I SA/Lu 1425/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2010 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 9.648 zł, złożyła formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego formularza wniosku wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, prowadząc z małżonką wspólne gospodarstwo domowe. Dochody rodziny to dochód z prowadzonej osobiście przez skarżącego działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto oraz wynagrodzenie za pracę jego małżonki w kwocie [...]zł netto. Wnioskodawca podniósł, że wspólny majątek małżonków stanowi jedynie mieszkanie spółdzielcze o pow. 59,70 m2. Miesięczne zobowiązania jakie natomiast posiada to: czynsz - [...] zł, media - [...] zł, ubezpieczenie - [...] zł i raty pożyczek - [...] zł. Ponadto dodał, że na skutek wszczętej egzekucji administracyjnej spadły drastycznie jego dochody. Dokonano również zajęcia wierzytelności u jego kontrahentów, co spowodowało zerwanie powiązań oraz umów handlowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący złożył: wyciągi z własnego rachunku bankowego z trzech ostatnich miesięcy, zeznania podatkowe małżonków za lata 2014 i 2015, oświadczenia w zakresie posiadanych pojazdów mechanicznych oraz środków trwałych, umowy dwóch pożyczek pobranych w kwocie [...]zł oraz [...] zł, umowę o wyłączenie wspólności ustawowej oraz faktury za gaz (183 zł), energię elektryczną (163,45 zł) oraz usługi RTV (49,99 zł). Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub w części), o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci żądanego zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie - obliczona na podstawie wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia - wynosi 9.648 zł, co w stosunku do ilości spraw nie jest kwotą niską. Mając jednak na względzie z jednej strony wielkość ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów, z drugiej zaś sytuację finansową strony stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez skarżącego która stanowi przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy. Mianowicie ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że skarżący w 2014 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł. Natomiast w roku 2015 przychód ten wyniósł [...] zł. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści, co samo w sobie nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny za wskazane lata działalności strony wykazuje niewielki w stosunki do przychodu dochód (odpowiednio [...] i [...] zł). Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Innymi słowy strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Do tak znacznego dochodu skarżącego należy również doliczyć dochód małżonki jaki osiągnęła w 2015 r. w wysokości [...] zł. Powyższe dane całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków na poniesienie kosztów wpisu od wniesionej skargi, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. W ocenie referendarza sądowego wskazane środki w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego pozwoliły na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Skarżący natomiast mimo tego obowiązku nie uiścił wymaganego wpisu ani nie poczynił stosownych oszczędności, preferując różne zobowiązania prywatnoprawne. W tym zaś kontekście wskazania wymaga, iż żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia w żaden sposób posiadanie do spłaty kredytów lub pożyczek. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany pogląd, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 89/13, z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 578/12, niepubl.). W istocie uwzględnienie analizowanego wniosku oznaczałoby nierówne traktowanie skarżących, sprowadzające się do preferencji dla tych z nich, którzy zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez niego oraz jego małżonkę dochody są w stanie zabezpieczyć wymagane obecnie należności budżetowe. Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.