III SA/Łd 814/12

Dnia 30 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2012 roku sprawy ze skargi R. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi D. S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A. kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. W dniu [...] Prezydent Miasta [...] wydał decyzję o wymeldowaniu R. G. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy A 7 w Ł., kończącą postępowanie wszczęte na wniosek P. O. w dniu [...]. Zdaniem organu nastąpiło trwałe i definitywne zerwanie więzi skarżącego ze spornym lokalem. Kwestie braku rozliczeń z Biurem Obrotu Nieruchomościami, które nie wywiązało się z zawartej umowy zamiany mieszkań pozostają, w ocenie organu, poza rozważaniami w przedmiotowej sprawie. Odwołanie od tej decyzji wniósł R. G. podnosząc, iż opuścił przedmiotowy lokal w wykonaniu postanowień umowy zamiany mieszkań, której legalność obecnie kwestionuje. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wskazał, że miejscem pobytu stałego zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 powołanej ustawy - jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Wojewoda [...] wskazał, że organ I instancji w toku postępowania wyjaśniającego ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal w marcu 2011 r., zaś klucze do lokalu przekazał w dniu [...]. Wskazane działania R. G. podejmowane były dobrowolnie w wykonaniu postanowień umowy zamiany mieszkań, zawartej przez niego z Biurem Obrotu Nieruchomościami "A". Strona nie deklaruje również zamiaru powrotu do przedmiotowego lokalu. Zdaniem organu odwoławczego R. G. nie zaprzecza okolicznościom, składającym się na istotną dla sprawy meldunkowej sytuację faktyczną, w której się znalazł. Kwestionuje natomiast sposób wykonania postanowień umowy zamiany mieszkań przez Biuro Obrotu Nieruchomościami "A". Spór pomiędzy stronami na tle wskazanej umowy ma jednak charakter cywilnoprawny i, jak wynika z oświadczenia skarżącego, złożonego do protokołu w dniu [...] dotyczy kwestii finansowych oraz warunków lokalowych proponowanych w zamian za lokal dotychczasowego stałego zameldowania. Oznacza to, że okoliczności tego sporu są niezależne i nie mają wpływu na rozstrzyganą w niniejszym postępowaniu sprawę meldunkową. "(...) meldunek jest wyłącznie rejestracją osób w danym miejscu i nie daje osobie meldowanej (wymeldowanej) uprawnień do rozporządzania lokalem, a organ ewidencyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania spraw rodzinnych i majątkowych, czy też naruszonego posiadania lub dokonanej zamiany mieszkań. W skardze z dnia [...] R. G. wniósł o uchylenie powyższej decyzji zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędną ocenę materiału dowodowego oraz niepodjęcie przez organ w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. przez brak odniesienia się do zarzutów skarżącego, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego. Wskazał, że jego działania nie miały charakteru dobrowolności, ponieważ były uzależnione od wykonania zawartej umowy do realizacji, do której nie doszło. Zdaniem skarżącego bezprawność działań Biura Obrotu Nieruchomościami "A" w Ł. oraz wprowadzenie w błąd skarżącego nie może skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji. W piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2012 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego wskazał, że skarżący obecnie usiłuje podjąć działania zmierzające do wyjaśnienia sprawy z Biurem Obrotu Nieruchomościami, bowiem prowadzone jest postępowanie karne w tym zakresie. Skarżący deklaruje również chęć wytoczenia powództwa cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei w myśl ust. 2 powołanego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W tym miejscu należy podkreślić, iż zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Zatem miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05; Lex nr 192912). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183; z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż poza sporem pozostaje przesłanka trwałości. R. G. opuścił bowiem miejsce stałego zameldowania przy ulicy A 7 m 166, położonej w Ł. - zdał lokal i oddał klucze do mieszkania w miesiącach marzec - kwiecień 2011 r. Sporna pozostaje przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu bowiem skarżący twierdzi, że został oszukany przez Biuro Obrotu Nieruchomościami "A" w zakresie rozliczeń finansowych oraz warunków lokalowych proponowanych za dotychczasowy lokal. Należy jednak podkreślić, że w momencie zawierania umowy zamiany mieszkań skarżący nie miał woli przebywania w przedmiotowym lokalu. Samo opuszczenie przez skarżącego lokalu było dobrowolne. Dopiero po dokonaniu rozliczeń i po zaproponowaniu skarżącemu innego mieszkania , skarżący poczuł się oszukany. Skarżący jednak do dnia rozprawy nie poczynił żadnych kroków prawnych, które by mu umożliwiały powrót do przedmiotowego lokalu. W ocenie Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Kwestie dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego należy bowiem rozważać w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu (około 1,5 roku), skoncentrowania spraw życiowych poza miejscem pobytu stałego oraz faktu niepodjęcia przysługujących środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Jednak takie postępowanie, w sytuacji niepodjęcia skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez R. G. nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Sądu za dobrowolnością, jak i za zamiarem opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca zameldowania przemawia fakt skoncentrowania centrum życiowego w innym miejscu. Również nieskorzystanie przez skarżącego ze środka prawnego, tj. niewytoczenie powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 k.c., mającego na celu przywrócenie mu naruszonego posiadania, można uznać za przejaw woli opuszczenia przedmiotowego lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się bowiem, że nieskorzystanie we wskazanym czasie z tego środka prawnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937). Podkreślenia wymaga, że ochrona posiadania jako stanu faktycznego jest krótkotrwała, gdyż roszczenie posesoryjne ograniczone jest terminem zawitym i wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili dokonania naruszenia (art. 344 § 2 k.c.). W wyroku z dnia 8 października 2009r., sygn. akt II OSK 1908/08, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli okaże się, iż sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzeczenia o wymeldowaniu, nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. (orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu tylko skuteczne wykorzystanie przez skarżącego przysługujących mu środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego władztwa w stosunku do lokalu mogłoby skutkować uznaniem, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i co za tym idzie brak byłoby podstaw do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zasadniczym środkiem prawnym, z którego mógł skarżący skorzystać było stosowne żądanie co do przywrócenia mu posiadania lokalu, z którego jednak nie skorzystał. Trafnie więc organy administracji uznały, że okoliczności faktyczne sprawy świadczą o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Utrzymujący się od 1,5 roku stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, nosi znamiona trwałości, a niepodjęcie skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Za nietrafny należało uznać zarzut skarżącego dotyczącego tego, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały bez uwzględnienia jego racji. Dokonana analiza akt administracyjnych wskazuje bowiem, iż skarżący miał zapewnione prawo czynnego udziału w toku postępowania, jak również był informowany o wszelkich podejmowanych przez organy administracyjne czynnościach mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zarzuty skarżącego polegające na tym, że organy administracji rozpatrujące sprawę nie wyjaśniły przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. pozostają gołosłowne, bowiem o spełnieniu przesłanek wymeldowania przesądziły przede wszystkim oświadczenia samego skarżącego oraz jego bierna postawa w dążeniu do przywrócenia posiadania lokalu, z którego skarżący ostatecznie został wymeldowany. Przypomnieć należy, iż ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, której celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Jej ewidencyjno-rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Zagadnienia dotyczące podziału majątku pomiędzy stronami regulowane są przepisami prawa cywilnego, a wszelkie spory w tym zakresie podlegają kognicji sądów powszechnych. Niewątpliwie, okoliczność nieprzebywania przez skarżącego w miejscu stałego zameldowania przez ponad półtoraroczny okres czasu spowodowała, iż zapis figurujący w ewidencji ludności, a dotyczący jego miejsca pobytu miał charakter fikcyjny. Utrzymywanie zaś miejsca zameldowania skarżącego w ewidencji ludności, niezgodnego z miejscem faktycznego i długoletniego jego pobytu w innym miejscu, stanowi naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podważając ustawowy cel tej ewidencji, dlatego wymeldowanie służy doprowadzeniu stanu ewidencyjnego do nakazanej przez ustawodawcę zgodności ze stanem faktycznym. Skoro zatem skarżący od marca 2011 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym mieszkaniu, konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu. Organy administracji trafnie uznały, że wszystkie przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione, a wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja jest prawidłowa. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał braku dobrowolności, odnoszącego się do opuszczenia przez niego przedmiotowego lokalu i w tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko Wojewody [...], że R. G. opuścił przedmiotowy lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z powyższych względów Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również procesowego i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona. Podstawę przyznania wynagrodzenia adwokatowi z urzędu stanowił przepis art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.). b.a.