I SA/Lu 1331/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a 1. przyznać P. S. prawo pomocy poprzez zwolnienie go od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 (sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 445 zł, złożył formularz PPF wnosząc o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 września 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedyne źródło dochodu stanowi emerytura w kwocie 2.100 zł netto obciążona potrąceniami z tytułu kosztów egzekucji - [...] zł oraz alimentów na dwójkę dzieci - [...] zł. W związku z czym do wypłaty pozostaje mu kwota [...]zł. Jedyny majątek skarżącego to samochód osobowy marki Honda Accord rok prod. 2004 nabyty ze środków pochodzących z kredytu bankowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie ustanowienie adwokata sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie adwokata - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek - nawet najmniejszych - kosztów postepowania. Dlatego też prawo pomocy w zakresie całkowym przyznawane powinno być jedynie osobom rzeczywiście ubogim, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są lub mają ograniczone środki do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 - Lex nr 786724). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Zgodnie również z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna natomiast partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Dokonana w sprawie analiza sytuacji finansowej skarżącego nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Zdaniem oceniającego skarżący spełnia bowiem wyłącznie wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia go z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 445 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 223 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową strony oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 100 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla niej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 445 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak bowiem wynika z treści oświadczeń wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł netto miesięcznie. Dodania przy tym wymaga, że nie ma znaczenia, iż jest ona obciążona potrąceniami komorniczymi. Zaległe zobowiązania nie mogą bowiem korzystać z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14). Koszty sądowe nie mogą bowiem być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uwzględniając zatem fakt, że wnioskodawca osiąga stały dochód z tytułu emerytury i ma zapewnione warunki mieszkaniowe uznano, że ma on możliwość zgromadzić środki finansowe na poniesienie części kosztów sądowych. Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonka, rodzeństwo, wstępni lub zstępni. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa procesowego i materialnego. Oznacza to, że skarżący bardzo dobrze zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest adwokat z urzędu. Ponadto z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący nie jest osobą nieporadną życiowo, bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz potrafi bronić swoich interesów. Konkludując, zwolnienie strony skarżącej od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 złotych stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej praw. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.