I SA/Lu 210/12

I SA/Lu 210/12 POSTANOWIENIE Dnia 26 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 26 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe 2006 r. w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić M. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych. I SA/Lu 210/12 UZASADNIENIE 1. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych z uzasadnieniem, że otrzymuje minimalne wynagrodzenie, pozwalające na skromne utrzymanie / [...] /. Jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na dziecko w kwocie [...] miesięcznie, sądownie zasądzonym. Wysokość alimentów została zasądzona kiedy prowadził działalność gospodarczą. Obecnie zamierza wystąpić o zmniejszenie kwoty alimentów. Nie prowadzi już działalności gospodarczej. W utrzymaniu pomaga mu rodzina / jedzenie, środki czystości, ubrania / i znajomi. Nie ma oszczędności. Nie ma ruchomości. Ma nieruchomość rolną o powierzchni 8,5 ha, obciążoną zabezpieczeniem na kwotę około 30 milionów zł. Zeznań podatkowych z ostatnich dwóch lat nie ma, bo nie uzyskiwał dochodów. Nie ma rachunku bankowego. Wynajmuje mieszkanie w Lublinie za utrzymanie mieszkania w dobrym stanie. Koszty koniecznego utrzymania obejmują energię elektryczną / około [...] miesięcznie /, wyżywienie / około [...] miesięcznie /, czynsz z opłatami / około [...] miesięcznie /. / Por. I SA/Lu 202/12 /. 2. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy postanowieniem z 10 sierpnia 2012 r. 3. Skarżący wniósł sprzeciw. W sprzeciwie ponowił okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej. Nie przedstawił nowych. 4. W rezultacie sprzeciwu, postanowienie z 10 sierpnia 2012 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U.12.270 – p.p.s.a. /. 5. Wniosek skarżącego zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 6. Należy wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy/ II FZ 236/08 /. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa / II FZ 101/09 /. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu / GZ 146/04 /. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu / art. 45 Konstytucji RP /, ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą / FZ 178/08 /. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącegoz obowiązku ich ponoszenia / FZ 478/04 /. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe / FZ 160/08 /. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi / II FZ 80/09 /. 7. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń i przedstawionych kserokopii, skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych, na tym etapie w zakresie wpisu od skargi w kwocie [...]. 8. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy nie podziela wiarygodności twierdzeń skarżącego o jego sytuacji materialnej, zważywszy na poziom nadwyżki podawanych wydatków w skali miesiąca / rzędu [...] / nad poziomem podawanych środków finansowych uzyskiwanych miesięcznie / rzędu [...] /. Podatnik nie wykazał, nie wyjaśnił źródeł środków na systematyczne pokrywanie tej nadwyżki wydatków. Twierdził z jednej strony, że czas ostatnich dwóch lat to czas, w którym nie uzyskiwał żadnych środków finansowych i dlatego nie składał zeznań podatkowych. Z drugiej strony twierdził, że dopiero zamierza wystąpić o zmianę wysokości obowiązku alimentacyjnego. Na tym etapie należy wnosić, że skoro pomimo opisywanego pogorszenia sytuacji materialnej skarżący nie wystąpił i nie uzyskał w rzeczywistości zmiany wysokości obowiązku alimentacyjnego, to w jego własnej ocenie dysponuje środkami by pokrywać konieczne wydatki rzędu [...] miesięcznie, by wykonywać obowiązek alimentacyjny w kwocie [...] miesięcznie. Należy wnosić w tych okolicznościach, że brak konkretnych, niezwłocznych działań ze strony skarżącegow zakresie obniżenia wysokości obowiązku alimentacyjnego jest wynikiem takiej rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, która pozwala wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego we wskazanej kwocie, obok ponoszenia kosztów koniecznego utrzymania. Innych powodów odstąpienia od inicjatywy dla obniżenia obowiązku alimentacyjnego skarżący nie wskazał. Taka postawa skarżącego wprost wskazuje, że w rzeczywistości znajduje się w sytuacji materialnej, w której uzyskuje czy posiada wyższe kwoty środków finansowych niż to wykazuje przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy w tym postępowaniu sądowym. W świetle twierdzeń skarżącego pomoc od osób trzecich ma postać rzeczową, nie finansową. Wysokości ewentualnej pomocy finansowej i osób w ten sposób pomagających nie konkretyzuje. Analizując twierdzenia skarżącego na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego należy wyprowadzić wniosek, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości, ale przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, którą skoncentrował na wysokim poziomie ponoszonych wydatków, w przeważającej części bez pokrycia w wykazanych środkach. 9. Rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami. Dopiero wówczas istnieją podstawy do prawidłowej, zasadnej oceny czy w takiej, wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej, zostały spełnione przesłanki wnioskowanego prawa pomocy. Po pierwsze, czy mamy do czynienia z brakiem środków. Po drugie, jakie są powody takiego stanu rzeczy. Na obecnym etapie postępowania sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym strona skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków, przedstawiła ją tylko w wybranych fragmentach, skoncentrowanych na wysokim poziomie ponoszonych wydatków, co do zasady wyklucza prawidłowe, zasadne stwierdzenie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Zastosowanie tej wyjątkowej instytucji jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej o zastosowanie tego odstępstwa od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zdania, że uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej byłoby dowolnym, pozbawionym ustawowych przesłanek przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na współobywateli. 10. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.