III SA/Łd 927/12

Dnia 5 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi A Zarządzanie Nieruchomościami Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na uchwałę Zarządu Województwa [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia protestu od etapu oceny merytorycznej projektu złożonego w konkursie wniosków o dofinansowanie złożonego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007 – 2013 oddala skargę. Zarząd Województwa [...] uchwałą z dnia [...]., Nr [...] wydaną na podstawie art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 i 6 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1590 ze zm.); art. 30 b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz. U. z 2009 r: Nr 84, poz. 712, Nr 157 póz. 1241); uchwały Nr 1447/10 Zarządu Województwa [...] z dnia 14 września 2010r. w sprawie przyjęcia Zasad procedury odwoławczej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013, zmienionej Uchwałą Nr 1284/12 Zarządu Województwa [...] z dnia 7 sierpnia 2012 r., Uchwały Nr 255/10 Zarządu Województwa [...] z dnia 23 lutego 2010 r. w sprawie: zmiany Uchwały Nr 433/08 Zarządu Województwa [...] z dnia 9 kwietnia 2008 r. w sprawie powierzenia Centrum Obsługi Przedsiębiorcy zadań związanych z realizacją Osi priorytetowej III: Gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 oraz przyjęcia harmonogramu realizacji zadań niezbędnych do rozpoczęcia wdrażania przez Centrum Obsługi Przedsiębiorcy powierzonych zadań zmienionej Uchwałą Nr 1095/08 Zarządu Województwa [...] z dnia 16 lipca 2008r. w sprawie powierzenia Centrum Obsługi Przedsiębiorcy zadań związanych z realizacją Osi priorytetowej III: Gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007 - 2013 oraz przyjęcia harmonogramu realizacji zadań niezbędnych do rozpoczęcia wdrażania przez Centrum Obsługi Przedsiębiorcy powierzonych zadań, oddalił protest "A" Zarządzenie Nieruchomościami Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. od etapu oceny merytorycznej projektu pod nazwą "Zakup i wdrożenie wyników prac B+R drogą do rozwoju przedsiębiorstwa oraz zwiększenia jego konkurencyjności w skali światowej" złożonego w ramach konkursu nr [...] dla Działania III.3 Rozwój B+R w przedsiębiorstwach Osi priorytetowej III: Gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007 - 2013. W uzasadnieniu podjętej uchwały Zarząd Województwa [...] wskazał, iż konkurs o nr [...] na dofinansowanie projektów został ogłoszony w dniu 23 maja 2011 r. Nabór wniosków o dofinansowanie trwał od dnia 23 maja 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. Regulamin konkursu, który został opublikowany w dniu ogłoszenia konkursu na stronie internetowej organizatora konkursu (tj. Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł.) został przyjęty Uchwałą Nr 709/11 Zarządu Województwa [...] z dnia 17 maja 2011 r. Regulamin określa zasady ogłaszania konkursu, warunki uczestnictwa, sposób i formę składania wniosków, sposób i kryteria oceny wniosków, zakres i sposób dokonywania poprawy i uzupełnień wniosków, zasady podejmowania decyzji o przyznaniu dofinansowania oraz procedurę odwoławczą. Stosownie do art. 29 ustawy konkurs został ogłoszony na stronie internetowej organizatora konkursu. W ramach przedmiotowego konkursu na dofinansowanie projektów w ramach Działania III.3 Rozwój B+R w przedsiębiorstwach III osi priorytetowej: Gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007 - 2013, Spółka "A" Zarządzanie Nieruchomościami z siedzibą w C. złożyła wniosek o dofinansowanie projektu pod nazwą "Zakup i wdrożenie wyników prac B+R drogą do rozwoju przedsiębiorstwa oraz zwiększenia jego konkurencyjności w skali światowej" oznaczony nr [...]. Projekty złożone w ramach przedmiotowego konkursu podlegały ocenie formalnej i merytorycznej na podstawie Kryteriów wyboru projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007 -2013, zatwierdzonych Uchwałą Nr 3/11 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa [...] na lata 2007-2013 z dnia 4 marca 2011 r., oraz Szczegółowego Opisu Kryteriów Wyboru Projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007 -2013, przyjętego Uchwałą Nr 460/11 Zarządu Województwa [...] z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie: zmiany Uchwały Nr 1166/10 Zarządu Województwa [...] z dnia 3 sierpnia 2010 r. w sprawie przyjęcia tekstu jednolitego dokumentu Szczegółowy Opis Kryteriów Wyboru Projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 przyjętego Uchwałą Nr 481/09 Zarządu Województwa [...] z dnia 08.04.2009 r. w sprawie przyjęcia Szczegółowego Opisu Kryteriów Wyboru Projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013, zmienionej Uchwałą Nr 1446/10 Zarządu Województwa [...] z dnia 14 września 2010 r. Projekt został pozytywnie oceniony pod względem spełnienia kryteriów oceny formalnej i został przekazany do oceny merytorycznej, o czym wnioskodawca został poinformowany w dniu 21 września 2012 r. W wyniku oceny merytorycznej dokonanej przez dwóch członków Komisji Konkursowej projekt został negatywnie oceniony pod względem oceny merytorycznej. Projekt został negatywnie oceniony pod względem zgodności z kryteriami merytorycznymi dostępu, w związku z powyższym nie podlegał dalszej ocenie w oparciu o kryteria merytoryczne ogólne i szczegółowe. Eksperci dokonujący oceny projektu jednoznacznie stwierdzili, że projekt nie spełnia kryterium wykonalności instytucjonalnej oraz kryterium trwałości projektu argumentując, że przedsiębiorstwo nie wykazało zdolności finansowej gwarantującej wykonalność finansową projektu. Ponadto wnioskodawca przekracza wskaźnik zadłużenia. Wnioskodawca nie jest również w stanie utrzymać pod względem finansowym wskaźników rezultatu przez okres trwałości projektu. Mając na uwadze negatywne oceny projektu, Dyrektor Centrum Obsługi Przedsiębiorcy pismem z dnia 13 października 2011 r., nr [...] poinformował Spółkę o negatywnej ocenie projektu. W dniu 10 listopada 2012 r. Spółka "A" złożyła protest od oceny merytorycznej projektu, odnosząc się w obszernym uzasadnieniu do zakresu spełnienia obu zakwestionowanych kryteriów. Po rozpatrzeniu protestu, Departament Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego w [...] przekazał notatkę służbową z weryfikacji złożonego protestu wskazując na okoliczności, które mały wpływ na ocenę projektu i skierował projekt do ponownej oceny merytorycznej. W uzasadnieniu notatki wskazano, że zarzuty podniesione w proteście wobec obu ocenionych negatywnie kryteriów są zasadne i powinny zostać poddane ponownej analizie i ocenie. Wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2, 3 i 4 tej ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju Zarząd Województwa [...] jako Instytucja Zarządzająca jest zobowiązany do przygotowania dokumentu uzupełniającego zapisy Regionalnego Programu Operacyjnego tj. przygotowania Szczegółowego Opisu Priorytetów Programu Operacyjnego oraz jego zmian oraz przygotowanie i przekazanie Komitetowi Monitorującemu do zatwierdzenia propozycji kryteriów wyboru projektów a następnie dokonywania wyboru do dofinansowania projektów w oparciu o te kryteria. Równocześnie, zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy, Instytucja Zarządzająca wykonując zadania, o których mowa w ust. 1, powinna uwzględniać zasadę równego dostępu do pomocy wszystkich kategorii beneficjentów w ramach programu oraz zapewniać przejrzystość reguł stosowanych przy ocenie projektów. Zasada przejrzystości reguł stosowanych przy ocenie projektu oraz zasada wyboru, w oparciu o ustalone kryteria, projektów, które będą dofinansowane w ramach programu operacyjnego, są realizowane m.in. poprzez upublicznienie kryteriów wyboru projektu, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 6 ustawy. Kryteria wyboru są jawne i obowiązują wszystkich uczestników konkursu oraz instytucje uczestniczące w danym systemie realizacji. Zostały one opublikowane wraz z pozostałą dokumentacją konkursową, w szczególności ogłoszeniem konkursu, regulaminem konkursu, projektem umowy o dofinansowanie, na stronie internetowej jednostki organizującej konkurs - Centrum Obsługi Przedsiębiorcy. Ponadto Zarząd Województwa [...] wskazał, że Rozdział XIII Regulaminu konkursu Nr [...] ogłoszonego w ramach Osi Priorytetowej III: Gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość, Działanie: III.3 Rozwój B+R w przedsiębiorstwach określa sposób dokonywania oceny projektów (§16 ocena formalna, § 17 ocena merytoryczna). Z uwagi na fakt, że Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej wymienionych wyżej niekonstytucyjnych przepisów o 18 miesięcy od dnia opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw (czyli od dnia 27 grudnia 2011 r.), wniosek o dofinansowanie Spółki "A" Zarządzanie Nieruchomościami poddano, zgodnie z postanowieniami § 17 Regulaminu konkursu oraz pkt 5.3.1 Zasad procedury odwoławczej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 powtórnej ocenie Komisji Konkursowej. Stosownie do treści § 17 ust. 1, 2, 4 i 5 ocena merytoryczna dokonywana jest przez Komisję Konkursową w oparciu o kryteria dostępu, ogólne oraz szczegółowe w zakresie jakim mają zastosowanie dla danego Działania oraz rodzaju projektów. Ocena dokonywana jest zgodnie z zasadą "dwóch par oczu" czyli przez dwóch niezależnych ekspertów, a niespełnienie choćby jednego z kryteriów dostępu skutkować będzie odrzuceniem wniosku o dofinansowanie projektu. Komisja Konkursowa powoływana jest przez Dyrektora IP II. Członkowie Komisji nie mogą być związani z projektodawcami stosunkiem osobistym lub służbowym, tego rodzaju, że mogłoby to wywołać wątpliwości, co do bezstronności przeprowadzonych czynności. Eksperci, dokonując ponownej oceny projektu, mając na uwadze zarówno zarzuty wnioskodawcy oraz postanowienia notatki służbowej przykazującej protest do ponownego rozpatrzenia, zgodnie stwierdzili, że projekt nie spełnia: 1. kryterium merytorycznego dostępu - wykonalność instytucjonalna. Po ponownym przeanalizowaniu wniosku oraz argumentów wnioskodawcy wskazanych w odwołaniu a także po zapoznaniu się ze stanowiskiem eksperta zewnętrznego powołanego w celu wydania niezależnej opinii - oceniający podtrzymał stanowisko, że sytuacja finansowa wskazuje, że wnioskodawca nie posiada wystarczających środków na przeprowadzenie przedmiotowej inwestycji. Organ podkreślił, że dokonując oceny merytorycznej, ekspert ma możliwość uznania kryterium za spełnione albo nie, nie może natomiast zająć stanowiska takiego jakie przedstawił ekspert zewnętrzny, który wskazał, że "sytuacja finansowa jednostki zaprezentowana w sprawozdaniach finansowych dołączonych do wniosku, nie przesądza jednoznacznie o jego odrzuceniu". Wskaźnik ogólnego zadłużenia, który jest stosunkiem ogółu zobowiązań (kapitałów obcych) do całości aktywów jest szczególnie istotny z punktu widzenia aktualnych i potencjalnych kredytodawców. Wartość wskaźnika wykazana przez wnioskodawcę przekracza ogólnie przyjęte normy co niewątpliwie może stanowić przeszkodę w uzyskania kredytu, który został wskazany jako jedno ze źródeł finansowania projektu. Z danych zawartych w tabelach finansowych wynika, że udział kapitału własnego w finansowaniu działalności wnioskodawcy jest znikomy a wartości kapitałów obcych kilkakrotnie przewyższają wartości kapitału własnego co negatywnie wpływa na sytuację finansową wnioskodawcy, a także możliwości rozwojowe. Zauważono, że przeważającą część aktywów obrotowych stanowią wysokie wartości należności krótkoterminowych, a wnioskodawca nie uwzględnia w prognozach finansowych żadnych kosztów związanych z emisją obligacji jak również nie planuje ich spłaty. Drugi z ekspertów stwierdził, że wartość projektu znacznie przewyższa roczny obrót wnioskodawcy a wskaźnik zadłużenia na poziomie 0,94 poddaje w wątpliwość pozytywną ocenę jego zdolności kredytowej przez bank. Jest to dość istotne, gdyż wnioskodawca planuje współfinansować projekt kredytem w kwocie 2 mln.PLN a z danych w tabeli 4.3 Prognoza przepływów środków pieniężnych wynika iż wnioskodawca bez kredytu nie jest w stanie zrealizować tego projektu nawet jeśli skorzysta z zaliczek; Odnosząc się kwestii drugiego kryterium merytorycznego dostępu - trwałość projektu, stwierdzono, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie daje gwarancji utrzymania trwałości rezultatów projektu: . Mając powyższe na uwadze Zarząd Województwa [...] stwierdził, że dokonane oceny projektu są spójne, nie wykraczają poza cel oceny, odnoszą się szczegółowo do zakresu opisanego w kryterium. Oceny nie kwestionują możliwości uzyskania zewnętrznych źródeł finansowania inwestycji a odnoszą się do błędów rachunkowych oraz zasadniczych błędów poczynionych przy konstruowaniu analizy i prognoz finansowych. Organ podzielił opinię ekspertów, wskazując, że są to osoby które dysponują wiedzą specjalistyczną z zakresu oceny ekonomiczno - finansowej przedsiębiorstw. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Spółka "A" zarzuciła zaskarżonej uchwale naruszenie: 1. § 15 i 17 Regulaminu konkursu Nr [...] ogłoszonego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 Oś Priorytetowa III: Gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość, Działanie: III.3 Rozwój B+R w przedsiębiorstwach określa sposób dokonywania oceny projektów, stanowiącego załącznik do uchwały Nr 709/11 Zarządu Województwa [...] z dnia 17 maja 2011r.; 2. pkt 5.3.1. zasad procedury odwoławczej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013; 3. art. 26 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Strona skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi, stwierdzenie, że ocena merytoryczna projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi strona odwołując się do fragmentów uzasadnienia ocen dokonanych przez ekspertów wskazała, że ponowna ocena projektu została przeprowadzona w sposób niepełny, nierzetelny i błędny. W ramach przedmiotowego konkursu, wbrew twierdzeniom organu wnioskodawca nie miał obowiązku posiadania środków finansowych na realizację projektu. Jest to w ocenie spółki nieuzasadnione z punktu widzenia ekonomiczno-finansowego. Ponadto zbyt wysoka wartość wskaźnika zadłużenia oszacowana została na podstawie historycznych sprawozdań finansowych i udziału kapitału własnego w finansowaniu działalności. Tymczasem w odniesieniu do Działania III.3 w podręczniku określającym kryteria wyboru projektów oraz w innych dokumentach konkursowych nie istnieje jakakolwiek definicja bezpiecznego poziomu wskaźnika zadłużenia, ani oczekiwanego poziomu udziału kapitału własnego w finansowaniu działalności przedsiębiorstwa. Tym samym ograniczenie oceny kondycji finansowej i sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa do wartości jednego wskaźnika jest w ocenie spółki krzywdzące, niesprawiedliwe i wybiórcze, niedostosowane do specyfiki Działania III.3. Wbrew twierdzeniom ekspertów, spółka z żadnym punkcie wniosku oraz w jego załącznikach nie wskazuje kredytu bankowego jako źródła współfinansowania planowanego przedsięwzięcia, nie wskazuje również emisji obligacji celem pozyskania kapitału niezbędnego do realizacji projektu. W celu zapewnienia środków na realizację projektu spółka wskazała pożyczkę kapitałową od udziałowców, co nie wiąże się z jakimkolwiek ryzykiem odmowy i w żaden sposób nie jest powiązane ze wskaźnikiem zadłużenia. Powyższa okoliczność została całkowicie pominięta przez oceniających ekspertów. Spółka podkreśliła, iż harmonogram uruchomienia pożyczki został dostosowany do potrzeb projektu, jak i optymalnego obciążenia kosztowego spółki. Zadaniem spółki wartość wskaźnika zadłużenia na przestrzeni lat zawiera się w przedziale około 12,32-51,74%, a więc wynosi nieznacznie ponad 50%, co jest wartością całkowicie bezpieczną nawet według najbardziej rygorystycznych systemów ocen finansowych. Równie bezzasadnym jest w ocenie spółki stwierdzenie, że wartość projektu przekracza roczny obrót wnioskodawcy. Sama bowiem wartość przychodów generowanych przez przedsiębiorstwo nie świadczy jeszcze o jego zdolności do realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych. Uznanie natomiast jako czynnik negatywny, że przeważającą część aktywów obrotowych stanowią wysokie wartości należności krótkoterminowych jest całkowicie chybione i potwierdza, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób nierzetelny, bez zachowania należytej staranności. Zarząd Województwa [...] w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz. U. z 14 marca 2012 r. poz. 270) [dalej p.p.s.a] sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Takimi przepisami są przepisy ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. nr 84, poz. 712 ze zm. ), która w art. 30c stanowi, że po wyczerpaniu środków odwoławczych przewidzianych w systemie realizacji programu operacyjnego i po otrzymaniu informacji o negatywnym wyniku procedury odwoławczej przewidzianej w systemie realizacji programu operacyjnego, o której mowa w art. 30b ust. 4 , wnioskodawca może w tym zakresie wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, zgodnie z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju zawiera szczególne uregulowania dotyczące sposobu rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny ( art. 30c ust. 3 i ust. 5), a także wskazuje ( w art. 30 e), że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania przez sądami administracyjnymi stosuje się odpowiednio przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określone dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 3-6, art. 115-122, 146, 150 i 152 tej ustawy. Oznacza to, że sąd administracyjny jest obowiązany dokonać kontroli legalności zaskarżonej formy działania organu administracji z uwzględnieniem źródeł prawa, rozumieniu art. 87 ust,. 1 Konstytucji tj. Konstytucji RP, ustaw , ratyfikowanych umów międzynarodowych, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego - na obszarach działania organów, które je ustanowiły. Sądowa kontrola obejmuje również zgodność z normami prawa wspólnotowego. Ponadto skoro z art. 184 Konstytucji nie wynika, aby kontrola sprawowana przez sądy administracyjne dotyczyła jedynie zgodności działań administracji publicznej z normami prawa powszechnie obowiązującego i skoro w ustawie o zasadach polityki rozwoju ustawodawca tak postanowił, sąd administracyjny kontroluje też ocenę projektów podlegających dofinansowaniu ze środków publicznych na podstawie kryteriów zawartych w systemie realizacji programów operacyjnych, dokonywaną przez instytucję zarządzającą. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w sprawach określonych w art. 30 c ustawy kontroli podlega naruszenie prawa w postaci wszelkich przepisów regulujących prowadzenie oceny projektu, zarówno przepisów wymienionej ustawy, jaki i przepisów wykonawczych do niej zawartych w systemie realizacji programów operacyjnych ( patrz: wyrok NSA z 30.03.2010 r. II GSK 315/10, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2010 r. II GSK 248/10.). Regulacje zawarte w systemie realizacji programu operacyjnego, nie stanowią wprawdzie, w ocenie Sądu prawa miejscowego, skoro są uchwalane przez Zarząd województwa, który jest organem wykonawczym województwa, a nie przez Sejmik województwa , nie mniej jednak spełniają kryteria źródeł prawa w szerszym znaczeniu. Znajdują bowiem umocowanie w ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, mają charakter generalny, są skierowane do nieokreślonego indywidualnie kręgu adresatów, określają ich prawa i obowiązki w postępowaniu o dofinansowanie projektu i są dla nich wiążące. W tym miejscu zauważyć należy, że zmiana ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, która z dniem 20 grudnia 2008 r. wprowadziła nowy system procedury odwoławczej oraz szczególną procedurę sądowo administracyjną stosowaną w ramach sądowej kontroli postępowania w sprawach finansowania projektów była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego , który wyrokiem z dnia 12 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. P 1/11 orzekł w punkcie I, że : 1/ Art. 5 pkt 11 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. nr 84, poz. 712 i nr 157, poz. 1241) przez to, że dopuszcza uregulowanie praw i obowiązków wnioskodawców w trakcie naboru projektów finansowanych z programu operacyjnego poza systemem źródeł powszechnie obowiązującego prawa, jest niezgodny z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2/ Art. 30b ust. 1 zdanie pierwsze i ust. 2 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie , w jakim dopuszcza uregulowanie środków odwoławczych przysługujących wnioskodawcy w toku postępowania o dofinansowanie z programu operacyjnego poza systemem źródeł powszechnie obowiązującego prawa, jest niezgodny z art. 87 Konstytucji. 3/ Art. 30 c ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim uzależnia prawo do skorzystania ze skargi do sądu administracyjnego od wyczerpania środków odwoławczych przewidzianych w aktach niebędących źródłem powszechnie obowiązującego prawa, jest niezgodny z art. 87 Konstytucji. Jednocześnie w punkcie II sentencji Trybunał postanowił, że przepisy wymienione w części I , w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. W uzasadnieniu swojego wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd , że systemu realizacji nie można zaliczyć do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a w tym do aktów prawa miejscowego, stwierdzając, że jednocześnie nie ulega wątpliwości, iż systemy realizacji zawierają normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym , których przestrzeganie jest warunkiem uzyskania dofinansowania w ramach programu operacyjnego – wyznaczają więc określonym podmiotom prawa i obowiązki. Trybunał uznał, że Konstytucja RP nakazuje określenie zasad i trybu postępowania w sprawach o dofinansowanie z regionalnego programu operacyjnego w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i dlatego uznał zakwestionowane regulacje za niezgodne z art. 87 Konstytucji ale jednocześnie zdecydował o odroczeniu utraty ich mocy obowiązującej o osiemnaście miesięcy. Trybunał wyjaśnił, że realizacja jego wyroku będzie wymagała systemowej interwencji ustawodawcy, polegającej na unormowaniu w aktach powszechnie obowiązującego prawa tych wszystkich dotychczasowych elementów systemów realizacji, które dotyczą bezpośrednio praw i obowiązków uczestników konkursów. Jak wynika z uzasadnienia wyroku, zakreślony maksymalny termin odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów uwzględnia stanowisko Ministra Rozwoju Regionalnego, który wskazywał, że obecne zasady organizacji regionalnych programów operacyjnych mają w założeniu obowiązywać do końca aktualnego okresu programowania 2007-2013. Nowe regulacje uwzględniające wyrok TK powinny uregulować sytuację uczestników konkursów w programach operacyjnych na kolejne okresy programowania. Trybunał zaznaczył, że o skutkach wyroku dla konkretnych spraw indywidualnych będą rozstrzygać powołane do tego organy na zasadach określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania ( por wyrok z 7 lipca 2009 r. sygn. SK 49/06, opubl. OTK ZU nr 7/A/2009 poz. 106) Trybunał jednoznacznie wskazał, że stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji, przez 18 miesięcy od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw zakwestionowane przepisy – o ile wcześniej nie zostaną uchylone bądź zmienione przez ustawodawcę, mimo, że obalone w stosunku do nich zostało domniemanie konstytucyjności – winny być stosowane przez wszystkich adresatów, w tym przez sądy orzekające. Art. 190 ust. 1 Konstytucji nie różnicuje bowiem skutków poszczególnych elementów sentencji orzeczenia Trybunału, co oznacza, że także rozstrzygnięcie z pkt -u II o odroczeniu utraty mocy obowiązującej przez niekonstytucyjne przepisy ma charakter ostateczny i moc powszechnie obowiązującą. Trybunał wskazywał też na specyfikę analizowanej materii i fakt, że nie ma ani prawnej ani praktycznej możliwości "odwrócenia" zakończonych konkursów. Ponadto w aktualnym stanie prawnym brak jest podstawy prawnej do adekwatnej reakcji organów administracji i sądów administracyjnych w przypadku wznawiania postępowań w związku z orzeczeniem o niekonstytucyjności zakwestionowanych przepisów. Zauważył, że art.37 ustawy o polityce rozwoju wyłącza stosowanie przepisów k.p.a, co jest konsekwencją odmowy uznania informacji o wynikach konkursu i postępowaniu odwoławczym za decyzje administracyjne, zamykając tym samym możliwość utrzymania skutków rozstrzygnięć zapadłych w sposób sprzeczny z prawem na zasadach przewidzianych w tym kodeksie. Gdy chodzi o sądy administracyjne Trybunał zauważył, że rozpatrując skargi złożone na podstawie art. 30c ust. 1 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, wojewódzki sąd administracyjny może wydać wyłącznie orzeczenia wymienione w art. 30c ust. 3 , nie ma natomiast możliwości uchylenia jego wyników i powtórzenia całej procedury, mimo że postępowanie konkursowe zostało przeprowadzone na podstawie aktów niespełniających wymagań określonych w art. 87 Konstytucji. Rozpoznając skargę w niniejszej sprawie Sąd miał na uwadze powyżej wskazaną argumentację Trybunału Konstytucyjnego. Dodatkowo zauważyć należy, że Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności całego art. 30b ustawy, tak więc w szczególności nie zostało zakwestionowane prawo zaskarżenia przez ubiegającego się o dofinansowanie negatywnej oceny do sądu administracyjnego. Ponadto stosownie do art. 30f ustawy procedura odwoławcza, o której mowa w art. 30a-30e, nie wstrzymuje zawierania umów z wnioskodawcami, których projekty zostały zakwalifikowane do dofinansowania. Przede wszystkim zaś niedopuszczalne byłaby sytuacja, w której w ramach jednego konkursu uczestniczące w nim podmioty byłyby oceniane na podstawie różnych kryteriów . Dlatego, mimo iż w stosunku do zakwestionowanych przepisów obalone zostało domniemanie konstytucyjności, skład orzekający w niniejszej sprawie za uzasadnione uznał dokonanie oceny informacji zawartej w uchwale Zarządu Województwa [...]. z uwzględnieniem tych samych regulacji, w oparciu o które Instytucja Zarządzająca dokonywała zaskarżonej oceny, jak i oceny pozostałych wniosków składanych przez inne podmioty ubiegające się o dofinansowanie w tym samym konkursie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest ocena projektu strony skarżącej o nazwie "Zakup i wdrożenie wyników prac B+R drogą do rozwoju przedsiębiorstwa oraz zwiększenie jego konkurencyjności w skali światowej". Projekt ten został złożony w ramach konkursu nr [...] Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 Oś priorytetowa III: Działanie III 3. Rozwój B+R w przedsiębiorstwach. Regulamin konkursu nr [...] stanowi załącznik do uchwały nr 709/11 Zarządu Województwa [...] z dnia 17 maja 2011r. (k.38). W myśl § 15 wymienionego regulaminu wniosek podlega ocenie formalnej i merytorycznej na podstawie Kryteriów wybory projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 zatwierdzonych uchwałą nr 3/11 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa [...] na lata 2007-2013 z dnia 4 marca 2011r. oraz Szczegółowego Opisu Kryteriów Wybory Projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 przyjętego uchwałą nr 460/11 Zarządu Województwa [...] z dnia 30 marca 2011r. w sprawie zmiany uchwały nr 1166/10 Zarządu Województwa [...] z dnia 3 sierpnia 2010r. w sprawie przyjęcia tekstu jednolitego dokumentu Szczegółowy Opis Kryteriów Wyboru projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 przyjętego uchwałą nr 481/09 Zarządu Województwa [...] z dnia 8 kwietnia 2009r. w sprawie przyjęcia Szczegółowego Opisu Kryteriów Wybory Projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 zmienionej uchwałą nr 1446/120 Zarządu Województwa [...] z dnia 14 września 2010r. W myśl § 17 ust.2 i 5 wymienionego regulaminu ocena merytoryczna projektów dokonywana jest w oparciu o kryteria merytoryczne dostępu, ogólne oraz szczegółowe w zakresie w jakim mają zastosowanie dla danego działania oraz rodzaju projektów. Niespełnienie choćby jednego z kryteriów dostępu skutkować będzie odrzuceniem wniosku. "Zasady Wyboru Projektów w trybie konkursu zamkniętego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013" stanowią załącznik do uchwały nr 78/11 Zarządu Województwa [...] z dnia 25 stycznia 2011 (k.38). Zgodnie z treścią punktu 3.5.2. wymienionych zasad, wnioski o dofinansowanie pozytywnie ocenione na etapie oceny formalnej podlegać będą ocenie merytorycznej. Kryteria tej oceny podzielić można na kryteria dostępu, ogólne i szczegółowe. Każdy wniosek dopuszczony do oceny merytorycznej musi uzyskać pozytywną ocenę na podstawie kryteriów dostępu(ocena 0/1). Niespełnienie co najmniej jednego z kryteriów dostępu skutkować będzie odrzuceniem wniosku. Dopiero w przypadku spełnienia kryteriów dostępu wniosek podlegać będzie ocenie na podstawie kryteriów ogólnych i szczegółowych, które decydować będą o miejscu projektu na liście rankingowej. Ocenę merytoryczną przeprowadza komisja konkursowa w oparciu o regulamin konkursu i ,zatwierdzone przez Komitet Monitorujący RPO Województwa [...], kryteria wyboru projektów. Natomiast "Szczegółowy opis kryteriów wyboru projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013" został przyjęty uchwałą nr 460/11 Zarządu Województwa [...] z dnia 30 marca 2011r. (k.38). Wymieniony dokument zawiera szczegółowy opis kryteriów merytorycznych w tym między innymi dwóch kryteriów dostępu: wykonalność instytucjonalna i trwałość projektu, których niespełnienie skutkuje odrzuceniem wniosku. Zasady procedury odwoławczej w ramach RPO Województwa [...] na lata 2007-2013 przyjęte zostały przez Zarząd Województwa [...] uchwałą nr 1447/10 z dnia 14 września 2010r. "Zasady procedury odwoławczej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013". Zgodnie z treścią punktu 5.3 wymienionej procedury odwoławczej w przypadku gdy protest jest celowy podlega rozpoznaniu. W celu rozpoznania protestu powoływany jest ekspert(eksperci) dokonujący oceny w zakresie kryteriów, do których odnoszą się zarzuty objęte protestem. W myśl punktu 5.3.1 wymienionej procedury jeżeli w wyniku rozpoznania protestu zarzuty uznane zostaną za mogące mieć wpływ na wynik oceny wnioskodawca informowany jest przez DPR o przywróceniu projektu do procedury wyboru. Wniosek o dofinansowanie wraz z dokumentacją dotyczącą rozpatrzenia protestu przekazywany jest według właściwości do DRPO/COP do ponownej oceny merytorycznej gdzie oceniany jest powtórnie przez komisję konkursową. Zgodnie z treścią punktu 5.4 wymienionej procedury Zarząd Województwa [...] podejmuje decyzję co do: - zasadności protestu. Informacja o decyzji ZW[...] i przywróceniu projektu do procedury wyboru przekazywana jest przez DPR do wnioskodawcy oraz według właściwości do DRPO/COP - niezasadności protestu. Informacja o decyzji ZW[...] i oddaleniu protestu przekazywana jest przez DPR do wnioskodawcy według właściwości do DPRO/COP. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest to czy projekt strony skarżącej spełnia dwa kryteria merytoryczne dostępu a mianowicie kryterium wykonalności instytucjonalnej oraz kryterium trwałości projektu. W ocenie instytucji zarządzającej projekt nie spełnia wymienionych kryteriów podczas gdy strona skarżąca stoi na stanowisku, iż kryteria te zostały spełniona. Jak wynika ze "Szczegółowy opis kryteriów wyboru projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013" w ramach kryterium dostępu – wykonalność instytucjonalna ocenia się między innymi zdolność instytucjonalną do realizacji projektu w tym posiadanie kadry i zaplecza gwarantującego wykonalność projektu pod względem technicznym i finansowym (czy wnioskodawca jest przygotowany do realizacji projektu i czy przygotowano odpowiedni sposób wdrożenia projektu). W ramach kryterium trwałości projektu oceniana jest między innymi trwałość finansowa i instytucjonalna projektu, w ramach której analizuje się czy deklarowane zasoby finansowe wnioskodawcy są wystarczające do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania projektu po zakończeniu jego realizacji. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż projekt strony skarżącej nie spełnia kryterium wykonalności instytucjonalnej. Okolicznością niesporną jest fakt, że strona skarżąca posiada zasoby ludzkie i zaplecze techniczne do realizacji projektu. Nie posiada jednak zdolności finansowej gwarantującej wykonanie projektu. Należy zaznaczyć, iż całkowita wartość projektu wynosi 3 040 560 zł zaś spółka zadeklarowała jego realizację środkami własnymi w wysokości 1 040 560 zł lecz nie jest w posiadaniu takich środków a wnioskowana kwota zaliczki wynosi jedynie 449 887,50 zł. Wskazuje to, że wielkość własnego udziału w realizacji projektu jest znikoma zaś wysokość kapitału obcego przekracza kilkakrotnie wartość kapitału własnego. Nie ulega wątpliwości, iż wpływa to negatywnie na sytuację finansowa strony skarżącej. Podkreślić należy, iż wartość projektu znacznie przekracza roczny obrót strony skarżącej zaś wskaźnik zadłużenia – 0,94, przekracza bezpieczny poziom na co wskazują wszyscy eksperci. Na wielkość tego wskaźnika wpływają zobowiązania długoterminowe, które w ocenie spółki winny zostać pominięte w ocenie zadłużenia. Do kwestii tej odniósł się szerzej ekspert zewnętrzny podnosząc, iż nie można pominąć zadłużenia długoterminowego przy ocenie ogólnego zadłużenia gdyż stanowiłoby to pewnego rodzaju nadużycie. Jak trafnie podniósł ekspert zewnętrzny za bezpieczny uznaje się poziom zadłużenia wynoszący około 57-67%, który w przypadku strony skarżącej ma zostać osiągnięty dopiero w 2015r. Obecny poziom zadłużenia spółki znaczenie przekracza dopuszczalne i bezpieczne normy. Jak wynika z opinii eksperta zewnętrznego zobowiązaniami długoterminowymi są głównie wyemitowane obligacje (82% sumy bilansowej w 2010r. i 80% na koniec IV kwartału 2011r.) Strona skarżąca nie zakłada ich spłaty przez cały okres prognozy a ponadto nie przedstawiła jakiejkolwiek informacji o kosztach finansowych z nimi związanych (podnosił to także ekspert II). Oprocentowanie obligacji wynosi 8-14% a przyjmując przeciętne oprocentowanie 10% (w 2010r. wyemitowano obligacje na kwotę 3 329 mln zł) to zobowiązania odsetkowe mogą wynosić około 330 000 zł rocznie. Kwota ta została jednak pominięta w prognozach spółki co wpływa na wartość wykazanego zysku. Wysoki poziom zadłużenia spółki budzi wątpliwość co do możliwości uzyskania kredytu na realizację projektu na co wskazują wszyscy eksperci. Przy takim zadłużeniu wątpliwa jest bowiem pozytywna ocena zdolności kredytowej dokonana przez bank zaś bez uzyskania środków zewnętrznych i to stosunkowo dużych (około 2 000 000 zł) nie jest możliwa realizacja projektu. Spółka podnosiła w skardze, iż nie zamierza ubiegać się o kredyt lecz będzie się starała o pożyczki od udziałowców lub podmiotów zależnych bądź podmiotów "zaprzyjaźnionych", które nie będą podlegały tak restrykcyjnej ocenie jak ma to miejsce w przypadku kredytu. Sposób uzyskania środków pieniężnych wskazany przez stronę skarżącą jest bardzo ogólnikowy i lakoniczny. Nie wiadomo bowiem od jakich konkretnie podmiotów spółka zamierza wziąć pożyczki, w jakiej wysokości będą to pożyczki oraz jakie będą warunki ich spłaty. Nie wiadomo również czy podmioty te w ogóle będą miały możliwość udzielić pożyczek i czy będą chciały pożyczyć spółce pieniądze. Podkreślić należy, iż środki pochodzące z zewnątrz mają być głównym źródłem finansowania projektu gdyż na ogólną wartość projektu(3 040 560 zł) spółka zadeklarowała jedynie 1 040 560 zł własnych środków przy czym nie jest ona obecnie w posiadaniu takiej kwoty (zaliczka wynosi jedynie 449 887,50 zł). W sytuacji gdy projekt miałby zostać zrealizowany w przeważającej części obcymi środkami to winno istnieć wiarygodne źródło uzyskania takich środków a za takie nie można uznać źródła ogólnikowo wskazanego w skardze tzn. pożyczki od udziałowców, podmiotów zależnych i podmiotów "zaprzyjaźnionych". W przekonaniu Sądu są to źródła bardzo ogólne, lakoniczne i wątpliwe. Nie można zatem uznać ich za wiarygodne źródła pozyskiwania środków na realizację projektu. Takim wiarygodnym źródłem mógłby stanowic kredyt bankowy ale przy dużym zadłużeniu spółki jest wysoce wątpliwe aby bank dokonał pozytywnej oceny zdolności kredytowej strony skarżącej na co wskazywali wszyscy eksperci w wydanych ocenach. Nieuzasadniony jest zarzut strony skarżącej, iż nie została ona wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień zaś eksperci przed ponowną oceną nie zapoznali się z argumentacją strony przedstawioną w proteście. Należy zaznaczyć, iż w opinii eksperta zewnętrznego faktycznie znalazła się sugestia aby wezwać stronę do złożenia dodatkowych informacji dotyczących wyemitowanych obligacji takich jak okres na jaki je wyemitowano, termin ich wykupu czy sposób ich oprocentowania (wartość odsetek, stałe/zmienne, terminy wypłat) czy też charakterystyki ich nabywców. Obaj eksperci zapoznali się ze stanowiskiem eksperta zewnętrznego lecz uznali, iż nie ma potrzeby składania dodatkowych informacji przez stronę gdyż złożona aplikacja jest spójna wewnętrznie a przedstawione dane pozwalają w pełni na rzetelną ocenę projektu. Kwestia ta została szerzej omówiona w piśmie procesowym organu z 25 stycznia 2013r. oraz dołączonych do nich oświadczeniach ekspertów z 9 marca 2012r. (k.59-64). Argumentacja przedstawiona w wymienionych oświadczeniach jest logiczna i przekonująca. W szczególności eksperci trafnie podnieśli, iż w świetle złożonej aplikacji nie ma wątpliwości co do sytuacji finansowej spółki oraz wysokości jej zadłużenia. W związku z czym, w ocenie ekspertów, nie było potrzeby składania przez spółkę dodatkowych informacji co do wyemitowanych obligacji. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd ekspertów w tym zakresie. Niezasadny jest zarzut strony skarżącej, iż eksperci przed wydaniem ponownej oceny nie zapoznali się z argumentacją strony przedstawioną w proteście. Jak wynika z wydanych ocen oraz oświadczeń z 9 marca 2012r. eksperci zapoznali się z zarówno z argumentami strony zawartymi w proteście jak i oceną eksperta zewnętrznego. Zarzut spółki w tym zakresie nie jest zasadny. Należy zgodzić się z argumentacją strony, iż wnioskodawca nie musi posiadać środków w ilości pozwalającej na pełna realizacje projektu. Zarówno organ administracji jak i eksperci nie podnoszą zresztą, iż spółka winna zrealizować projekt w całości swoimi środkami. Istotne w sprawie jest to, że musi istnieć realna możliwość zrealizowania projektu przez wnioskodawcę a taka gwarancja nie istnieje w przypadku strony skarżącej. Spółka posiada znikomą ilość własnych środków na realizację projektu, jest zadłużona w stopniu znacznie przekraczającym bezpieczny poziom (94%) a głównym źródłem finansowania projektu mają być środki pochodzące z ogólnikowych źródeł takich jak pożyczki od wspólników, podmiotów zależnych czy podmiotów "zaprzyjaźnionych" bez bliższego określenia jaki podmiot, w jakiej wysokości i na jakich warunkach udzieli takiej pożyczki oraz czy w ogóle podmioty te są w posiadaniu wystarczających środków pieniężnych na udzielnie pożyczek a także czy zechcą udzielić spółce jakichkolwiek pożyczek. Sytuacja finansowa strony skarżącej nie daje gwarancji realizacji zgłoszonego projektu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie zostało spełnione również drugie kryterium dostępu a mianowicie trwałość projekt. Niespełnienie tego kryterium wynika z sytuacji finansowej spółki opisanej we wcześniejszej części rozważań. Wskazuje na to fakt, iż wartość projektu znacznie przewyższa roczny obrót spółki, strona skarżąca posiada znikomą ilość własnych środków na sfinansowanie projektu, jej zadłużenie przekracza znacznie bezpieczny poziom i nie posiada ona wiarygodnych źródeł z których mogłaby zrealizować projekt. Prowadzi to do wniosku, iż strona skarżąca nie posiada zdolności gwarantującej wykonanie projektu a tym samym nie ma możliwości utrzymania rezultatów projektu po jego zakończeniu. W rozpoznawanej sprawie wniosek strony skarżącej był oceniany w sumie przez czterech ekspertów. Wszystkie ich oceny wydane niezależnie od siebie są zgodne co do tego, iż projekt nie spełnia dwóch kryteriów a mianowicie wykonalności instytucjonalnej oraz trwałości projektu. Konkluzja wszystkich ocen sprowadza się do jednego wspólnego wniosku, że spółka nie wykazała zdolności finansowej gwarantującej wykonalność finansową projektu. Podnoszona wielokrotnie przez stronę skarżącą okoliczność, iż nie zamierza ona korzystać z kredytu bankowego lecz z pożyczek od różnych "zaprzyjaźnionych" podmiotów nie daje gwarancji realizacji projektu bo nie jest to wiarygodne źródło pozyskiwania środków na finansowanie wnioskowanego zamierzenia. Reasumując Sąd uznał, iż skarga nie jest zasadna. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie zostały spełnione dwa kryteria dostępu: wykonalności instytucjonalnej i trwałości projektu. Wynika to z faktu, iż wartość projektu znacznie przekracza obrót spółki, strona skarżąca posiada znikomą ilość własnych środków na realizację projektu, znacznie został przekroczony bezpieczny poziom wskaźnika zadłużenia i spółka nie posiada wiarygodnych źródeł na pozyskanie obcych środków na sfinansowanie zamierzenia. Strona skarżąca nie posiada zatem zdolności finansowej gwarantującej wykonalność projektu. Sąd uznał, że merytoryczna ocena projektu została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Mając to na uwadze, na podstawie art.30c.) ust.3 pkt.2 ustawy z 6 grudnia 2006r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, Sąd oddalił skargę spółki "A". b.a.