III SA/Łd 893/13

Dnia 21 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a : odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 16 lipca 2013 roku R. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2013 roku Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał skarżącego do usunięcia braków fiskalnych skargi, w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia przez uiszczenie, stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wpisu sądowego w kwocie 100,00 zł. Powyższe zarządzenie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 22 sierpnia 2013 roku. W dniu 3 września 2013 roku do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącego z dnia 23 sierpnia 2013 roku, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 13 września 2013 roku do akt sprawy wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej "PPF" w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (skarżący równolegle wniósł o ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego). Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, zarządzeniem z 18 września 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 10 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów: 1) poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2011-2012 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym roku dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); 2) odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy 2012 r.; 3) zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym konkubinę rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 4) wyjaśnienia wątpliwości w zakresie określenia miejsca zamieszkania skarżącego (we wniosku wskazuje, że nie posiada żadnej nieruchomości, ani mieszkania) oraz wskazania czyją własnością są zajmowane przez skarżącego lokale mieszkalne i na jakich zasadach skarżący je zajmuje. Odpis powyższego zarządzenia został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 26 września 2013 roku. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. Postanowieniem z dnia 30 października 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku R.K. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 7 listopada 2013 roku. W dniu 14 listopada 2013 roku od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, do którego załączył niepoświadczone za zgodność z oryginałem kopie informacji o wysokości dochodu (straty) z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2012 (PIT/B), zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012 (PIT-36), kopie deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do grudnia 2012 roku oraz dwa rozliczenia dochodu z remanentem za ten sam okres tj. styczeń-grudzień 2012 roku oraz rozliczenie za okres styczeń- czerwiec 2013 roku sporządzone przez Biuro Rachunkowe "A." D. K. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2013 roku sędzia sprawozdawca wezwał skarżącego do nadesłania w terminie 10 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy następujących dokumentów i informacji: poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2011-2012 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym roku dochodów (lub poniesionej straty); poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy 2013r.; zaświadczeń z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym konkubinę rachunkach bankowych, lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Ponadto sąd zobowiązał skarżącego do wyjaśnienia kwestii lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje tj. wskazania czyją stanowi własność i ewentualnie na jakich zasadach jest zajmowany, przedstawienie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W dniu 16 grudnia 2013 roku do sądu została zwrócona dwukrotnie awizowana przesyłka zawierająca odpis powyższego zarządzenia z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Przesyłkę awizowano po raz pierwszy w dniu 26 listopada 2013 roku i złożono ją na okres siedmiu dni we właściwej placówce pocztowej (tj. Łódź 73). W dniu 4 grudnia 2013 roku przesyłkę tę awizowano powtórnie, a następnie w dniu 12 grudnia 2012 roku zwrócono nadawcy z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2013 roku sędzia sprawozdawca na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a. uznał przesyłkę sądową za doręczoną w dniu 10 grudnia 2013 roku, tj. z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, liczonego od daty pierwszego awiza. W tej sytuacji 10-dniowy termin do uzupełnienia wniosku o przyznania prawa pomocy upływał w dniu 20 grudnia 2013 roku (piątek). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270)- dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (doradcy podatkowego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (doradcy podatkowego) należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów (wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika), które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że uzyskiwane przez niego dochody i ponoszone wydatki nie pozwalają na skorzystanie we własnym zakresie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przemawia przede wszystkim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, z którego wynika jedynie, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną oraz córką w wieku lat 13. Podał, że posiada jedynie garaż o powierzchni 17 m2 i obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Przedstawił niepoświadczone za zgodność z oryginałem kopie informacji o wysokości dochodu (straty) z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2012 (PIT/B), zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012 (PIT-36), kopie deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do grudnia 2012 roku oraz dwa rozliczenia dochodu z remanentem za ten sam okres tj. styczeń-grudzień 2012 roku przedstawiające za ten sam okres rozbieżne kwoty oraz rozliczenie za okres styczeń- czerwiec 2013 roku sporządzone przez Biuro Rachunkowe "A." D. K. Zdaniem sądu przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają podstawy do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych strony. Skarżący nie przedstawił w związku z dodatkowym wezwaniem sądu poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2011-2012 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym roku dochodów (lub poniesionej straty); poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy 2013r.; zaświadczeń z banku(ów) o posiadanych rachunkach bankowych, lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Nie wyjaśnił również kwestii lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje tj. wskazania czyją stanowi własność i ewentualnie na jakich zasadach jest zajmowany, nie przedstawił zestawienia miesięcznych wydatków związanych ze swoim bieżącym utrzymaniem oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie natomiast do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy podkreślić, iż skarżący nie przedłożył dokumentów źródłowych, które pozwoliłby zweryfikować jego możliwości finansowe, pozbawiając tym samym sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej. Przedstawione przez skarżącego informacje były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia, nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej i w związku z tym skarżący powinien liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W konsekwencji w świetle powyższych ustaleń wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na marginesie powyższych rozważań wskazać również należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011r.,sygn. akt II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011r., sygn. akt I FZ 26/11). W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie dowiódł, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. a.ł.