III SA/Łd 606/14

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 606/14 Uzasadnienie Pismem z dnia 23 czerwca 2014 r. P. G. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia. Wyrokiem z dnia 12 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Następnie skarżący wniósł o sporządzenie uzasadniania wyroku, formułując jednocześnie wniosek o przyznanie prawa w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, załączając następnie wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką i ojcem. Skarżący, zgodnie z oświadczeniem, jest właścicielem domu o powierzchni 100 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 2,60 ha oraz innej nieruchomości, którą określił jako "garaże". Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Jako jedyny dochód w gospodarstwie domowym wskazał dochody własne z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.600 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył zeznania podatkowe PIT-28 za 2012 i 2013 rok. Z zeznania za rok 2012 wynikało, że skarżący osiągnął z działalności prowadzonej na własne nazwisko przychody w kwocie 134.407,50 zł, a za rok 2013 – przychody w kwocie 106.906,00 zł. Z przedłożonych zestawień zakupów VAT z korektami wynika, że dotyczyły one zakupów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "A.". Skarżący przedłożył również zaświadczenie z Urzędu Gminy Wodzierady o dochodowości gospodarstwa rolnego – wyliczone na 4.800,12 zł rocznie oraz wyciągi z rachunku bankowego wskazujące na fakt otrzymania w 2014 r. dopłat bezpośrednich z ARiMR w kwotach 230,91 zł (28.02.2014 r.) oraz 1.250,90 (17.03.2014 r.). Przedłożył również zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w Szadku, z którego wynikało, że skarżący posiada w tym banku rachunek o nr [...]i nie posiada żadnych lokat. Do powyższego skarżący załączył wyciąg z przedmiotowego rachunku za okres ostatnich 6 miesięcy. Wraz z kolejnym przekazanym pismem skarżący przekazał kserokopie decyzji KRUS ustalające wysokość emerytur dla jego rodziców (odpowiednio – 856,34 zł i 878,23 zł). Przedłożył również aktualne harmonogramy spłat pożyczek gotówkowych – na kwotę 6.900 zł z 04.04.2014 r. (rata pożyczki – 345,47 zł) oraz na kwotę 3.750 zł z 29.11.2013 r. (rata pożyczki – 179,73 zł). Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 604/13). Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W niniejszej sprawie skarżący, przedstawiając swoją sytuację materialną, zataił natomiast pewne fakty, a część innych przedstawił w sposób stawiający go w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. W tym zakresie należy wskazać na fakt, iż formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy określając dochody gospodarstwa domowego wskazał jedynie na swoje dochody z tytułu umowy o pracę, określając je na kwotę 1.600 zł brutto, czyli ok. 1.200 – 1.250 zł netto. Tymczasem z przedłożonego na żądanie referendarza wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący w miesiącu wrześniu (data składania wniosku o prawo pomocy) otrzymał wynagrodzenie w kwocie 1.731,02 zł netto, a miesiąc wcześniej w kwocie 2.174,95 zł neto. Powyższe wskazuje na fakt zaniżenia we wniosku faktycznej wysokości otrzymywanego wynagrodzenia. Dalej wskazać należy, iż skarżący we wniosku (w rubryce dochody) w ogóle nie wykazał faktu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwanych w związku z tym dochodów. Nie wykazał także dochodu uzyskiwanego przez jego rodziców z tytułu świadczeń emerytalnych, wskazując zarazem, iż pozostają oni z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazać wreszcie należy, że skarżący wykazał – na żądanie referendarza do udzielenia dodatkowych informacji – fakt posiadania tylko jednego rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w Szadku o nr. [...]. W toku postępowania sądowego skarżący uiścił natomiast wpis od skargi z rachunku bankowego w tym samym banku, ale o nr [...] – jak wynika z polecenia przelewu należącego do P. G. Już tyko z powyższych względów stwierdzić należało, że oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym i rodzinnym jest wybiórcze i niepełne, a pominięcie tak istotnych dla oceny kondycji finansowej skarżącego okoliczności sprawia, że całe oświadczenie jest niewiarygodne. Zakwestionowanie zaś wiarygodności oświadczenia dyskwalifikuje cały wniosek, co skutkować winno jego oddaleniem. Niezależnie od powyższego dodać należy, że także informacje o stanie majątkowym i dochodach przekazane przez skarżącego nie dają podstaw do uznania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomijając w tym miejscu argumenty dotyczące osiąganych w ramach gospodarstwa domowego dochodów wskazać należy przede wszystkim na fakt, iż skarżący spłaca raty zaciągniętych pożyczek gotówkowych. Jak wynika z przedłożonych przez stronę dokumentów spłaca dwie pożyczki gotówkowe, których raty wynoszą 345,47 zł i 179,73 zł. W tej sytuacji stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadała się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Ponadto zauważyć należy, że skoro skarżący reguluje opisywane należności w postaci rat pożyczek gotówkowych we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Zwrócić także należy uwagę na fakt, że skarżący ponosi także wysokie wydatki związane z bieżącymi kosztami utrzymania - na rachunki telefoniczne, tv i internet. Z przedłożonych wyciągów z rachunku wynika, że opłaty z tego tytułu przekraczają miesięcznie kwotę 250 -300 zł. Stwierdzić w tym zakresie należy, że osoba która posiada środki na pokrycie zwiększonych wydatków w ramach swojego gospodarstwa domowego (m.in. rat pożyczek, zwiększonych wydatków na rachunki telefoniczne) jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona koszty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki niezwiązane z koniecznym utrzymaniem. Zdaniem referendarza sądu skarżący nie wykazała zatem dostatecznie, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącego prowadzi do wniosku, że utrzymuje się ze stałego dochodu z tytułu wynagrodzenia. Uzyskuje także dochody z tytułu opłat bezpośrednich z ARiMR, uzyskując równocześnie dochody z samego gospodarstwa rolnego. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14 - Lex nr 1470078). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 245 § 2 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.