III SA/Łd 734/18

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 4 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] znak [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za samowolne zajęcie pasa drogowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy D.Cz. III SA/Łd 734/18 Uzasadnienie D.N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za samowolne zajęcie pasa drogowego. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną dwojgiem dzieci (5 lat i 2 lata). Jest właścicielem domu o powierzchni 106 m2. Wskazał także na fakt posiadania samochodu osobowego marki Skoda Octavia o wartości ok. 10.000 zł. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Na dochody gospodarstwa domowego składają się: dochody z tytułu umów o pracę skarżącego i jej zony w łącznej wysokości 6.300 zł netto. Skarżący dodatkowo poinformował o ponoszonych wydatkach, wśród których wymieniła: koszt raty kredytu - 2.900 zł, jak wyjaśniła zaciągniętych na budowę domu oraz koszty opłat za media, leki wyżywienie inne. Łączna kwota wydatków z uwzględnieniem rat kredytów wynosi ok. 6.300 zł miesięcznie. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy skarżącego jest jego ogólna sytuacja materialna. Z przedstawionych informacji wynika, że łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego zamyka się kwotą 6.300 zł netto. Przede wszystkim jednak zwrócić należy uwagę, iż skarżący na bieżąco reguluje płatności związane z ratami kredytu bankowego, którego miesięczna rata wynosi ok. 2.900 zł. W tym względzie stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym (takim są niewątpliwie opłacane raty kredytów) nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., II OZ 475/05. Zatem dominującym jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. też postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, I FZ 150/06 z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Skoro zatem skarżący reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżącej mogą świadczyć o tym, że dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. II OZ 561/14). Jedynie na marginesie wskazać należy, iż fakt, że skarżący korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku, nie jest wprawdzie okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie referendarza w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej (orzeczenie SN z 6 listopada 1953 r., akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Zatem i powyższe uznać należy za argument przemawiający za odmową przyznania prawa pomocy, skoro skarżący posiada środki na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, to tym bardziej jest władny wydatkować środki na opłacenie wpisu do skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. D.Cz.