgodne z prawem, gdy rodzic powołuje się na odroczenie terminu szczepień wynikające z zaświadczeń lekarskich?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa i jest wymagalny, jeśli nie istnieją ku temu przeciwwskazania medyczne stwierdzone w wyniku konsultacji specjalistycznej. Krótkotrwałe odroczenia wynikające z zaświadczeń lekarskich, niepoparte specjalistyczną konsultacją, nie stanowią podstawy do stwierdzenia braku wymagalności obowiązku ani niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Organy prawidłowo oceniły materiał dowodowy i zastosowały przepisy prawa.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi P.W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżący podnosił, że obowiązek jest niewymagalny z uwagi na odroczenie szczepień przez lekarzy oraz brak kwalifikacji medycznych. Organy administracji uznały, że przedstawione zaświadczenia lekarskie nie stanowiły podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązku, a egzekucja jest dopuszczalna.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 16 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.) Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 października 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 czerwca 2025 roku nr 91/2025/II w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Postanowieniem z 17 czerwca 2025 r. nr 91/2025/II Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: ŁPWIS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS) w Rawie Mazowieckiej z 27 stycznia 2025 r. znak: PPIS.EP.902210.29.2023.ŻS oddalające zarzut P.W. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2024 r. nr [...].
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W związku z nieszczepieniem dziecka L.W., ur. 22 czerwca 2018 r., PPIS Rawie Mazowieckiej upomnieniem z 19 lipca 2024 r. nr 28/2024 znak: PPIS.EP.902210.2023.ŻS wezwał ojca dziecka P.W. do wykonania obowiązku poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), oraz odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (świnka) i różyczce.
Z uwagi na dalszy brak wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych 11 października 2024 r. PPIS w Rawie Mazowieckiej wystawił tytuł wykonawczy nr [...], zobowiązując stronę do poddania dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wystosował do ŁPWIS jako organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do strony.
Postanowieniem z 9 grudnia 2024 r. nr 1678/2024 ŁPWIS nałożył na P.W. grzywnę w wysokości 2400 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka L.W., wynikającego z ww. tytułu wykonawczego.
16 grudnia 2024 r. zobowiązany złożył do ŁPWIS pismo zatytułowane "wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego". Ww. podniósł w nim, że ponieważ u L.W. obowiązek szczepień ochronnych został odroczony – bowiem 22 listopada 2024 r. lekarz pediatra wydał zaświadczenie zwalniające ją ze szczepień ochronnych do 31 grudnia 2024 r. – postępowanie egzekucyjne oraz nałożoną grzywnę należy umorzyć.
Powyższe pismo organ potraktował jako zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2024 r. nr [...] dotyczący braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych.
Postanowieniem z 27 stycznia 2025 r. PPIS w Rawie Mazowieckiej oddalił zarzut strony.
Na ww. postanowienie strona wniosła zażalenie, zarzucając mu:
1. dokonanie dowolnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów w zakresie sytuacji zdrowotnej dziecka L.W. pod kątem niemożliwości kwalifikacji małoletniej do obowiązkowych szczepień ochronnych z tytułu jej obciążeń medycznych trwałych i przejściowych;
2. błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie istnienia uzasadnionych podstaw do odroczenia wobec L.W. obowiązku szczepień ochronnych z uwagi na trwałe i przejściowe problemy zdrowotne dziecka, co potwierdzają zaświadczenia lekarskie przedstawione do organów sanitarnych przez stronę.
5 czerwca 2025 r. przechodnia Ax. w B., pod opieką której znajduje się L.W., złożyła do organu I instancji zaświadczenie o przeprowadzonym 20 lutego 2025 r. lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, w którym stwierdzono przeciwskazania do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych u L.W. z odroczeniem wykonania szczepień do 20 lutego 2026 r. We wskazanym zaświadczeniu nie wskazano przyczyny odroczenia obowiązku szczepień i nie skierowano dziecka do poradni specjalistycznej.
Wymienionym na wstępie postanowieniem z 17 czerwca 2025 r. ŁPWIS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ŁPWIS podzielił stanowisko wierzyciela w przedmiocie oddalenia zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych dziecka.
Organ II instancji wyjaśnił, że podstawę prawną wymagalności obowiązku zawiera art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., który stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ww. ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., osoby określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.z.ch. są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 1 u.z.z.z.ch. W oparciu o art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 u.z.z.z.ch., Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych"), w którym ustalił wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym –
jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia. Wbrew twierdzeniom strony, z przepisów tych można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.
ŁPWIS podkreślił, że z posiadanej dokumentacji dotyczącej L.W. wynika, że w stosunku do dziecka brak jest jakichkolwiek długotrwałych przeciwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązku szczepień ochronnych. Strona przedstawiła wierzycielowi tylko krótkotrwałe odroczenia szczepień, tj. zaświadczenie z 27 lipca 2024 r. odraczające obowiązek szczepień do 9 sierpnia 2024 r. oraz zaświadczenie z 22 listopada 2024 r. odraczające obowiązek szczepień do 31 grudnia 2024 r. Zgodnie z informacją strony potwierdzoną wpisem do karty uodpornienia dziecka, 11 lutego 2025 r. dziecko zostało zaszczepione drugą dawką WZW-B. Z informacji uzyskanej z PPIS w Rawie Mazowieckiej wynika, że rodzice nie zgłosili się z dzieckiem na kolejne szczepienia. Do dnia wydania postanowienia do organów inspekcji sanitarnej nie wpłynęły żadne informacje dotyczące szczepień dziecka czy ewentualnego odroczenia tych szczepień.
W oparciu o posiadaną kserokopię karty uodpornienia L.W. ŁPWIS stwierdził, że dziecko aktualnie będąc w 7. roku życia nie zostało zaszczepione przeciw aż ośmiu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie organu II instancji P.W. podniósł następujące zarzuty:
1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, tj. art. 77 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie, zgromadzonego w sposób niepełny i niewyczerpujący, poprzez uznanie, iż sytuacja zdrowotna dziecka L.W. pod kątem niemożliwości kwalifikacji małoletniej do obowiązkowych szczepień ochronnych z tytułu jej obciążeń medycznych trwałych i przejściowych nie jest wystarczająca do zastosowania usprawiedliwionego odroczenia szczepień;
2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, tj. art. 77 k.p.a. i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego oraz wybiórczego przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie, czego skutkiem jest brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i uznanie podstaw do obciążenia rodzica L.W. karą administracyjną z tytułu braku stosowania szczepień ochronnych u dziecka, pomimo faktu, iż istnieją uzasadnione medyczne podstawy do odstąpienia w obecnym wieku i rozwoju dziecka od jego szczepienia;
3) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie istnienia uzasadnionych podstaw do odroczenia wobec L.W. obowiązku szczepień ochronnych z uwagi na trwałe i przejściowe problemy zdrowotne dziecka, co potwierdzają zaświadczenia lekarskie przedstawiane do organów sanitarnych przez skarżącego;
4) naruszenie art. 17 u.z.z.z.ch poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że dziecko L.W. ma opóźnione szczepienia ochronne wobec braku ich realizacji przez rodziców, pomimo faktu, że nie ukończyła jeszcze 19 lat oraz poprzez uznanie, że L.W. mogła być szczepiona, pomimo że nie została przeprowadzona kwalifikacja medyczna zgodna z wymaganiami stawianymi prawem;
5) naruszenie art. 29 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego wystawionego przez PPIS w Rawie Mazowieckiej, podczas gdy w sprawie zaszła jedna z przesłanek wykluczających prowadzenie postępowania, mianowicie brak możliwości egzekucji administracyjnej obowiązku z uwagi na prawo pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonego świadczenia zdrowotnego oraz ze względu na okoliczność, że PPIS nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym;
6) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., bowiem organ wydający postanowienie nie powiadomił strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i przedstawionych stanowisk oraz o możliwości zgłoszenia żądań i wniosków. Na skutek zaniechania organu strona została pozbawiona prawa do złożenia jakichkolwiek wyjaśnień i dowodów, jak również do zapoznania się z już zgromadzonym materiałem dowodowym. Zgodnie z art. 81 k.p.a. okoliczności, które przedstawia organ nie mogą być uznane za udowodnione, gdyż strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do ich treści.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia PPIS w Rawie Mazowieckiej z 27 stycznia 2025 r. i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonych postanowień w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Ponadto w skardze został zawarty wniosek o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania na rzecz skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Łódzki Państwowy Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Oznacza to, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji odpowiadają prawu.
W niniejszej sprawie kognicji Sądu poddane zostało postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 17 czerwca 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rawie Mazowieckiej z 27 stycznia 2025 r. oddalające zarzut P.W. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych u małoletniej córki L.W.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Podkreślić należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty sformalizowany środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Strona, wnosząc zarzut, kwestionuje dopuszczalność prowadzenia egzekucji w oparciu o wystawiony tytuł wykonawczy. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu tym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Podniesione w treści zarzutów okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Stosownie do art. 34 § 1-3 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; uznaje zarzut w całości lub w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut lub stwierdza niedopuszczalność zarzutu. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie.
Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że 11 października 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Rawie Mazowieckiej wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący P.W. do poddania jego dziecka L.W. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (świnka) i różyczce. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. oraz § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W związku z wystawieniem wyżej wymienionego tytułu wykonawczego wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, w toku którego zobowiązany złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym zgłosił zarzut braku wymagalności obowiązku poddania jego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.). Zdaniem Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo stwierdziły niezasadność podniesionego przez skarżącego zarzutu.
Podkreślić należy, że obowiązek poddania córki skarżącego szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.). Realizację wskazanego wyżej obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. ustawodawca zawarł upoważnienie do określenia przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia m.in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
Ponadto, stosownie do art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia (§ 2 i 3). Liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki został określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r., stanowiącym schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży oraz w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, wydanym w oparciu o cyt. powyżej art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.
Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (por. wyroki NSA: z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08 i z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie obowiązku, o którym mowa.
W rozpoznawanej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane, prawidłowo wskazując jako podstawę prawną obowiązku art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. oraz § 2 i 3 rozporządzenia z 27 września 2023 r. Wymienione w tytule wykonawczym choroby zakaźne zostały wskazane w § 2 rozporządzenia, jako objęte obowiązkiem szczepień ochronnych.
Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący, jako rodzic małoletniej L.W. nie wywiązał się z obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule wykonawczym. Należy przy tym odnotować, że o obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka rodzice byli wielokrotnie powiadamiani przez podmiot leczniczy, pod opieką którego dziecko się znajdowało, tj. 13.09.2018 r., 22.11.2018 r., 10.01.2019 r., 22.10.2021 r. (por. karta uodpornienia dziecka znajdująca się w aktach sprawy). O wskazanym obowiązku poinformował rodziców dziecka również PPIS w Rawie Mazowieckiej w piśmie z 24.10.2023 r. Pomimo tego, wskazane w tytule wykonawczym szczepienia ochronne nie zostały u L.W. wykonane.
Zdaniem skarżącego obowiązek wykonania szczepień ochronnych u jego dziecka nie jest wymagalny z uwagi na odroczenie terminu wykonania tego obowiązku stwierdzone zaświadczeniami lekarskimi przedłożonymi do organów inspekcji sanitarnej oraz ze względu na brak kwalifikacji medycznej do wykonania przedmiotowych szczepień. Sąd nie podziela powyższego stanowiska skarżącego.
Zgodnie z treścią cyt. powyżej art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.). Jak wynika z treści § 11 rozporządzenia z w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
W przytoczonych przepisach określona została procedura postępowania w przypadku stwierdzenia przeciwskazań do wykonania szczepień ochronnych. W pierwszej kolejności przeprowadzane jest badanie kwalifikacyjne do szczepienia, podczas którego lekarz przeprowadzający kieruje osobą objęta obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Następnie lekarz specjalista przeprowadza konsultację i decyduje o ewentualnym odroczeniu obowiązkowego szczepienia ochronnego. Wynik tej konsultacji odnotowuje się w dokumentacji, o której mowa w § 12 ust. 1 rozporządzenia, tj. karcie uodpornienia (pkt 1), książeczce szczepień (pkt 2), Karcie Szczepień raz innej dokumentacji medycznej, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (pkt 3).
W ocenie Sądu długotrwałe odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego może nastąpić wyłącznie w wyniku przeprowadzenia konsultacji specjalistycznej. Natomiast dopiero ustalenie przez lekarza specjalistę, że istnieją podstawy do długotrwałego odroczenia szczepienia, stanowi o przejściowym braku wymagalności obowiązku. Sporządzony przez lekarza specjalistę wynik konsultacji specjalistycznej obejmuje informacje umożliwiające ustalenie zakresu odroczenia terminu wykonania obowiązku. Z art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch. wynika, że lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne jest uprawniony jedynie do wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.) lub do skierowania pacjenta na specjalistyczne badanie. Lekarz ten nie posiada kompetencji do decydowania o długotrwałym odroczeniu terminu szczepienia.
W niniejszej sprawie w toku postępowania przed organami inspekcji sanitarnej skarżący przedłożył dokumentację medyczną wskazującą na problemy zdrowotne swojej córki L.W. w postaci schorzeń skórnych oraz częstych infekcji górnych dróg oddechowych. W dokumentacji tej brak jednak zaświadczenia o przeprowadzeniu badania specjalistycznego, w wyniku którego lekarz specjalista stwierdziłby istnienie podstaw do długotrwałego odroczenia terminu wykonania szczepień ochronnych. Strona przestawiła organom administracji tylko dwa krótkotrwałe odroczenia terminu szczepień ochronnych, tj. zaświadczenie lekarza chorób wewnętrznych z 27 lipca 2024 r. odraczające obowiązek szczepień do 9 sierpnia 2024 r. oraz zaświadczenie lekarza pediatry z 22 listopada 2024 r. odraczające obowiązek szczepień do 31 grudnia 2024 r. Ponadto przedłożyła zaświadczenie lekarskie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym wystawione w dniu 20 lutego 2025 r., w którym stwierdzono przeciwskazania do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych dające podstawy do odroczenia terminu szczepień do 20 lutego 2026 r. Zaświadczenie to nie wskazuje również na długotrwałe odroczenie terminu wykonania szczepień. Takie zaświadczenie stanowi czasowe (nietrwałe) odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych, niedające podstaw do stwierdzenia braku wymagalności obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka. Przedmiotowe zaświadczenie nie jest wynikiem konsultacji specjalistycznej, w rozumieniu art. 17 ust. 2-5 u.z.z.z.ch.
W związku z powyższym brak podstaw do stwierdzenia, że u dziecka skarżącego nastąpiło trwałe odroczenie wykonania obowiązku szczepień ochronnych, które mogłoby stanowić podstawę do uznania zarzutu braku wymagalności przedmiotowego obowiązku. Przedłożone przez stronę zaświadczenia lekarskie nie spowodowały, że egzekwowany obowiązek utracił przymiot wykonalności. Dokumentu, który mógłby wywołać taki skutek, strona skarżąca nie przedłożyła ani przed organami administracji, ani przed Sądem.
Z powyższych względów niezasadne są zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania prawidłowości dokonanych przez organ ustaleń faktycznych oraz oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie ustalenia podstaw do odroczenia wobec L.W. obowiązku szczepień ochronnych.
W kontekście zarzutów skargi podkreślić również należy, że wyznaczony w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Określony w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że córka skarżącego nie została zaszczepiona przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w tytule wykonawczym, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek tych szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia. W tej sytuacji obowiązek poddania córki skarżącego szczepieniom stał się wymagalny. Natomiast okoliczność, że córka skarżącego nie ukończyła jeszcze 19. roku życia, a zatem nie minął maksymalny termin do podania poszczególnych dawek szczepionek, w żadnym razie nie stanowi podstawy do stwierdzenia braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych.
Za bezpodstawny Sąd uznał także zarzut niezbadania dopuszczalności egzekucji w odniesieniu do skarżącego. Stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie zaszła jedna z przesłanek, których wystąpienie powinno skutkować nieprzystąpieniem przez organ do egzekucji, a mianowicie brak możliwości egzekucji administracyjnej obowiązku, którego dotyczy tytuł wykonawczy. W przekonaniu skarżącego obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, na który powołały się organy w niniejszej sprawie, nie istnieje z uwagi na prawo pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonego świadczenia zdrowotnego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał oceny dopuszczalności egzekucji. W tym zakresie przeprowadził wstępną kontrolę tytułu wykonawczego przesłanego mu wraz z wnioskiem wierzyciela o wszczęcie egzekucji oraz zarzutu wniesionego przez zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej. Następnie, celem oceny legalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny pozyskał stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego przez skarżącego zarzutu, a następnie rozpoznał przedmiotowy zarzut.
Podkreślenia wymaga, że – jak już wyżej wskazano – obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy, a więc zgoda szczepionego, bądź jego przedstawiciela ustawowego jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 września 2024 r. II GSK 840/24 ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Jest to działanie w interesie ogółu. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.). Na rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Wbrew twierdzeniom skarżącego powyższy obowiązek nie stanowi naruszenia postanowień Konstytucji RP. Chroniona tym aktem prawnym wolność człowieka, jego prawo do decydowania o swoim życiu i zdrowiu, nie jest prawem nieograniczonym, a granicę tę stanowi prawo do życia i zdrowia innych obywateli. Prawo to doznaje ograniczeń, m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Przepis 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP gwarantuje każdemu prawo do ochrony zdrowia i jednocześnie wskazuje na obowiązek władzy publicznej do zwalczania chorób epidemicznych. Celowi temu służą niewątpliwie programy szczepień, które zgodnie z aktualną wiedzą medyczną chronią przed zachorowaniem lub ciężkim przebiegiem choroby osoby zaszczepione, a jednocześnie mają gwarantować nierozprzestrzenianie się chorób zakaźnych i w ten sposób chronią także osoby, które ze względów medycznych nie mogą zostać zaszczepione. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym przypadku i w danym momencie przeciwskazania do wykonania szczepienia.
Niewątpliwe skarżący, jako ojciec A.W., nie wywiązał się z obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym a jednocześnie nie przedstawił takich zaświadczeń lekarskich o istnieniu przeciwwskazań do ich wykonania, które stanowiłby podstawę do stwierdzenia braku wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka. Z materiału dowodowego wynika, że dziecko aktualnie będąc w 7. roku życia nie zostało zaszczepione przeciw ośmiu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne.
Zdaniem skarżącego niedopuszczalność prowadzenia egzekucji obowiązku w niniejszej sprawie wynika również z faktu, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie jest uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych dotyczących szczepień ochronnych ani też do prowadzenia w tym zakresie postępowania egzekucyjnego. Stanowisko skarżącego jest nieprawidłowe. Wyjaśnić należy, że wojewoda jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, wynikających zarówno z wydanych przez siebie rozstrzygnięć indywidualnych, jak i obowiązków niepieniężnych wynikających wprost z mocy przepisów prawa, co wynika z treści art. 20 § 1 u.p.e.a. Na mocy porozumienia z 12 lutego 2015 r. w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień ochronnych (Dz. Urz. Województwa Łódzkiego z 2015 r. poz. 676 i z 2023 r. poz. 6065), Wojewoda Łódzki powierzył Łódzkiemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu w Łodzi prowadzenie spraw z zakresu egzekucji administracyjnej w zakresie obejmującym czynności organu egzekucyjnego właściwego do egzekwowania obowiązków o charakterze niepieniężnym wobec osób uchylających się od wykonania obowiązku poddania osób małoletnich szczepieniom ochronnym. W związku z tym nie ulega wątpliwości, że egzekucja w rozstrzyganej sprawie była prowadzona przez upoważniony do tego organ.
Wobec powyższego jako niezasadne należało również ocenić zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka skarżącego. Jak już wyżej wyjaśniono wskazany obowiązek wynikał z mocy przepisów powszechnie obowiązujących i był wymagalny. W ocenie Sądu organy podjęły wszelkie czynności, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ustalenie, w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Dokonana przez organy ocena dowodów została przeprowadzona w świetle przepisów mających zastosowanie w sprawie. Ocena ta nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów. Wyniki poczynionych ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień, odnosząc się do zgłoszonego przez skarżącego zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania jego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Nieuzasadnione okazały się również zarzuty naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Sąd wskazuje, że w postępowaniu egzekucyjnym zasada czynnego udziału strony w postępowaniu ma znacznie ograniczone zastosowanie ma (por. P. Pietrasz, (w:) D. R. Kijowski (red.) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Komentarz, wyd. II, LEX 2015). Ustawa egzekucyjna w wielu miejscach pozwala na skuteczne dokonanie czynności egzekucyjnych bez konieczności zapewnienia uczestnikom możliwości czynnego w nich udziału. Zastosowanie art. 10 k.p.a. do każdej czynności egzekucyjnej w praktyce uniemożliwiłoby wyegzekwowanie od zobowiązanych jakiegokolwiek świadczenia. Jednocześnie zauważyć należy, że naruszenie powyższej zasady należy oceniać z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że brak poinformowania go przez organ o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem rozstrzygnięcia mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. W toku postępowania przed organami inspekcji sanitarnej poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia skarżący przedstawił własne stanowisko w sprawie oraz przedłożył dowody na poparcie swych twierdzeń. Z tych przyczyn powyższe zarzuty również należało uznać za niezasadne.
Reasumując w rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Organy administracji prawidłowo uznały, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
d.cz.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło