III SA/Łd 783/18

Dnia 30 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Asesor WSA Małgorzata Kowalska Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi Z.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M.P. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł., al. A99 lok. 9 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Z. S. z urzędu. Postanowieniem z (...) nr (...), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., art. 18, art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 34 § 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta (...) z (...) nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że postanowieniem z (...) nr (...) Prezydent Miasta (...) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania zarzutu nieistnienia obowiązku oraz odmówił uwzględnienia zarzutów: umorzenia w całości obowiązku, braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 §, braku wymagalności obowiązku z innego powodu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia przez Z. S. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z 20 sierpnia 2015 r. nr: (...), (...) i (...). Na powyższe postanowienie Z. S. wniósł zażalenie. Organ II instancji stwierdził następnie, że prawidłowo organ egzekucyjny zakwalifikował podanie zobowiązanego jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, a nie skargę na czynności egzekucyjne. Podanie zobowiązanego nie dotyczy kwestii formalnoprawnych. Nie odnosi się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora. Co więcej, sam zobowiązany konsekwentnie odwołuje się do treści art. 33 § 1 u.p.e.a. W sprawie mamy do czynienia z tożsamością wierzyciela i organu egzekucyjnego. W sytuacji, gdy kompetencje organu egzekucyjnego i wierzyciela skupione są w jednej osobie, wydawanie uprzedniego stanowiska przez wierzyciela jest bezprzedmiotowe i zupełnie wystarczającym jest zaprezentowanie stanowiska w postanowieniu wydawanym jako organ egzekucyjny. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, odpisy ww. tytułów wykonawczych z 20 sierpnia 2015 r. zostały doręczone zobowiązanemu 20 listopada 2058 r. Odpisy tytułów wykonawczych zawierały prawidłowe pouczenie o prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym bezspornym jest, że zobowiązany uchybił terminowi do wniesienia zarzutów. Oznacza to, że czynność prawna w postaci wniesienia zarzutów jest bezskuteczna i nie mogą być one rozpoznane. Uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów jest okolicznością obiektywną. Zobowiązany nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. Przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. przewiduje wydanie postanowienia "w sprawie zgłoszonych zarzutów", co oznacza, iż w sytuacji, gdy zarzutów nie można uwzględnić, to należy odmówić ich uwzględnia. Zarzutów natomiast nie można uwzględnić, gdy nie są merytorycznie zasadne albo wówczas, gdy nie zostały spełnione wymogi formalne do ich wniesienia np. uchybiono siedmiodniowemu terminowi do ich wniesienia. Ponadto organ stwierdził, że należy również zaakceptować stanowisko organu egzekucyjnego, co do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania zarzutu nieistnienia obowiązku. Organ egzekucyjny wypowiedział się już w tym zakresie prawomocnym postanowieniem z dnia (...) nr (...) w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej (prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 357/16). Wobec tożsamości treści za dopuszczalne należy uznać wspólne rozpatrzenie podań z 19 i 26 lutego 2018 r. W skardze na powyższe postanowienie Z. S. kwestionując prawidłowość postanowień organów obu instancji zarzucił, że sprawa nie została rozpatrzona rzetelnie. Składa skargę z powodu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, braku wymagalności obowiązku z innego powodu, określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia i z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Zdaniem skarżącego, organ administracji winien dokonać rzetelnej analizy zgłoszonych zarzutów do tzw. "życzliwej" interpretacji pism składanych w toku postępowania by przysłużyć się słusznemu interesowi obywateli. Skarżący podniósł także, że złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Brak wymagania w jego przypadku stanowiska wierzyciela jest bezprawiem i pozbawia go obrony jego interesów. Skarżący powołał się także na sprawę sygn. akt III SA/Łd 357/16, gdzie miał złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że sąd ocenia czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, (postanowienia), a sąd rozpatrując skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez sąd kontrola zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji nie wykazała, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd uznał zatem, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2017r., poz. 1201 ze zm.), zwanej dalej: u.p.e.a., w zw. z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017, poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Spór sprowadza się do ustalenia, czy sformułowane przez skarżącego w piśmie z 19 lutego 2018 r., a uzupełnione w piśmie z 26 lutego 2018 r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały złożone w terminie przewidzianym dla tej instytucji w przepisach prawa. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru, przy czym w myśl § 5 tego artykułu wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Przypomnieć także należy, że art. 27 § 1 u.p.e.a. określa wymogi formalne tytułu wykonawczego, stanowiąc w pkt 9, iż w tytule tym zawarte jest m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższego przepisu wynika, że możliwość wniesienia zarzutów przez zobowiązanego ograniczona została do 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. możliwość wniesienia zarzutów jest więc ograniczona w czasie. Dłużnik może złożyć zarzuty w stosunku do tytułu wykonawczego w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Termin ten uznać należy za termin procesowy. Uchybienie takiemu terminowi powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wynika, iż tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Pouczenie to jest skuteczne w dniu doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, w związku z czym od tego dnia liczy się upływ terminu do zgłoszenia organowi egzekucyjnemu zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nawet jeszcze wcześniej w ramach postępowania zabezpieczającego (postanowienie o zabezpieczeniu – art. 166b u.p.e.a.), nie zaś w jego toku. Z tego też względu w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że zarzuty nie mogą być nawet uzupełniane w terminie późniejszym. Powyższe nie przekreśla możliwości ingerowania przez zobowiązanego w tok postępowania egzekucyjnego, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 33 u.p.e.a. Ustawa przewiduje bowiem szereg innych środków służących podjęciu przez niego obrony m.in. skargę na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.), czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.). W świetle powyższego, bez wątpienia wniesienie zarzutów po upływie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego jest bezskuteczne. Termin do wniesienia zarzutu jest terminem procesowym zawitym, którego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego. Jeśli zaś, pomimo uchybienia terminu, organ egzekucyjny i wierzyciel prowadzą merytoryczne postępowanie odnośnie zarzutu, to naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionego zarzutu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1994 r., sygn. akt SA/Wr 1463/93). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skarżący został pouczony w tytułach wykonawczych o przysługującym mu prawie do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni, stosownie do przepisu art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Odpisy tytułów wykonawczych z dnia 20 sierpnia 2015 r. o nr: (...), (...) i (...) zostały skarżącemu doręczone w dniu 20 listopada 2015r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Tytuły wykonawcze na stronie drugiej zawierają pouczenie o przysługującym zobowiązanemu prawie wniesienia zarzutów – w terminie 7 dni. Nie jest kwestionowane w sprawie, że tytuły wykonawcze zostały doręczone w dniu 20 listopada 2015r. Termin do wniesienia zarzutów upłynął zatem z dniem 27 listopada 2015 r. Z akt sprawy wynika, że zarzuty zostały zgłoszone przez skarżącego w piśmie z dnia 19 lutego 2018 r., nadanym w dniu 20 lutego 2018 r., a zatem po terminie. W konsekwencji zasadnie organ egzekucyjny odmówił uwzględnienia zarzutów z powodu uchybienia terminu do ich wniesienia. Podkreślić ponownie należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest już pogląd, iż zarzuty zgłoszone po upływie 7-dniowego terminu są spóźnione i nie mogą być rozpatrzone (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011r., sygn. akt II FSK 368/2010, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć w tym miejscu należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite co do określenia w jakiej formie należy rozstrzygać zarzuty wniesione po terminie. Z jednej strony przyjmuje się, że powinno się wówczas oddalić zarzuty bądź umorzyć postępowanie w przedmiocie zarzutów, albo nie uwzględnić zarzutów z powodu ich wniesienia po upływie terminu. Sądy administracyjne akceptują również tego typu rozstrzygnięcia jak odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny pierwszej instancji w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia. We wszystkich tych przypadkach podkreśla się jednak, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania (wyrok WSA w Krakowie z 3 sierpnia 2012 r., I SA/Kr 849/12 oraz powołane tam poglądy B. Adamiak i J. Borkowskiego, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2008, s. 335 i nast., a także powołane w innych wyrokach poglądy R. Hausera, Z. Leońskiego Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995, s. 63). W wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3770/14 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że właściwa będzie podstawa z art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W ten sposób rozstrzygnięcie organu najpełniej wyraża konsekwencje w postaci bezskuteczności dokonanej przez stronę czynności procesowej. Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela ww. pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednakże pomimo, iż rozstrzygniecie organu pierwszej instancji odmawia uwzględnienia zarzutów skarżącego z uwagi na uchybienie terminu, a nie odmawia wszczęcia postępowania, to zadaniem sądu nie miało to istotnego wpływu na wynik sprawy. Niewątpliwie bowiem uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów spowodowało bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co doprowadziło do zamknięcia drogi dalszego postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Ostateczne wykorzystanie tej, czy innej instytucji kończącej postępowanie z powodów formalnych, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy ani na uprawnienia strony skarżącej do weryfikowania rozstrzygnięcia podjętego w pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2016 r., sygn. akt II FSK 93/15). Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że niedopuszczalne było prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie rozpoznania zarzutu nieistnienia obowiązku. Organ egzekucyjny wypowiedział się już w tym zakresie w postanowieniu z dnia (...) nr (...). Prawomocnym postanowieniem z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 357/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie organu egzekucyjnego z dnia (...). Wobec powyższego prawidłowo odmówiono wszczęcia postępowania w ww. zakresie. Wobec powyższego, sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie organy egzekucyjne nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego aktu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.). B.K.