I SA/Lu 100/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na uzasadnienie wniosku podał, że nie prowadzi już działalności gospodarczej. Obecnie jest osobą bezrobotną, mieszka razem z rodzicami, którzy go utrzymują. Dochód rodziców składa się natomiast z otrzymywanych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł + [...] zł). Dalej skarżący poniósł, że jego ojciec jest osobą chorą, częściowo sparaliżowaną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki. Większość środków pieniężnych jest zatem przeznaczana na zakup leków czy sprzętu ortopedycznego. Dodatkowo z dochodów tych opłacany jest czynsz oraz pokrywane są w części koszty utrzymania trójki małoletnich dzieci skarżącego, które z nim nie mieszkają. Majątek rodziców stanowi mieszkanie o pow. 59,5 m2 w którym mieszka cała rodzina. Skarżący nie posiada natomiast jakichkolwiek oszczędności. Jak wskazał większość zgromadzonych przez niego środków została wykorzystana na wydatki związane z zakończeniem działalności gospodarczej oraz uiszczenie opłat związanych z wniesieniem dwóch skarg do tut. Sądu. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący złożył: wyciągi z rachunków bankowych matki, oświadczając, że ani on ani jego ojciec nie posiadają kont bankowych, zaświadczenia o dochodach w 2012 r. i 2013 r., decyzję z dnia 25 marca 2014 r. o uznaniu go za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, zaświadczenie o zameldowaniu, odcinek wypłaty emerytury ojca za marzec 2014 r., umowę kredytu konsumpcyjnego z dnia 18 lutego 2013 r. zawartą przez ojca skarżącego na kwotę 2.920,00 zł, oświadczenie o nieposiadaniu pojazdów mechanicznych oraz dowody wpłat i faktury określające wysokość kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (czynsz, energia elektryczna, telefon). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany w omawianym przepisie uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie - w jego ocenie - sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w drugiej sprawie zawisłej przed tut. Sądem na skutek jego skargi (I SA/Lu 99/14). Natomiast w dwóch pozostałych sprawach (I SA/Lu 6/14 i I SA/Lu 32/14) skarżący nie zwracał się o przedmiotowe zwolnienie uiszczając wymagane wpisy sądowe w łącznej wysokości 2.046,00 zł (551 zł + 1495 zł). Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wielkość kosztów zarówno w tej jak i w drugiej sprawie w której skarżący zwrócił się o przyznane prawa pomocy. I tak wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 2.000 zł. Natomiast w sprawie sygn. akt I SA/Lu 99/14 - 1.704 zł. Tym samym łączna wysokość wpisów należnych do uiszczenia wynosi 3.704 zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg nie należą zatem do najniższych. Dokonując jednak zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów w obydwu sprawach, z sytuacją finansową skarżącego stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę na wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych i lokat terminowych matki skarżącego, które stanowią wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać wnioskodawcy prawa pomocy zarówno w tej jak i w drugiej sprawie w której o to wnioskował. Z dokumentów tych wynika bowiem, że matka skarżącego z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe zarówno w dacie wniesienia skarg i wniosków o przyznanie prawa pomocy w obydwu sprawach, jak i w okresie rozpatrywania wniosku dysponowała i w dalszym ciągu dysponuje środkami pieniężnymi, które wielokrotnie, przewyższają koszty sądowe nie tylko w niniejszej sprawie, lecz w obydwu ww. sprawach. Dla zobrazowanie powyższych twierdzeń można wskazać, że matka skarżącego posiada dwa rachunki lokat terminowych na których na dzień 21 marca 2014 r. zgromadzone były środki w wysokości [...] zł i [...] zł. Ponadto matka skarżącego posiada dwa rachunki bieżące: oszczędnościowy i oszczędnościowo - rozliczeniowy, na wskazaną datę znajdowały się środki w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł. Bez znaczenie przy tym jest, że wskazane środki nie należą do skarżącego lecz jego matki. Zgodnie z powszechnie przyjętym w tym zakresie orzecznictwem w przypadku, gdy wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do jego sytuacji majątkowej i dochodów. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13, LEX nr 1363597). Przywołane okoliczności całkowicie podważają twierdzenia skarżącego o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści przywołanych dokumentów. Nie bez znaczenia jest również fakt uzyskiwania przez rodziców skarżącego stałych dochód pozwalający na utrzymanie domu oraz pokrywanie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych całej rodziny w tym skarżącego. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez skarżącego środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Przeznaczenie ich w niewielkiej części na koszty postępowania sądowego nie spowoduje przy tym jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej (na jej wniosek) od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.