III SA/Łd 62/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad 2010 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U.K. III SA/Łd 62/15 Uzasadnienie K.J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad 2010 roku. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie matką i ojcem. Nie jest właścicielem domu, mieszania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Na dochody gospodarstwa domowego składają się dochody skarżącego z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 200 zł oraz emerytura ojca w wysokości 1.295 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 rok. Z zeznania tego wynikało, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 215.474,70 zł, koszty wyniosły 213.001,13 zł, co dało dochód w kwocie 24.73,57 zł. W roku 2014 (nie składał jeszcze zeznania podatkowego) wykazał, iż w miesiącach sierpień i wrzesień osiągną niewielkie zyski (odpowiednio 663,55 zł i 241,92 zł.), a w miesiącach październik i listopad poniósł stratę (odpowiednio 1.496,91 zł i 5.513,79 zł). Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w czerwcu 2014 r wyniosła – 17.776 zł., w lipcu – 19.442 zł, w sierpniu – 18.399 zł, we wrześniu – 18.058 zł, w październiku – 19.116 zł i w listopadzie – 19.193 zł. Skarżący przekazał także wyciąg z rachunku bankowego w A., który na dzień 26 stycznia 2015 r. wykazywał saldo ujemne na kwotę 30.104,87 zł. Analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała następujące okoliczności: w dniu 07.08.2014 r. skarżący otrzymał przelew na kwotę 8.204,96 zł tytułem "odszkodowanie za szkodę" od B.; w dniu 21.08.2014 r. przelew przychodzący na kwotę 5.900 zł od C.; przelew przychodzący z dnia 31.10.2014 r. w kwocie 6.650 zł od D. wskazać należy na fakt stałych przelewów wychodzących na kwoty ok. 666 zł tytułem spłaty kredytu. Skarżący dokonywał także wpłat własnych w bankomacie, które w analizowanym okresie od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. wyniosły łącznie ok. 19.000 zł. Skarżący złożył także oświadczenie, że zamieszkuje z matką i koszty utrzymania mieszkania ponosi ona, a sam skarżący dokłada się do tych kosztów w kwocie ok. 400 zł miesięcznie. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W niniejszej sprawie skarżący, przedstawiając swoją sytuację materialną, zataił natomiast pewne fakty, część innych przedstawił w sposób stawiający go w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. W części natomiast przedstawione informacje nie mogą – w ocenie referendarza – zostać uznane za wiarygodne. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącego i przedstawionych przez niego informacji w pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów (w szczególności deklaracji VAT-7) działalność ta była dotychczas dochodowa, nie została zawieszona i skarżący wciąż prowadzi tę działalność. W tym względzie należy przede wszystkim wskazać na wysokość osiąganych przychodów z prowadzonej działalności. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2013 wynikało, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 215.474,70 zł, koszty wyniosły 213.001,13 zł, co dało dochód w kwocie 24.73,57 zł. W roku 2014 (nie składał jeszcze zeznania podatkowego) wykazał, iż w miesiącach sierpień i wrzesień osiągną niewielkie zyski (odpowiednio 663,55 zł i 241,92 zł.), a w miesiącach październik i listopad poniósł stratę (odpowiednio 1.496,91 zł i 5.513,79 zł). Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w czerwcu 2014 r wyniosła – 17.776 zł., w lipcu – 19.442 zł, w sierpniu – 18.399 zł, we wrześniu – 18.058 zł, w październiku – 19.116 zł i w listopadzie – 19.193 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów i wysokość podstawy opodatkowania w podatku VAT za ostanie miesiące). Fakt odnotowania w ostatnich miesiącach (październik i listopad) niewielkiej straty na działalności nie przesądza o jej generalnej niedochodowości. Sytuacja materialna skarżącego może ulegać bowiem zmianom, obecnie mało dochodowa działalność gospodarcza, nie przekreśla prawdopodobieństwa przynoszenia dochodu w przyszłości. W dalszej kolejności zauważyć należy, iż z analizy przedłożonych wyciągów z kont bankowych skarżącego wynika, że z tego rachunku dokonywano spłaty kredytu, co do którego skarżący nie podał bliższych szczegółów w oświadczeniu. Z analizy wyciągów wynika jednak jednoznacznie, iż dokonywał spłat w kwocie ok. 666 tytułując je spłata kredytu. Powyższe poświadczają też informacje z wyciągu o opłatach za ubezpieczenie spłaty kredytu. Może to zatem wskazywać na fakt regularnego opłacania rat kredytu lub inne stałej płatności o charakterze zobowiązaniowym. W tej sytuacji stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). Zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje pełne poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Skoro zatem skarżący reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Istotne są również informacje o fakcie otrzymania przez skarżącego wpływów na rachunek: w dniu 07.08.2014 r. skarżący otrzymał przelew na kwotę 8.204,96 zł tytułem "odszkodowanie za szkodę" od B.; w dniu 21.08.2014 r. przelew na kwotę 5.900 zł od C.; w dniu 31.10.2014 r. w kwocie 6.650 zł od D. Dodatkowo wskazać należy na fakt, iż skarżący dokonywał także wpłat własnych w bankomacie, które w analizowanym okresie od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. wyniosły łącznie ok. 19.000 zł. Wskazać dalej należy, także w związku z podniesionymi powyżej ustaleniami, na fakt wynikający z zawartych w aktach administracyjnych oświadczeń o stanie majątkowym skarżącego w związku z ubieganiem się o dodatek mieszkaniowy, że skarżący w praktyce wydawał większe sumy pieniędzy niż faktycznie uzyskiwane dochody. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że osoba, która jak twierdzi nie dysponuje środkami na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, wydaje środki pieniężne większe niż faktyczne jej dochody. W tej sytuacji powstaje pytanie o faktyczne źródło tych dodatkowych dochodów, które posłużyły na pokrycie tych wydatków. Ponadto stwierdzić należy, że osoba która posiada środki na pokrycie zwiększonych kosztów wydatków (ponad faktycznie uzyskiwane dochody) w ramach swojego gospodarstwa domowego (m.in. rat kredytu) jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona koszty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki nie związane z koniecznym utrzymaniem. Przedmiotowe informacje mogą świadczyć o tym, że skarżący dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi. Powyższe informacje nie mogą pozostać bez znaczenia dla oceny faktycznych możliwości płatniczych skarżącego, w szczególności zaś fakt wysokich przepływów finansowych i obrotów na posiadanych przez skarżącego rachunku. Powyższe wskazywać może, iż oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym i rodzinnym jest wybiórcze i niepełne, a pominięcie tak istotnych dla oceny kondycji finansowej skarżącego okoliczności sprawia, że całe oświadczenie uznane być może za nie w pełni niewiarygodne. Reasumując podnieść należy, iż mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji majątkowej i finansów skarżącego w powiązaniu z wysokością należnego w sprawie niniejszej wpisu do skargi (100 zł), nie sposób uznać, iż skarżący nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Tym samym, zdaniem referendarza skarżący nie wykazał dostatecznie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.