III SA/Łd 587/18

7 listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w Wydziale III w składzie: Asesor WSA Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ax. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. od postanowienia referendarza sądowego z 27 września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ax. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] znak: [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.Cz. Ax. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W złożonym na urzędowym formularzu PPPr oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała, że ma zawieszoną działalność gospodarczą w zakresie usług gastronomicznych, jej kapitał zakładowy wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych 3.541,73 zł, za ostatni rok obrotowy według bilansu odnotowała stratę 1.345,48 zł. Spółka wskazała, że nie posiada rachunku bankowego i nie ma środków na zapłatę kosztów sądowych. Postanowieniem z 27 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona nie przekazała wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jej stanu majątkowego informacji, o których udzielenie została dodatkowo wezwana. Z kolei fakt odmowy przekazania żądanych informacji czyni niewiarygodnym powoływanie się przez spółkę na okoliczność braku możliwości płatniczych i braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Referendarz sądowy zaznaczył jednocześnie, że nie ma przeszkód, pomimo braku obowiązku wynikającego z treści umowy spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. 17 października 2018 r. sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła Nugat Sp. z o.o., zarzucając obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, mimo iż skarżąca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu spółka wskazała, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy precyzyjnie i wyczerpująco wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreśliła, że nie posiada żadnych środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przedmiotowej opłaty sądowej. Opłata ta stanowi dla niej wydatek niemożliwy do poniesienia, zważywszy na trudną sytuację finansową. Wnosząca sprzeciw wyjaśniła, że posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków i urzędów skarbowych oraz ZUS-u. Przeciwko niej toczą się liczne postępowania egzekucyjne, a aktualna sytuacja finansowa spowodowała utratę płynności finansowej. Jednocześnie spółka zauważyła, że nie mogła liczyć się z możliwością powstania obowiązku uiszczenia opłaty i nie miała możliwości zaoszczędzenia na nią. W jej ocenie nie sposób również wymagać od osób trzecich, posiadających odrębną zdolność sądową, aby zaspokoili należność sądową obarczającą stronę. W końcowej części sprzeciwu podkreślono, że niezwolnienie strony skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych uniemożliwi jej realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści powyższego przepisu (w szczególności z użytego w nim określenia "gdy wykaże") wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, które podaje we wniosku. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy wynika, jedynie że skarżąca spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Kapitał zakładowy spółki stanowi kwota 1.000.000 zł, wartość środków trwałych 3.541,73 zł, a za ostatni rok obrotowy, według bilansu, poniosła stratę w kwocie 1.345.48 zł. nie posiada środków finansowych na rachunku bankowym. Zauważyć jednak trzeba, że do wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i do sprzeciwu strona nie załączyła dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację finansową przedkładając jedynie rachunek zysków i strat za 2017 rok. Mimo wezwania referendarza sądowego nie wskazała źródeł pokrycia swojego bieżącego funkcjonowania. W tym względzie podkreślić należy, że jeżeli strona uchyla się od przedstawienia dokumentacji potwierdzającej jej aktualną kondycję finansową, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać jedynie gołosłowne twierdzenie strony o utracie płynności finansowej. Uwzględniając powyższe, wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (100 zł), stosownie do treści art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. referendarza sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej ma charakter wyjątkowy oznacza to, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych winien być spowodowany czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi i nie może być przez nią zawiniony. W orzecznictwie za utrwalone uznać należy stanowisko zgodnie z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i co za tym idzie, nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że środków tych nie posiada, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX nr 794951, z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt II FZ 553/13, LEX nr 1460148, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni zaprzestała co prawda prowadzenia działalności gospodarczej, a więc nie uzyskuje bieżących przychodów jednak w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym i ponosi koszty swojego utrzymania nie wskazując źródeł ich pokrycia. Doświadczenie życiowe wskazuje więc, że źródłem jej bieżącego utrzymania muszą być pożyczki lub dopłaty wspólników. Trafnie więc referendarz sądowy wskazał, że Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy mają możliwości prawne by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki bądź w formie dopłat bądź udzielania pożyczki przez udziałowca. Zaznaczyć też należy, że zasadniczym celem funkcjonowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. Podniesiona w treści sprzeciwu okoliczność posiadania licznych zobowiązań finansowych nie została przez skarżącą udokumentowana. Prowadzenie względem spółki postępowań egzekucyjnych nie dowodzi, iż spółka, nie posiada środków pieniężnych na poniesienie aktualnie obciążających ją kosztów sądowych w wysokości 100 zł. Niewątpliwie w okolicznościach niniejszej sprawy posiadanie środków trwałych, znacznej wysokości kapitału zakładowego oraz możliwość poprawy sytuacji finansowej poprzez dokonanie dopłat przez wspólników prowadzi do konkluzji, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na prowadzenie niniejszego postępowania. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. D.Cz.