I SA/Lu 1041/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynął wniosek P. M. S. o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Małżonkowie mają na utrzymaniu córkę urodzoną w 2012 r. Wnioskodawczyni zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę (1/2 etatu) i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 814,00 zł., miesięcznie. Mąż skarżącej również pracuje i wysokość jego wynagrodzenia z dwóch stosunków pracy wynosi 5.081,61 zł., miesięcznie. Strona skarżąca wraz z mężem jest właścicielem mieszkania o pow. 72 m2, oraz samochodu osobowego marki Audi A4, rok prod. 1994. Podniosła, że wraz z mężem spłacają kredyt hipoteczny zaciągnięty na mieszkanie, którego miesięczna rata wynosi 1.650,00 zł oraz kredyt gotówkowy, którego rata wynosi 747,00 zł. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy uznając, że dochody oraz majątek skarżącej nie dają podstaw do uznania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od orzeczenia tego skarżąca złożyła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, że nie zgadza się z wyrażoną w nim oceną. Wskazała, iż zaciągnięcie kredytu hipotecznego miało na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb jakimi są potrzeby mieszkaniowe. Posiadany samochód wykorzystywany jest natomiast przez jej męża do codziennych dojazdów do pracy, a zatem również jest niezbędny. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje: Tytułem wstępu wskazać należy, że skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., iż zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. Dokonując takiej oceny Sąd uznał, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wypada przy tym zastrzec, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 ). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu taka partycypacja ze strony wnioskodawczyni jest możliwa, co więcej jej sytuacja finansowa i majątkowa pozwala pokryć koszty sądowe w całości. Na obecnym etapie postępowania koszty te sprowadzają się bowiem do wpisu od skargi w wysokości 500 zł, natomiast dochód miesięczny skarżącej i jej męża uzyskiwany tytułem wynagrodzenia za pracę wynosi łącznie 5.895,61 zł brutto. Już sama wysokość uzyskiwanego dochodu nie pozwala uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Skarżąca ma bowiem środki na pokrywanie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych, zarówno ona jak i jej mąż pracują uzyskując stały dochód w wysokości pozwalającej na zaciągnięcie kredytu hipotecznego przeznaczonego na zakup mieszkania, oraz utrzymanie całej rodziny. Skarżąca oprócz powstałej zaległości podatkowej określonej zaskarżoną decyzją nie wykazała by miała trudności z innymi płatnościami związanymi z bieżącym utrzymaniem rodziny. Ponadto podkreślić wypada, że wnioskodawczyni jest wraz z mężem właścicielką mieszkania o pow. 72 m2, w którym mieszka rodzina i które zabezpiecza jej potrzeby mieszkaniowe. Zgodnie natomiast z przyjętą linią orzeczniczą sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2004 r., sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. FZ 463/04). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki, może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. I FZ 10/11). Bez znaczenia przy tym jest, iż wskazana nieruchomość została nabyta w drodze kredytu hipotecznego. Wskazać bowiem należy, iż co do zasady okoliczność spłacania zobowiązań (pożyczek, kredytów) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywana jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy. Okoliczność ta najczęściej stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ świadczy o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Zaciągnięty kredyt świadczy o zdolnościach płatniczych, ustalonych i zweryfikowanych przez wyspecjalizowane instytucje finansowe, podczas gdy zwolnienie od kosztów sądowych przyznawane jest osobom, które pomimo największych starań nie są w stanie uiścić tych kosztów ze względu na niski dochód lub jego brak, a także ze względu na brak majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Ponadto zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10). Przyjęcie odwrotnego stanowiska prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego założenia, że koszty kredytów i pożyczek strona może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. W przedmiotowej sprawie miesięczna wysokość rat kredytów wynosi natomiast 2397 zł, która to kwotą ponad pięciokrotnie przewyższa wysokość wpisu sądowego od skargi w sprawie zainicjowanej przez skarżąca. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącej został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, które posłużyły na zakup nieruchomości. Tym samym składniki majątkowe skarżącej zostały powiększone. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.