I SA/Lu 189/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 26 marca 2018 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podatnik podał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z żoną i trójką dzieci w wieku jednego roku, 5 i 9 lat, zamieszkując w należącym do jego rodziców domu. Skarżący oświadczył, że w chwili obecnej nie osiąga stałego dochodu, gdyż zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą, jako Prezes Zarządu "A" sp. z o.o. nie otrzymuje wynagrodzenia, natomiast nieregularne dochody uzyskuje z umowy zlecenia w wysokości 201,58 zł. Rodzina utrzymuje się głównie z wynagrodzenia za pracę żony skarżącego w wysokości 4000 zł netto oraz wynajmu mieszkań i pojazdów przez żonę skarżącego, odpowiednio w kwotach 3200 zł oraz 15 000 zł. Następnie w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący podał, że nie posiada prywatnego rachunku bankowego, rachunek firmowy został zajęty, właścicielami nieruchomości pod adresem J. są jego rodzice, koszty utrzymania nieruchomości oraz związane z utrzymaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego ponosi żona. Ponadto nieruchomość gruntowa, którą Skarżący posiada została zajęta przez organ egzekucyjny. W odpowiedzi Skarżący podkreślił, że nie może udzielić informacji co do stanu majątkowego żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z uwagi na fakt, że od 2015 r. została ustanowiona rozdzielność majątkowa i w związku z powyższym żona Skarżącego odmówiła wskazania elementów należących do jej majątku ruchomego i nieruchomego, jak również danych dotyczących jej sytuacji finansowej. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że referendarz odmawiając przyznania prawa pomocy pominął fakt, że instytucja zwalniania od kosztów sądowych wiąże się z zapewnieniem dostępu do sądu. Zdaniem Skarżącego podstawą uzasadniającą zwolnienie jest oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, będące elementem przedmiotowego wniosku. Według Skarżącego referendarz niezasadnie przyjął, że sytuacja finansowa żony podatnika oraz jej stan majątkowy mają wpływ na wydolność Skarżącego do poniesienia kosztów sądowych w sytuacji gdy między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa. Zdaniem Skarżącego w świetle tych okoliczności jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W ocenie Sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego oczekuje skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie jest wystarczające, wskazywane w sprzeciwie, oświadczenie strony, że nie może ona takich kosztów ponieść. Z przepisów art. 252 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. wynika, że oświadczenie strony nie jest zapewnieniem, że strona nie może ponieść kosztów postępowania, lecz powinno informować o okolicznościach, które pozwalają na wykazanie, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) albo na wykazanie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Treść wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanej wyżej przesłanki. Przypomnieć należy, że przyznanie prawa pomocy, o które ubiega się skarżący stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Koszty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest zatem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez nią środków na ten cel jest obiektywnie niemożliwe. Odnosząc powyższe do oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie oraz zarzutów zawartych w sprzeciwie, należy stwierdzić, że prawidłowe było rozstrzygnięcie referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego referendarz sądowy stwierdził, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów małżonki z tytułu wynagrodzenia za pracę (4000 zł), umowy zlecenia (201,58 zł) oraz wynajmu mieszkania (3200 zł) i pojazdów mechanicznych (15 000 zł). Skarżący nie posiada przy tym żadnego dochodu ani majątku ruchomego. Należąca do niego nieruchomość gruntowa o pow. 5,40 ha w chwili obecnej obciążona jest zajęciem egzekucyjnym. Uwzględniając powyższe referendarz sądowy uznał, że w sprawie nie zachodzi ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Kluczową okolicznością potwierdzającą prawidłowość rozstrzygnięcia referendarza sądowego jest brak rzetelnego wykonywania przez stronę skarżącą wezwania do uzupełnienia dokumentów istotnych dla ustalenia jej pełnej sytuacji finansowej i majątkowej. Przypomnieć w tym miejscu należy, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązku wykazania nie można zatem, jak chciałby tego wnoszący sprzeciw sprowadzić do "oświadczenia", że okoliczności takie zachodzą. "Wykazanie", o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. musi nastąpić przy użyciu środków, które pozwalają na weryfikację twierdzeń wnioskodawcy w oparciu o stosowne oświadczenia czy złożone dokumenty. Tymczasem, w sprawie niniejszej, mimo stosownego wezwania, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia o wszystkich posiadanych przez jego małżonkę nieruchomościach gruntowych i budynkowych oraz rzeczach ruchomych, Nie przedstawił również zaświadczenia o wynagrodzeniu małżonki, powołując się w tym zakresie, na brak możliwości jego uzyskania z uwagi na odmowę przez żonę udzielenia tych informacji z uwagi na istniejącą pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkową. W ocenie Sądu koniecznym jest odniesienie się do argumentu Skarżącego, że fakt istnienia rozdzielności majątkowej między małżonkami wyłącza dochody współmałżonka z zakresu dochodów uwzględnianych przy ustalaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podnosił w sprzeciwie, że referendarz sądowy arbitralnie wykroczył poza konieczny zakres badania sytuacji majątkowej, domagając się przedstawienia określonych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej małżonka i tym samym nie zbadał merytorycznej zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko wyrażone przez Skarżącego w sprzeciwie nie zasługuje na uwzględnienie. W doktrynie wyraźnie sformułowane jest stanowisko, że w przypadku małżeństw pod uwagę brane są również dochody współmałżonków, nawet jeżeli w małżeństwie ustanowiony jest ustrój rozdzielności majątkowej (M. Milczarek Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, źródło: ABC, Lex). Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku ( Dz. U. Nr 9 poz. 59 z późn. zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej ( postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005). Jak wskazuje wyraźnie orzecznictwo sądów administracyjnych, obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych ( por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 460/08). Rozdzielność majątkowa małżonków odnosi się, w świetle przepisów prawa rodzinnego do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Tym samym błędnym jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Podkreślić należy również, że małżonkowie faktycznie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też dane dotyczące obu osób prowadzących takie gospodarstwo są konieczne z punktu widzenia rozpatrywania niniejszej sprawy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwolą na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełniania ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy (por. I SA/Kr 796/15 - Postanowienie WSA w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2015 r.) Odnosząc się do powyższego podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie budzi wątpliwości, że uchylanie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSA i WSA 2007, nr 4, poz. 79, jak również postanowienie NSA z 5 września 2005 r. , sygn. akt II FZ 418/05). Mając na względzie powyższe prawidłowo referendarz uznał, że strona skarżąca nie wykazała, w sposób poddający się weryfikacji w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy, istnienia w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy. Za "wykazanie" istnienia takich okoliczności w sprawie niniejszej nie mogą być również uznane lakoniczne stwierdzenia zawarte w sprzeciwie odnośnie toczącego się wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, czy konieczności korzystania z pomocy rodziny w zakresie zaspokajania potrzeb związanych z codzienną egzystencją. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.