I SA/Lu 211/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ), po rozpatrzeniu zażalenia J. W. (zobowiązany), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (organ egzekucyjny) z dnia [...] oddalające skargę zobowiązanego na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ egzekucyjny realizuje tytuły wykonawcze nr [...] i [...] wystawione w stosunku do zobowiązanego. Przedmiotem egzekucji są należności pieniężne wraz z odsetkami. W jej toku organ egzekucyjny między innymi dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanego z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. (k. 48, 44/1 akt egzekucyjnych). Zobowiązany otrzymał zawiadomienie o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego [...] i w dniu [...] złożył skargę do organu egzekucyjnego, domagając się uchylenia zajęcia wierzytelności z tym uzasadnieniem, że postanowienie organu egzekucyjnego, odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, zostało uchylone postanowieniem organu z [...] z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia (k. 45/1 akt egzekucyjnych). W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę zobowiązany dodatkowo argumentował, że podstawa prowadzenia egzekucji jest wątpliwa lub nie istnieje. Decyzja, na podstawie której doszło do wystawienia tytułu wykonawczego nie jest prawomocna. W takich okolicznościach zajęcie wierzytelności zobowiązanego jest pozbawione podstawy prawnej bądź jego podstawa jest wadliwa i w rezultacie powinno zostać uchylone jako naruszające prawo. Zdaniem organu, podobnie jak organu egzekucyjnego, skarga zobowiązanego nie jest uzasadniona. Zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatki dochodowym od osób fizycznych za 2016 r., należnej zobowiązanemu, znajduje podstawę prawną w art. 1a pkt 12 lit. a w związku z art. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2017.1201 ze zm. - u.p.e.a.). Taki środek egzekucyjny został przewidziany przez ustawodawcę, w związku z tym organ egzekucyjny był uprawniony do jego zastosowania w celu doprowadzenia do przymusowego wykonania obowiązku ujętego w tytule wykonawczym. Zajęcia wymienionej wierzytelności zobowiązanego organ egzekucyjny dokonał zgodnie z art. 89 § 1, § 2, § 3 u.p.e.a. Jednocześnie organ zaznaczył, że zobowiązany nie sfomułował żadnych zarzutów dotyczących ściśle zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności. Natomiast kwestionował samą zasadę prowadzenia wobec niego egzekucji. W dalszej kolejności organ motywował, że uchylone postanowienie organu egzekucyjnego, mocą postanowienia z [...] dotyczyło wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym zasadniczo powtórzył zarzuty i argumenty przedstawione w rozpatrywanej skardze. Jednak, zdaniem organu, równoczesne rozpatrywanie kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zastosowania kwestionowanego przez zobowiązanego środka egzekucyjnego. Zagadnienie czy tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony na podstawie wymienionej w nim decyzji jest jednym z elementów analizowanych w toku rozpatrywania wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jednak dopiero jeśli dojdzie do umorzenia postępowania egzekucyjnego, takie rozstrzygnięcie, kończące postępowanie egzekucyjne, wywrze określone skutki dla zastosowanych środków egzekucyjnych. Zobowiązany złożył skargę na zrelacjonowane wyżej postanowienie organu. Zarzucił, że nie uwzględnia ono nieistnienia egzekwowanego obowiązku oraz zawisłości sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. , w której chodzi o ten sam obowiązek zwrotu płatności bezpośrednich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. szczegółowo wyjaśnił na czym polega bezpodstawność żądania zwrotu płatności. W związku z tym zobowiązany wyrażał przekonanie, że zaskarżone postanowienie organu powinno zostać uchylone w całości jako sprzeczne z prawem i przedwczesne. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga zobowiązanego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu jest zgodne z prawem. Przede wszystkim należy stwierdzić, że zobowiązany skorzystał z prawa do złożenia skargi na zajęcie wierzytelności przypadającej mu od organu podatkowego (jednocześnie organu egzekucyjnego) z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. Stosownie do art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6). Wymaga wyjaśnienia, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samodzielną instytucję postępowania egzekucyjnego o charakterze uzupełniającym, komplementarnym wobec innych środków prawnych w tym znaczeniu, że nie może mieć zastosowania w sytuacjach, dla których ustawodawca przewidział inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenie), żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego czy skargę do sądu powszechnego (por. przykładowo sprawy sygn.: II FSK 778/13, II FSK 1688/13, III SA/Wa 3396/14, II GSK 1377/13, wszystkie dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA). Zatem skarga unormowana w art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje zobowiązanemu na czynności organu egzekucyjnego o charakterze wykonawczym, faktycznym, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia czy - w szerszym ujęciu - ochrony prawnej. W świetle powyższego skarga na czynności egzekucyjne możne być skutecznie wywiedziona wyłącznie z takich okoliczności, które nie dają zobowiązanemu prawa do wystąpienia z innym środkiem prawnym wynikającym z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Za utrwalony należy uznać pogląd prawny, zgodnie z którym, mając na uwadze zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym, skarga przewidziana w art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności podjęte w toku egzekucji o charakterze faktycznym i tylko wówczas, gdy zobowiązany nie może ich kwestionować w ramach innych środków prawnych, między innymi środków zaskarżenia czy wniosków. Omawiana skarga może dotyczyć wyłącznie konkretnej czynności organu egzekucyjnego, natomiast nie może obejmować zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, prawidłowości jego prowadzenia czy działań wierzyciela poprzedzających wystawienie tytułu wykonawczego (por. szerzej R. Hauser, A. Skoczylas - red. w opracowaniu komentatorskim do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, C.H.BECK wyd. 8. do art. 54; sprawy sygn.: II FSK 2555/10 - por. elektroniczny system LEX nr 1170720, III SA 827/99 - por. elektroniczny system LEX nr 43032, III SA 4503/97 - ONSA 2000/1/20). Oznacza to, że w obowiązującym stanie prawnym skarga, o której stanowi art. 54 § 1 u.p.e.a., nie może być traktowana przez zobowiązanego jako jeden z wielu środków prawnych (środków zaskarżenia, wniosków), w których będzie przedstawiał te same argumenty i te same żądania, a organ każdorazowo będzie je rozpatrywał co do istoty. Innymi słowy, w sprawie zainicjowanej skargą na czynności egzekucyjne zobowiązany nie może skutecznie kwestionować zastosowania środka egzekucyjnego z powodu - w jego przekonaniu- niezgodnego z prawem prowadzenia egzekucji, nieistnienia obowiązku podlegającego egzekucji. Są to bowiem zagadnienia podlegające rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w innych trybach przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym zauważyć, że z przedstawionych sądowi akt egzekucyjnych wynika, że zarzut dotyczący właśnie nieistnienia egzekwowanego obowiązku został przez zobowiązanego zgłoszony i Dyrektor Izby Skarbowej w L. [...] postanowił o jego niezasadności (k. 26, 23/3 akt egzekucyjnych). Natomiast równocześnie z rozpatrywaniem skargi zobowiązanego złożonej [...], toczyło się przed organami postępowanie z wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, między innymi z perspektywy istnienia bądź nieistnienia egzekwowanego obowiązku (k. 47 akt egzekucyjnych). Jak to zostało wyjaśnione wyżej, w przypadku skargi składanej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. przedmiotem analizy mogą być wyłącznie kwestie związane ściśle z prawidłowością dokonania konkretnej czynności, objętej skargą. Podsumowując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że w skardze na czynności egzekucyjne zobowiązany nie może skutecznie wykazywać, że egzekwowany obowiązek, ujęty w tytule wykonawczym, na nim nie spoczywa. Spór dotyczący istnienia egzekwowanego obowiązku, zasadności wszczęcia i prowadzenia egzekucji w stosunku do zobowiązanego nie podlega rozpatrzeniu, a następnie rozstrzygnięciu w wyniku skargi złożonej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Natomiast skoro zobowiązany wystąpił ze skargą w odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu przypadającej mu wierzytelności z tytuł nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. należy przypomnieć, że w myśl art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Następnie art. 89 § 2 u.p.e.a. stanowi, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Z kolei według art. 89 § 3 omawianej ustawy egzekucyjnej jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. Zobowiązany nie kwestionował żadnej z czynności organu egzekucyjnego, składających się na zajęcie wierzytelności. W żaden sposób nie nawiązywał do wymogów postępowania organu egzekucyjnego określonych w art. 89 u.p.e.a. Niewątpliwie wierzytelność wynikająca z nadpłaty w podatku podlega zajęciu w toku egzekucji (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). O zastosowaniu tego środka egzekucyjnego wie dłużnik zajętej wierzytelności, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym. Stosowne zawiadomienie otrzymał także zobowiązany, czego omawiana skarga jest najlepszym potwierdzeniem. W związku z tym analizowana skarga zobowiązanego, dotycząca konkretnego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności, zawiera zarzuty i argumenty wykraczające poza przedmiotowe granice tego szczególnego trybu. W jego ramach nie może być oceniane istnienie egzekwowanego obowiązku, zasadność wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie opisanej w nim decyzji, w następstwie wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Prawidłowo organ wyjaśnił zobowiązanemu, że kwestia czy dojdzie do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ewentualnie z jakich przyczyn, będzie przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia w wyniku odrębnego wniosku zobowiązanego. Natomiast przez złożenie skargi w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązany nie może doprowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż ustawodawca wyraźnie zakreślił przedmiotowe granice trybu skargowego i nie objął nimi przesłanek prowadzących do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odmienne stanowisko zobowiązanego nie znajduje uzasadnienia w omówionych rozwiązaniach prawnych przyjętych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec tego stanowisko zobowiązanego nie podważa zgodności z prawem zajęcia wierzytelności przypadającej mu od organu podatkowego, które spowodowało, że zobowiązany kolejny raz zażądał odstąpienia, co do zasady, od prowadzenia wobec niego jakiekolwiek egzekucji, w następstwie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednak, jak wynika z powyższych rozważań, zobowiązany uczynił to w nieadekwatnym trybie. Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm.)