I SA/Lu 100/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w związku ze sprzeciwem skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2016 r p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem zawartym w skardze na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 1.549 zł). Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz czteroletnią córką. Skarżący na chwilę obecną nie uzyskuje żadnych dochodów (jak wskazał działalność gospodarcza nie została jednak formalnie zakończona) pozostając na utrzymaniu małżonki oraz rodziców, którzy ponoszą koszty utrzymania domu. Z małżonką nie posiadają jednak wspólnego budżetu (łączy ich umowa rozdzielności majątkowej). W związku z tym nie posiada on informacji na temat wysokości wynagrodzenia małżonki i posiadanych przez nią środków pieniężnych oraz majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący złożył zaświadczenie o wysokości dochodów uzyskanych w 2014 r. z wykazaną kwotą przychodu – 871.160,01 zł i dochodu - 14.430,01 zł, wydruk z księgi przychodów i rozchodów za 2015 r., fakturę VAT za usługę reprezentowania w postępowaniu podatkowym, umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej, wydruki z posiadanych kont bankowych, zaświadczenie o zatrudnieniu małżonki skarżącego oraz wykaz środków trwałych. Ponadto dodał, że wszystkie składniki majątku prowadzonej przez niego firmy zostały zabezpieczone przez organ podatkowy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 marca 2016 r. (sygn. akt I SA/Lu 100/16) odmówił P. K. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, że pozostawanie w rozdzielności majątkowej z małżonką, zwalnia ją z pomocy skarżącemu w zakresie prowadzonego postepowania sądowego. Podał, że jego małżonka nie wyraziła zgody na udostepnienie mu żądanych przez sąd dokumentów. Nadmienił też, że jego majątek podlega zajęciu egzekucyjnemu, że nie może w związku z tym zbywać majątku, a wszelkie kwoty, jakie wpływają na jego konto bankowe, od razu zajmowane są przez wierzyciela publicznego. Skarżący, wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń, pomimo prawidłowego doręczenia mu wezwania, nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl natomiast art. 260 § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie - tak stanowi art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Instytucja ta znana również pod nazwą "prawo ubogich" zapewnia osobie znajdującej się w trudnych warunkach materialnych możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem mimo braku środków finansowych koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. postanowienie II OZ 1152/14) Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa więc na wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe oraz informacje dotyczące sytuacji materialnej i możliwości finansowych wnioskodawcy wynikające z wniosku PPF i dokumentów źródłowych dostarczonych na wezwanie referendarza przyjąć należy, iż prawidłowa była ocena Referendarza sądowego wyrażona w treści postanowienia odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy. W niniejszej sprawie istotne jest, że pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W szczególności, pomimo wezwań sądu jak i Referendarza sądowego, skarżący nie wyjawił w żaden sposób sytuacji finansowej swojej małżonki, z która mieszka, ani też jej majątku (czy posiada, a jeśli tak to jaki). W odniesieniu do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm., dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). Zatem okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej strony. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., I GZ 313/15). Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących jego sytuację majątkową, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro zatem Skarżący nie udzielił informacji na temat sytuacji majątkowej swojej żony, osiąganych przez nią dochodów, posiadanych zasobów pieniężnych, to okoliczność ta wpływa negatywnie na ocenę wniosku. Skarżący nie nadesłał również wyciągu z księgi podatkowej, który obrazowałby strukturę wydatków w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Sąd nie ma bowiem wiedzy, co do charakteru wydatków, ujętych w kwocie 202.346,27 zł w "podsumowaniu KPiR za rok 2015", czy wydatki skarżącego są wydatkami inwestycyjnymi, czy ich charakter, a związku z tym konieczność poniesienia, usprawiedliwia dofinansowanie skarżącego ze środków publicznych w postaci przyznania mu prawa pomocy. Z podsumowania wynika na pewno tyle, iż nie stanowią one wynagrodzeń pracowniczych, natomiast konieczne jest przeprowadzenie oceny co do ich charakteru, pod kątem ewentualnego przyjęcia ich pierwszeństwa przed koniecznością poniesienia kosztów zainicjowanego postepowania sądowoadministracyjnego. Brak w tym zakresie współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tej sytuacji na podstawie przepisu art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należało orzec jak w postanowieniu.