III SA/Łd 905/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. sygn. akt III SA/Łd 905/14 o zwrocie kosztów postępowania w zakresie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego oraz wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego związanych z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 lutego 2015r. w sprawie ze skargi "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na czynność Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia uprawnienia do zwrotu opłaty za kartę pojazdu dla pojazdów o numerach identyfikacyjnych: [...], [...], [...], [...] oraz [...] postanawia: 1. zasądzić od Prezydenta Miasta P. na rzecz "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego; 2. oddalić wnioski w pozostałym zakresie. U.K. Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na czynność Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia uprawnienia do zwrotu opłaty za kartę pojazdu dla pojazdów stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności oraz zasądził od Prezydenta Miasta P. na rzecz "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 825 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem w zakresie zwrotu kosztów postępowania zawartym w punkcie 2 wyroku, skarżąca spółka wniosła zażalenie. W zażaleniu tym skarżąca spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w związku z art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013r., poz. 461), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 28 września 2002r., polegające na zasądzeniu w pkt 2 wyroku od organu na rzecz skarżącej spółki kwoty 825 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zdaniem skarżącej spółki minimalne wynagrodzenie adwokata w połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. powinno wynosić 240 zł od każdej z 5 skarg na akt wniesiony do sądu administracyjnego, co daje łączną kwotę 1 200 zł. Zasądzone koszty postępowania powinny więc wynosić 1 785 zł. W związku z tym skarżąca spółka wniosła o zmianę rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 wyroku poprzez zasądzenie od Prezydenta Miasta P. na jej rzecz kwoty 1 785 zł oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia z dnia 28 września 2002r., tj. kwoty 120 zł oraz wydatku kwoty 17 zł stanowiącej równowartość opłaty skarbowej od złożenia odpisu pełnomocnictwa. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił punkt 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r., zasądził od Prezydenta Miasta P. na rzecz skarżącej spółki kwotę 1 785,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz oddalił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 227 § 2 w związku z art. 220 § 1 p.p.s.a. polegające na wezwaniu pełnomocnika skarżącej spółki w zarządzeniu z dnia 3 lutego 2015r. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w pkt 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r., podczas gdy od takiego zażalenia nie pobiera się opłat sądowych. Wskazując na powyższy zarzut skarżąca spółka wniosła o zwrot na jej rzecz kwoty 100 zł, uiszczonej w dniu 11 lutego 2015r. tytułem wpisu sądowego od zażalenia, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia z dnia 28 września 2002r., tj. kwoty 120 zł oraz kwoty 17 zł stanowiącej równowartość opłaty skarbowej od złożenia odpisu pełnomocnictwa. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015r., sygn. akt I OZ 337/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił pkt 3 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. W pozostałym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże jedynie w części dotyczącej oddalenia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi punkt 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. i zasądzenie od Prezydenta Miasta P. na rzecz skarżącej spółki kwoty 1 785 zł. W dalszej części uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że koszty postępowania zażaleniowego podlegają zaliczeniu do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o czym stanowi art. 200 p.p.s.a. Oznacza to, że koszty te powinny być zasądzone w orzeczeniu kończącym postępowanie, stosownie do art. 209 p.p.s.a. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wobec ponownego rozpoznawania wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego (dokonanego w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a.), sąd powinien był w zaskarżonym postanowieniu zawrzeć rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zażaleniowego, zaliczając je do kosztów postępowania sądowego, jako kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W tej kwestii zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, jako naruszające prawo. Sąd pierwszej instancji powinien też rozważyć, czy istniały podstawy do uiszczenia wpisu od zażalenia na punkt 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. Zgodnie bowiem z art. 227 § 2 p.p.s.a. zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy, wolne jest od opłat sądowych. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie może on być uwzględniony, albowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Kwestia zwrotu kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego będzie również rozstrzygana przy ponownym orzekaniu przez sąd pierwszej instancji w przedmiocie wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że stosownie do art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Dokonując wykładni tego przepisu w wydanym w niniejszej sprawie w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że koszty postępowania zażaleniowego podlegają zaliczeniu do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o czym stanowi art. 200 p.p.s.a. Oznacza to, że koszty te powinny być zasądzone w orzeczeniu kończącym postępowanie, stosownie do art. 209 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wobec ponownego rozpoznawania wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego (dokonanego w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a.), sąd powinien był w zaskarżonym postanowieniu zawrzeć rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zażaleniowego, zaliczając je do kosztów postępowania sądowego, jako kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Jednocześnie w dalszej części uzasadnienia tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nakazał rozważenie, czy istniały podstawy do uiszczenia wpisu od zażalenia na punkt 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. wskazując, że zgodnie z art. 227 § 2 p.p.s.a. zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy, wolne jest od opłat sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, odnosząc się do zawartego w zażaleniu na postanowienie z dnia 20 lutego 2015r. wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, że kwestia ta będzie rozstrzygana przy ponownym orzekaniu przez sąd pierwszej instancji w przedmiocie wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania sądowego. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżąca spółka w zażaleniu na postanowienie z dnia 20 lutego 2015r. zarzuciła wyłącznie naruszenie art. 227 § 2 w związku z art. 220 § 1 p.p.s.a. polegające na wezwaniu pełnomocnika skarżącej spółki w zarządzeniu z dnia 3 lutego 2015r. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w pkt 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. Sformułowane w zażaleniu żądanie ograniczało się natomiast do dwóch kwestii: zwrotu na rzecz skarżącej spółki kwoty 100 zł uiszczonej w dniu 11 lutego 2015r. tytułem wpisu sądowego od zażalenia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia z dnia 28 września 2002r., tj. kwoty 120 zł oraz kwoty 17 zł stanowiącej równowartość opłaty skarbowej od złożenia odpisu pełnomocnictwa. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015r. uchylił postanowienie z dnia 20 lutego 2015r. wyłącznie w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego i oddalił zażalenie w pozostałym zakresie. W tym stanie rzeczy, kierując się wskazaniami zawartymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać trzeba, że przedmiotem ponownego orzekania przez sąd są wyłącznie koszty postępowania zażaleniowego. Mając na względzie powyższe uwagi stwierdzić należy, że wnioski skarżącej spółki o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego są tylko w części uzasadnione. W powołanym art. 200 p.p.s.a. ograniczono bowiem zwrot kosztów na rzecz skarżącego, którego skargę uwzględniono, do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy. Sąd powinien rozważyć, czy poniesione koszty związane były z czynnością celową z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącego jego praw do uruchomienia kontroli zaskarżonego aktu lub czynności albo braku działania organu (por. M. Niezgódka-Medek w Komentarzu do art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) teza 3). Zakres kosztów niezbędnych strony reprezentowanej przez adwokata, a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, określa art. 205 § 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustala się na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stawka minimalna w drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia). Wobec uwzględnienia skarg wniesionych w pięciu połączonych sprawach, biorąc pod uwagę ich tożsamość oraz związany z tym nakład pracy pełnomocnika, charakter spraw (prawie identyczny stan faktyczny i prawny) i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do ich wyjaśnienia i rozstrzygnięcia oraz okoliczność uwzględnienia zażaleń skarżącej spółki na rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. i postanowienie z dnia 20 lutego 2015r., należało zasądzić na rzecz skarżącej spółki kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów dwóch postępowań zażaleniowych poniesionych przez skarżącą spółkę po wydaniu wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. Za nieuzasadnione sąd natomiast uznał żądanie zwrotu kwoty 34 zł tytułem zwrotu opłat skarbowych uiszczonych od pełnomocnictw złożonych w postępowaniach zażaleniowych (po 17 zł w każdym z nich k. 73 i 97). Wprawdzie w myśl art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2014r., poz. 1628 ze zm.) opłacie skarbowej podlega złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii – w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym, lecz składanie w związku z wniesieniem zażaleń kolejnych odpisów dokumentów stwierdzających udzielenie adwokat M.S. w dniu 23 stycznia 2014r. przez skarżącą spółkę tego samego pełnomocnictwa nie było już konieczne (k. 72, 96), skoro wcześniej dokument ten został już złożony na etapie postępowania poprzedzającego wydanie wyroku w dniu 10 grudnia 2014r. (k. 7). Należy w tym miejscu podkreślić, że zakres tego pełnomocnictwa nie uległ żadnej zmianie. Poniesiony przez skarżącą spółkę wydatek w postaci opłaty skarbowej uiszczonej w dniu 22 września 2014r. od tej czynności został natomiast uwzględniony w punkcie 2 postanowienia z dnia 20 lutego 2015r., które w tym zakresie jest prawomocne. Opłaty skarbowe w kwocie 34 zł uiszczone od odpisów dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa złożonych w związku z wniesieniem zażaleń, nie stanowiły zatem w tym przypadku niezbędnych kosztów do celowego dochodzenia praw w rozumieniu art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Nie jest także zasadne żądanie zasądzenia zwrotu na rzecz skarżącej spółki kwoty 100 zł uiszczonej tytułem wpisu od zażalenia na punkt 2 wyroku z dnia 10 grudnia 2014r. oraz kwoty 100 zł uiszczonej przez skarżącą spółkę tytułem wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 20 lutego 2015r. Wprawdzie w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodnie z art. 227 § 2 p.p.s.a. zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy, wolne jest od opłat sądowych, lecz nie ulega wątpliwości, że pojęcia kosztów postępowania i kosztów sądowych nie mogą być ze sobą utożsamiane. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II FZ 284/08, kategoria kosztów postępowania jest pojęciem szerszym, obejmującym swym zakresem, obok kosztów sądowych (opłaty sądowe i zwrot wydatków), również inne należności wymienione w art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a. (np. wynagrodzenie pełnomocnika, koszty przejazdów). Konieczność rozróżnienia omawianych terminów potwierdza dodatkowo fakt, że p.p.s.a. wyraźnie wyodrębnia dwa środki zaskarżenia – zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych, przewidziane w art. 227 § 1 i zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, wskazane w art. 194 § 1 pkt 9. Jednocześnie zwrócić uwagę należy, że art. 227 § 2 p.p.s.a. jako wyjątek od zasady powinien być interpretowany wąsko. Stanowi on bowiem odstępstwo od ogólnej reguły, zgodnie z którą strony są zobowiązane ponosić koszty postępowania związane z udziałem w sprawie, w szczególności są zobligowane do opłacania wpisów od wnoszonych przez nie zażaleń (por. art. 199 i art. 230 p.p.s.a.). Nie bez znaczenia dla przyjmowania zawężającej wykładni komentowanego przepisu pozostaje również jego umiejscowienie w rozdziale 2 ustawy zatytułowanym "Koszty sądowe", stanowiącym wyróżnioną część działu V poświęconego problematyce kosztów postępowania. W świetle przedstawionych uwag nie może ulegać wątpliwości, że zwolnienie przewidziane w art. 227 § 2 ustawy dotyczy jedynie postanowień (zarządzeń) wydanych w przedmiocie kosztów sądowych. Wyłączenie – w oparciu o analizowany przepis – obowiązku uiszczenia opłaty sądowej (wpisu) w przypadku zażaleń na postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania pozostawałoby w sprzeczności z literalnym brzmieniem tej regulacji i systematyką aktu prawnego, prowadząc tym samym do zakwestionowania racjonalności rozwiązań prawnych przyjętych przez ustawodawcę. Podzielając to stanowisko, stwierdzić należy, że zwolnienie przewidziane w art. 227 § 2 p.p.s.a. dotyczy tylko i wyłącznie postanowień oraz zarządzeń wydanych w przedmiocie opłat sądowych. W związku z tym rozszerzanie tego zwolnienia na zażalenia dotyczące postanowień rozstrzygających o kosztach postępowania jest niedopuszczalne. Tym samym brak jest podstaw do orzeczenia o zwrocie na rzecz skarżącej spółki kwot uiszczonych tytułem wpisów od zażaleń na rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. U.K.