III SA/Łd 773/12

Dnia 11 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku p o s t a n a w i a : 1) umorzyć postępowanie sądowe w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. III SA/Łd 773/11 UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem dnia 24 października 2012 roku, sygn. akt III SA/Łd 773/12 oddalił skargę J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie przyznania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku W dniu 29 października 2012 roku skarżący złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 października 2012 roku oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, przedkładając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej "PPF". W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż jest osobą bezrobotną, od trzech miesięcy nie posiada już prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i córką. Posiada lokal mieszkalny o powierzchni 70 m 2 , działkę o powierzchni 3000 m 2 oszczędności w wysokości około 20.000 zł oraz akcje o łącznej wartości około 20.000 zł. Źródło utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 5.400 brutto miesięcznie. Postanowieniem z dnia 29 października 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku J. S., umorzył postępowanie sądowe w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 13 listopada 2012 roku od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Zaskarżając postanowienie w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. odmowy przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata wskazał, iż od roku pozostaje bez zatrudnienia. Źródło utrzymania trzyosobowej rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 3.700 zł miesięcznie netto (5.400 brutto), które nie wystarcza na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków. Podniósł, iż posiadane oszczędności stanowią zabezpieczenie bytu jego rodziny obecnie i w przyszłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270)- dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Przedmiotem skargi J. S. jest decyzja Wojewody [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku. Rozstrzygnięcie to stanowi działanie organu w sprawie z zakresu statusu bezrobotnego, o którym mowa w powołanym art. 239 pkt 1 lit. b p.p.s.a., dlatego też skarżący nie ma obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych, co skutkowało umorzeniem postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym ustanowienie adwokata należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów (wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika), które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że nie jest obecnie zdolny wygospodarować środków na opłacenie wynagrodzenia adwokata z wyboru. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, z którego wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką (studentką), a ich wspólny dochód stanowi wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 3.700 zł netto miesięcznie. Ponadto skarżący wskazał, iż posiada własnościowy lokal mieszkalny o powierzchni 70 m2 , działkę o powierzchni 3000 m2, oszczędności w kwocie 20.000 zł oraz w postaci akcji o łącznej wartości szacunkowej około 20.000 zł. Skarżący nie wskazał natomiast jakie ponosi stałe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. Podkreślił natomiast, że oszczędności, które posiada stanowią zabezpieczenie bytu jego rodziny w aktualnej sytuacji, w której się znajduje (skarżący pozostaje bez zatrudnienia i prawa do zasiłku), jak i na przyszłość. Zdaniem Sądu posiadanie środków pieniężnych umożliwiających opłacenie adwokata (radcy prawnego) z wyboru pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele, niż opłacenie kosztów profesjonalnego pełnomocnictwa procesowego. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Nie stanowi zaś takiej okoliczności, posiadane przez skarżącego oszczędności (w postaci środków pieniężnych i papierów wartościowych o znacznej wartości), które stanowią rezerwę finansową i zabezpieczenie bytu jego rodziny w przyszłości. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Tym samym w świetle przedstawionych okoliczności, biorąc po uwagę obecną sytuację finansową skarżącego nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających ustanowienie adwokata z wyboru w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W konsekwencji wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada takie środki. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,). W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie dowiódł, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. a.ł.