I SA/Lu 1113/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. i Z. małżonków J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. i Z. małżonków J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za 2014 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący E. i Z. małżonkowie J. wraz ze skargą na opisaną wyżej decyzję złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od wniesionej skargi. Skarżący oświadczyli, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 3.800 zł (brutto) oraz dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w kwocie 8.000 zł (brutto). Odnośnie posiadanego majątku, wskazali na mieszkanie o powierzchni 48 m2, nieruchomość rolną o pow. 1 ha (we współwłasności z osobą trzecią), nieruchomość budynkową stanowiącą budynek usługowy oraz samochód osobowy Citroen C5, rok produkcji 2010. Do niezbędnych kosztów utrzymania skarżący zaliczyli natomiast: wyżywienie - 2.000 zł, ubranie - 600 zł, wizyty u lekarzy - 2.000 zł, zakup lekarstw - 1.500 zł, media - 800 zł, czynsz - 600 zł i raty kredytów - 5.000 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w części dotyczącej wpisu od wniesionej skargi. Warunki jakie powinni spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając z tej perspektywy wniosek strony, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie - w jego ocenie - sytuacja finansowa strony nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wysokość wymaganego wpisu od skargi wynosi 321 zł. Koszt wpisu nie jest zatem wysoki, a dokonując zestawienia wskazanego obciążenia z sytuacją finansową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Mianowicie jak wynika ze złożonego przez skarżących oświadczenie prowadzą oni wspólne, dwuosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę skarżącej oraz dochód osiągany przez skarżącego z tytułu prowadzonej osobiści działalności gospodarczej. Łączna suma dochód dwuosobowej rodziny wynosi 11.800 zł (brutto). W tych okolicznościach nie może być wątpliwości, iż jest to relatywnie wysoki dochód, który z całą pewnością pozwala na wygospodarowanie pewnych oszczędności, a już na pewno odpowiadających kwocie wymaganego wpisu od skargi. Zgodnie natomiast z powszechnie przyjmowanym orzecznictwem prawo pomocy może zostać przyznane jedynie takiej stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08). Poza stosunkowo wysokimi dochodami, skarżący posiadają mieszkanie, samochód osobowy i nieruchomości gruntowe oraz budynkowe o znacznej wartości. Jak wynika z akt sprawy stanowiąca podstawę opodatkowania wartość samego budynku gospodarczego należącego do skarżących wynosi 123.338,95 zł, nie licząc gruntu związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą o pow. 2048 m2. W tej sytuacji trudno skarżących uznać za ubogich, a tylko takie osoby mogą liczyć na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia posiadanie przez skarżących do spłaty zaciągniętych kredytów nawet o tak znacznej wysokości miesięcznych rat. Należy bowiem stanowczo podkreślić, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienione wśród wydatków raty spłacanych kredytów. Trudno bowiem uznać, by te służyły utrzymaniu koniecznemu skoro zostały w głównej mierze zaciągnięte na powiększenie majątku strony. Co więcej posiadanie kredytów do spłaty w dość znacznej wysokości wskazuje wyłącznie na zdolności płatnicze strony. Udzielając wspomnianych kredytów, dokonano bowiem stosownej oceny sytuacji majątkowej strony uznając, że daje ona gwarancję ich spłaty. Dlatego też powoływanie się na tego typu okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacali inne ciążące na nich zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądali by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nich Skarb Państwa. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Strona, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Zauważenia przy tym wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 321 zł - stanowi niewielką część kwoty comiesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżących z tytułu zaciągniętych zobowiązań. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Przeznaczenie ich w niewielkiej części na koszty postępowania sądowego nie spowoduje przy tym jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego wnioskodawców. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.