III SA/Łd 820/11

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. A. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia odmówić D. A. przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 820/11 Uzasadnienie Pismem z dnia 4 lipca 2011 r. D. A. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych na urzędowym formularzu "PPF". Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podniosła, że jej majątek stanowi działka o pow. 828 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i zniszczonym budynkiem gospodarczym, wykorzystywana wyłącznie na cele działalności gospodarczej oraz samochód osobowy A., rocznik 1997. Dodała, że posiada dewizy w kwocie 3.730,09 USD – blokadę na rachunku bankowym jako zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą. Ponadto skarżąca wskazała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od stycznia do lipca 2011 roku uzyskała dochód w kwocie 1.914,31 zł oraz z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie w tym okresie – 10.022,61 zł. Wskazała także na ponoszone w tym okresie wydatki: podatek od nieruchomości (6.999 zł), usługi telekomunikacyjne za miesiące styczeń – kwiecień (691,20 zł), ochrona obiektu za miesiące styczeń – marzec (442,80 zł), składki z tytułu ubezpieczenia społecznego (248,41 zł). Jak wyjaśniła poniosła także koszty tłumaczenia dokumentów w języku angielskim składanych w Europejskim Trybunale Praw Człowieka (1.289 zł) oraz koszt zakupu kamery – jak wyjaśniła – "na skutek braku działań Prokuratury, która swoim działaniem doprowadziła do katastrofy budowlanej w celu udowodnienia akceptacji przestępstwa na mim mieniu przez prokuraturę" (1.099 zł). Dodatkowym obciążeniem były także wydatki związane z zakupem lekarstw w wysokości 650 zł oraz kosztami wyżywienia skarżącej, które określiła na ok. 1.500 zł. Wyjaśniła również, odnosząc się do kwestii posiadanego majątku i jego finansowania, że "ratowanie budynku przed katastrofą budowlaną będzie odbywać się wyłącznie ze środków mojej siostry jak i zaciągniętym na ten cel kredytem". Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie, skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Odnosząc się do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04, z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winno się mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Nadmienić należy, iż skarżąca składała już do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi szereg wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też jej sytuacja finansowa znana jest referendarzowi rozpoznającemu niniejszy wniosek z urzędu. Z tego też powodu, do oceny aktualnej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, referendarz wykorzystał informacje i dokumenty z innych spraw ze skargi D. A. Tak więc z akt niniejszej sprawy, oraz z akt zgromadzonych w innych sprawach ze skarg D. A., wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą – doradztwo podatkowe - w roku 2008 skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 14.034 zł. Z kolei w 2009 roku skarżąca osiągnęła dochód z tytułu tej działalności w wysokości 12.096,46 zł, w roku 2010 odnotowała stratę w kwocie ok. 3.200 zł. Z obecnie złożonego oświadczenia wynika, że osiąga stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (dochód w okresie styczeń – lipiec 2011 r. 1.914,31 zł) oraz z tytułu świadczeń emerytalnych wysokości 1.621,66 zł miesięcznie. Jest ponadto właścicielką i współwłaścicielką znacznego majątku nieruchomego. Należy także zwrócić uwagę, iż posiada oszczędności w wysokości 3.730,09 dolarów amerykańskich, co stanowi wartość ok. 11.800 zł (według średniego kursu dolara, określonego przez Narodowy Bank Polski na dzień wydania niniejszego postanowienia). Fakt, iż stanowią one zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą nie może powodować wyłączenia tej okoliczności z oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Stwierdzić zatem należy, iż średnie miesięczne dochody skarżącej przekraczały koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 200 zł). Pozwala to sądzić, iż część osiąganego dochodu, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca mogła przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa argumentacja skarżącej, że z powodu kłopotów zdrowotnych i związanych z tym kosztów leczenia nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Oczywiście przedstawione zaświadczenia lekarskie potwierdzają twierdzenia skarżącej o jej stanie zdrowia. Jednakże konieczność ponoszenia kosztów leczenia nie powoduje automatycznie, że spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy. Niezbędne jest wykazanie, że koszty te uniemożliwiają stronie zdobycie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. W niniejszej sprawie wpis sądowy określony został na kwotę 200 zł, a skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od wielu lat, osiąga dochody, które choć niewielkie – pozwalają jej niewątpliwie na uiszczenie tej kwoty. Referendarz nie uznał również za przekonujące twierdzenia skarżącej, że konieczność spłaty rat kredytów i innych zobowiązań w dużym stopniu wpływa na zasadność zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Zaciąganie zobowiązań, w tym wobec instytucji finansowych (kredyt na remont budynku), wskazuje bowiem, iż skarżąca czuje się osobą zdolną do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a w ocenie banku i innych pożyczkodawców posiada zdolność kredytową. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą D. A. referendarz doszedł do wniosku, iż skarżąca, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowiła priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Nie bez znaczenia dla takiej oceny jest również fakt, że w kwestii prawa pomocy dla skarżącej niejednokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny. W podobnych stanach faktycznych (skarżąca przywoływała się na zły stan zdrowia, jej dochody kształtowały się na podobnym poziomie), Naczelny Sąd Administracyjny oddalał zażalenia skarżącej na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o odmowie przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek ku temu (zob. postanowienia z dnia 11 stycznia 2008 r., II FZ 621/07, a także z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07, 499/07, 500/07). Przedstawione fakty nie pozwalają przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Końcowo raz jeszcze podnieść należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest rozwiązaniem wyjątkowym i może dotyczyć tylko tych osób, które znalazły się w sytuacji uniemożliwiającej ich poniesienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się – ze swej istoty – z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. W ONSAiWSA 2005/1/8). Skarżąca, składając skargę, powinna więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności referendarz stwierdził, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący i wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a ich uiszczenie spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla skarżącej. Dlatego też, w ocenie referendarza, osiągane przez skarżącą dochody, w zestawieniu z wysokością wpisu od skargi (200 zł) oraz z faktem, że ewentualne i przyszłe inne koszty sądowe niewątpliwie będą rozłożone w czasie, pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. R.A.