I SA/Lu 1092/13

I SA/Lu 1092/13 POSTANOWIENIE Dnia 23 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kwot podatku od towarów i usług wynikających z faktur w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. I SA/Lu 1092/13 UZASADNIENIE Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie sądu, podał wartość przedmiotu zaskarżenia w wysokości 187.444 zł i jednocześnie wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu argumentował, że jest w trudniej sytuacji majątkowej. Jest niezdolny do pracy i uzyskuje rentę w kwocie 548 zł brutto. Nie ma majątku ruchomego, nieruchomego ani zasobów finansowych. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz córką i córką żony. Z renty potrącana jest kwota rzędu 225 zł miesięcznie. Żona prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi tylko straty. Koszt utrzymania rodziny to około 1.500 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie sądu do złożenia dodatkowych dokumentów, tj. uwierzytelnionych kopii deklaracji VAT składanych przez żonę skarżącego w 2013 r. oraz uwierzytelnionych kopii księgi podatkowej, prowadzonej przez żonę skarżącego w związku z działalnością gospodarczą, z której wynikać będą ponoszone wydatki i uzyskane przychody w 2013 r., skarżący nie przedłożył tych dokumentów, twierdząc, że deklaracje VAT dotyczące 2013 r. jeszcze nie zostały złożone. Natomiast przedłożył zeznanie podatkowe PIT 36 żony za 2012 r. (bez uwierzytelnienia), z którego wynika przychód z działalności gospodarczej rzędu 28.700 zł i koszty uzyskania przychodów rzędu 38.500 zł. W tym stanie sprawy należy zważyć, co następuje: W dotychczasowym toku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Jednak, wobec sprzeciwu skarżącego, postanowienie z dnia 28 listopada 2013 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 – p.p.s.a.). Wniosek skarżącego zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd w całości podziela stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń skarżącego i wybiórczo przedstawionych dokumentów, w ocenie sądu, nie zostały wykazane ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy, stoi na stanowisku, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny rzeczywistego braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, na obecnym etapie wpisu od skargi. Po pierwsze, nie przedstawił wymaganych dokumentów na okoliczność rzeczywistych wydatków i przychodów w ramach działalności gospodarczej żony skarżącego. Nie zostały przedstawione uwierzytelnione kopie księgi podatkowej, ani deklaracji dla podatku od towarów i usług, które nie są składane za lata kalendarzowe. Nie można zatem ocenić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, który pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Po drugie, kiedy analizować poziom przychodów i kosztów uzyskania przychodów za rok 2012 r., w działalności gospodarczej żony skarżącego, to nie sposób pominąć, że koszty przekraczają przychody. Jednocześnie, jak wynika z kserokopii rozliczenia dochodu z remanentem za styczeń-grudzień 2012 r., na koszty uzyskania przychodów składały się wydatki na zakup towarów i materiałów – 19.206 zł oraz pozostałe wydatki – 19.386 zł. To oznacza, że na poziom kosztów podatkowych składały się rzeczywiste wydatki. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnił źródeł środków na pokrycie tej nadwyżki wydatków nad przychodami. Po trzecie, skarżący podaje miesięczne dochody rodziny na poziomie 1.100 zł, a wydatki na jej utrzymanie na poziomie 1.500 zł, nie określa przy tym źródeł środków na systematyczne pokrywanie tej nadwyżki wydatków. Analizując twierdzenia skarżącego i wybiórczo przedstawione dokumenty, na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego, należy wyprowadzić wniosek, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych rzeczywiście środków finansowych, w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości, ale przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, którą skoncentrował na wysokim poziomie ponoszonych wydatków, w części bez pokrycia w wykazanych środkach. Rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami. Dopiero wówczas istnieją podstawy do prawidłowej, zasadnej oceny czy w takiej, wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej, zostały spełnione przesłanki wnioskowanego prawa pomocy. Po pierwsze, czy mamy do czynienia z brakiem środków. Po drugie, jakie są powody takiego stanu rzeczy. Nie może podlegać uwzględnieniu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym strona skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków, przedstawiła ją tylko w wybranych fragmentach, skoncentrowanych na wysokim poziomie ponoszonych wydatków. W takiej sytuacji, co do zasady, nie ma możliwości, by prawidłowo, zasadnie stwierdzić istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy, a to w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Zastosowanie tej wyjątkowej instytucji jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej. Sąd jest zdania, że uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej byłoby dowolnym, pozbawionym ustawowych przesłanek przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na współobywateli. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.