I SA/Lu 1027/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych, podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej mu pokrycie kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Jest osoba bezrobotną. Jedyny jego miesięczny dochód to kwota 1500 zł brutto otrzymywana za najem lokalu handlowego. Dochód matki wynosi natomiast 4200 zł brutto miesięcznie. Jest ona również właścicielem mieszkania, w którego kosztach utrzymania partycypuje również skarżący. Ponadto skarżący dodał, iż jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 79 arów zabudowanej domem jednorodzinnym o pow. 100 m2, wymagającym remontu oraz posiada na współwłasność z matką samochód osobowy marki Audi A2 z 2001 r. o wartości 10000 zł. Do niezbędnych kosztów utrzymania skarżący zaliczył natomiast podatek z tytułu umowy najmu – 127,50 zł, czynsz dzierżawny za wynajmowany lokal – 80 zł, zakup paliwa – 300 zł, podatek od nieruchomości 150 zł kwartalnie, ubezpieczenie samochodu – 500 zł rocznie, udział w opłacaniu rachunków za prąd, gaz, telefon – 200 zł oraz koszty ogrzewania w sezonie zimowym – 1500 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 500 zł, natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem - 100 zł, wpis od zażalenia - 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej - 250 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość wskazanych kosztów postępowania, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jak bowiem wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Źródłem dochodów rodziny jest pobierany przez niego czynsz za wynajem lokalu w kwocie 1500 zł oraz wynagrodzenia za pracę matki w kwocie 4200 zł. Kwota osiąganych dochodów nie jest zatem niska i w zestawieniu z podaną kwotą niezbędnych wydatków, z pewnością pozwala na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania. Dodania przy tym wymaga, że skarżący oraz jego matka mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i nie posiadają nieuregulowanych zobowiązań pieniężnych. Posiadają również na współwłasność samochód osobowy o wartości 10000 zł. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na utrzymanie samochodu wskazać należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Dlatego też skarżący kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Nie bez znaczenie jest również posiadany przez skarżącego majątek w postaci zabudowanej domem nieruchomości gruntowej o pow. 79 arów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się bowiem, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienie strony z kosztów postępowania. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez skarżącego i jego matkę dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.