III SA/Łd 966/13

Dnia 25 września 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za czerwiec 2010 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 966/13 Uzasadnienie Spółka A w P. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za czerwiec 2010 r. Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 500 000 zł, spółka posiada środki trwałe o wartości 1 290 652,37 zł, zaś za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 85 200,48 zł. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej spowodowanej decyzjami Urzędu Celnego, w związku z którymi od 31 sierpnia 2012 r. prowadzona jest egzekucja z rachunku bankowego spółki, uniemożliwiająca jej prawidłowe funkcjonowanie. Z uwagi na brak środków rachunek bankowy został zablokowany, a działalność spółki w podstawowym zakresie została zawieszona. Spółka podniosła również, że w październiku 2011 r. na skutek pożaru uległa zniszczeniu część hali produkcyjnej oraz instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych, czyli podstawowego narzędzia produkcji. Z uwagi na blokadę rachunku bankowego do tej pory odbudowa linii produkcyjnej nie została zakończona. Dodatkowo spółka wskazała, że korzysta z kredytu inwestycyjnego na zakup instalacji do recyklingu i do spłaty na dzień sporządzenia bilansu, tj. 31 grudnia 2012 r., pozostała kwota 341 583 zł. Zobowiązania spółki w stosunku do innych podmiotów wynoszą ok. 200 000 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, zaś udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Na gruncie rozpoznawanej sprawy taka sytuacja nie występuje. Zdaniem referendarza sądowego sytuacja finansowa spółki, będąca – jak wywodzi się we wniosku - wynikiem zdarzeń losowych z lat poprzednich, nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Warto bowiem zwrócić uwagę na złożony wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy dokument "Wprowadzenie do sprawozdania finansowego". Zawiera on ocenę zarządu spółki odnośnie do jej kondycji finansowej, z której wynika, że "na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego nie są znane zdarzenia, które mogłyby zagrażać kontynuowaniu przez jednostkę działalności w okresie najbliższych 12 miesięcy w niezmienionym zakresie". Zatem same władze spółki uznały, że okoliczność pożaru i zniszczenia hali wraz z instalacją do recyklingu, które miały miejsce w październiku 2011 r., nie stanowią o pogorszeniu sytuacji finansowej spółki w stopniu mogącym mieć wpływ na jej zdolności płatnicze. Na uwagę zasługuje również fakt, że na dzień bilansowy, czyli na dzień 31 grudnia 2012 r., wspólnicy dokonali uzupełnienia wpłat, które w całości pokryły kapitał zakładowy, a ponadto w latach 2010 i 2011 dokonywali wpłat zasilających kapitał rezerwowy. Oznacza to, że spółka była w stanie pozyskiwać środki na swoje funkcjonowanie, a ze złożonego wniosku nie wynika, aby obecnie możliwość ta została utracona. Poza sporem pozostaje bowiem możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). W orzecznictwie sądowym podnosi się z kolei, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (post. NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., II FZ 702/11). Również fakt poniesienia w ostatnim roku obrotowym straty nie może przynieść oczekiwanego rezultatu. Trzeba bowiem zauważyć, że strata powstaje w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11 maja 2011 r., II GZ 228/11). W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że spółka uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., II FZ 280/12). W tej sytuacji uznać należało, że wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Tym bardziej, że strona skarżąca ma możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. W konsekwencji nie można zatem przyjąć, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jednocześnie wypada zwrócić uwagę, że ustawodawca, przewidując możliwość przyznania prawa pomocy podmiotom niebędącym osobami fizycznymi, wprowadził rozwiązanie oparte na uznaniu. Otóż z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że nawet w przypadku, gdy podmiot nie posiada środków finansowych, prawo pomocy jedynie może zostać przyznane, co wyłącza powinne zachowanie Sądu. W konsekwencji, nawet w sytuacji, gdy z oświadczenia o majątku i dochodach wynikać będzie braków środków do partycypacji w kosztach postępowania, uprawnione jest oddalenie wniosku strony, jeśli nie stanie to na przeszkodzie realizacji prawa do sądu, które nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W niniejszej sprawie, prawo do sądu nie zostanie ograniczone, gdyż podmiot działający w formie spółki z o.o. posiada przewidzianą prawem możliwość pozyskiwania środków finansowych, a fakt ich niewykorzystywania nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony. Reasumując należy uznać, że mimo niezadeklarowania przez spółkę posiadania środków pieniężnych i zablokowania środków na rachunkach bankowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, gdyż wnioskodawca dysponuje możliwością zdobycia środków w sposób wynikający z przyjętej formy działania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu. lf