I SA/Lu 206/14

I SA/Lu 206/14 POSTANOWIENIE Dnia 17 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić M.S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych. I SA/Lu 206/14 Uzasadnienie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych z uzasadnieniem, że ani on, ani jego żona nie mają żadnych dochodów. Utrzymują dwoje dzieci. Ich majątek stanowi mieszkanie o pow. 141,89 m² z garażem w L., działka rekreacyjna o pow. 6 arów, magazyn o powierzchni ok. 360 m² oraz nieruchomości rolne o pow. ponad 100 ha. W odpowiedzi na wezwanie dodatkowo wyjaśnił, że koszty bieżącego utrzymania jego rodziny to kwota na poziomie 1.100 zł miesięcznie, w których partycypują jego matka oraz matka jego żony. Skarżący przedstawił także kserokopie deklaracji VAT za czas od października 2011 do marca 2012 r., z których wynikają kwoty nadwyżki podatku naliczonego oraz kserokopię księgi podatkowej za pierwsze trzy miesiące 2012 r., z której wynika, że skarżący ponosił wydatki w prowadzonej działalności gospodarczej m.in. w lutym 2012 r. na poziomie 6.000 zł. Skarżący nie przedłożył zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego za 2013 r., do czego został wezwany. Zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej od marca 2012 r., a jego żona od stycznia 2013 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 5 maja 2014 r. Skarżący wniósł sprzeciw. W sprzeciwie ponowił okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej. Podkreślił, że nie ma żadnych źródeł dochodów oraz, że posiadany majątek nie może zostać zbyty z uwagi na postępowanie egzekucyjne dotyczące należności podatkowych. W rezultacie sprzeciwu, postanowienie z dnia 5 maja 2014 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.). Wniosek skarżącego zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przytoczyć i w pełni podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). Powołane orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl i w Systemie informacji prawnej LEX. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle dotychczasowych twierdzeń skarżącego i jedynie wybiórczo przedstawionych dokumentów, należy stwierdzić, że nie wykazał on ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych, na tym etapie w zakresie wpisu od skargi przy wartości przedmiotu zaskarżenia w wysokości 441.796 zł. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zdania, że skarżący nie wykazał wiarygodnie swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Przede wszystkim nie jest wiarygodne jego twierdzenie, że nie ma z żoną żadnych źródeł dochodów, gdy jednocześnie jego czteroosobowa rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Po drugie, racjonalnie rzecz oceniając, trudno wiarygodnie przyjąć, że ciężar utrzymania czteroosobowej rodziny skarżącego przejęły na siebie wyłącznie jego matka i teściowa. Po trzecie wreszcie, jeśli skarżący twierdzi, że nie ma z żoną żadnych źródeł dochodów, to, jeśli chce uzyskać prawo pomocy, ma obowiązek wykazać, że systematycznie podejmuje konkretne działania w celu uzyskania źródeł dochodów, zatrudnienia, które nie przynoszą pozytywnych wyników z przyczyn od niego niezależnych, a tak się nie stało w okolicznościach analizowanej sprawy. Skarżący, twierdząc, że nie ma żadnych źródeł dochodów, nie wykazał, by podejmował jakiekolwiek próby w celu ich uzyskania. W tym kontekście trzeba zwrócić uwagę, że zawieszenie działalności gospodarczej, co do zasady, jest kwestią wyboru i decyzji przedsiębiorcy. Wobec powyższego, na tym etapie należy wnosić, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej. Trudno racjonalnie przyjąć, że skarżący z żoną nie mają żadnych źródeł dochodów od zawieszenia działalności gospodarczej, nie korzystają z pomocy społecznej, utrzymują czteroosobową rodzinę wyłącznie dzięki pomocy matki i teściowej skarżącego. Trzeba przy tym zaznaczyć, że skarżący nie wykazał sytuacji, w której jego matka i teściowa byłyby obciążone obowiązkiem alimentowania swoich dzieci. Należy wnosić w tych okolicznościach, że skoro skarżący nie podejmuje konkretnych i efektywnych działań w celu uzyskania źródeł dochodów, to tym samym dysponuje środkami finansowymi, których nie ujawnia w postępowaniu zmierzającym do przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał innych powodów odstąpienia od efektywnego poszukiwania źródeł środków na utrzymanie siebie i swojej rodziny. Taka postawa skarżącego wprost prowadzi do stwierdzenia, że w rzeczywistości znajduje się on w sytuacji materialnej innej niż to wykazuje przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy w tym postępowaniu sądowym. Nawet jeśli skarżący z żoną nie poszukują zatrudnienia, bo nie widzą takiej konieczności, a matka czy teściowa skarżącego przejęły na siebie ciężar partycypowania w kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny, poza obowiązkiem alimentowania, to taka sytuacja nie uzasadnia jeszcze przyznania prawa pomocy i przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na współobywateli. Analizując twierdzenia skarżącego na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego należy wyprowadzić wniosek, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości, ale przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, której obraz ograniczył do twierdzenia o braku jakichkolwiek własnych środków na bieżące utrzymanie, o pozostawaniu na utrzymaniu rodziny poza zakresem ustawowego obowiązku alimentowania. Rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga, co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami. Dopiero wówczas istnieją podstawy do prawidłowej, zasadnej oceny czy w takiej, wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej, zostały spełnione przesłanki wnioskowanego prawa pomocy. Po pierwsze, czy mamy do czynienia z brakiem środków. Po drugie, jakie są powody takiego stanu rzeczy. Na obecnym etapie postępowania sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym strona skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków, ale przedstawiła ją tylko w wybranych fragmentach, co do zasady, wyklucza prawidłowe przyjęcie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza przyznanie tego prawa. Zastosowanie tej wyjątkowej instytucji oznacza uprzywilejowanie strony skarżącej, zaś przyznanie tego przywileju jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zdania, że uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej byłoby dowolnym, pozbawionym ustawowych przesłanek przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na współobywateli. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.