I SA/Lu 144/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. p o s t a n a w i a 1. przyznać M. K. prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 (sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.085 zł, złożyła formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 grudnia 2015 r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. Ze złożonego formularza wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej jedynym źródłem dochodu jest emerytura w kwocie [...]zł netto obciążona potrąceniami komorniczymi w wysokości [...] zł. Majątek skarżącej to wyłącznie mieszkanie o pow. 57 m2 w którym zamieszkuje. Z posiadanych środków spłaca kredyt - [...] zł rata miesięczna i uiszcza opłaty związane z utrzymaniem mieszkania: czynsz - [...] zł, gaz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł oraz dokonuje zakupu lekarstw - [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie ustanowienie adwokata sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie adwokata - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek - nawet najmniejszych - kosztów postepowania. Dlatego też prawo pomocy w zakresie całkowym przyznawane powinno być jedynie osobom rzeczywiście ubogim, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są lub mają ograniczone środki do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 - Lex nr 786724). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Zgodnie również z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna natomiast partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Dokonana w sprawie analiza sytuacji finansowej skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Zdaniem oceniającego skarżąca spełnia bowiem wyłącznie wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi [...] zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 543 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową strony oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 100 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla niej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 1.085 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak bowiem wynika z treści oświadczeń strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Dodania przy tym wymaga, że nie ma znaczenia, iż jest ona obciążona potrąceniami komorniczymi jak również to, że znaczna jej część przeznaczona jest na spłatę kredytu. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem korzystać z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14). Oznacza to, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uwzględniając zatem fakt, że strona osiąga stały dochód z tytułu emerytury i ma zapewnione warunki mieszkaniowe uznano, że ma ona możliwość zgromadzić środki finansowe na poniesienie części kosztów sądowych. Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z akt sprawy w postępowaniu przed organami podatkowymi strona była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a okoliczność ta sama w sobie przeczy dopuszczalności uznania, że skarżąca nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków. Niemniej jednak podkreślić należ, jak to wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez zawodowego pełnomocnika o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus posiadania zawodowego pełnomocnika. Skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście. Należy przy tym podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa procesowego i materialnego. Oznacza to, że skarżąca bardzo dobrze zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest pełnomocnik z urzędu. Konkludując, zwolnienie strony skarżącej od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 złotych stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej praw. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.