I SA/Lu 211/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego treści wskazał, że prowadzi jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada grunty rolne o pow. 5,16 ha fiz. (3,78 ha przelicz.) oraz leśne o pow. 0,51 ha. Jak wskazał źródło jego utrzymania stanowi emerytura w kwocie 1.837 zł netto. Odnośnie zaś ponoszonych wydatków podał: opłata za sanatorium (231 zł), ubezpieczenie budynków (164 zł), ubezpieczenie ciągnika rolniczego (63 zł), podatek rolny i leśny (340 zł), energia elektryczna (33 zł), zakup aparatu telefonicznego (548,90 zł), abonament telefoniczny (85 zł) oraz zakup wyposażenia domu (wanna, drzwi, kinkiet). Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku poprzez przyznanie prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy osoba występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może bowiem zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Odnosząc powyższe do wniosku strony skarżącej nie znaleziono dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wymaganych w sprawie kosztów postępowania sądowego. Rozpocząć należy od wskazania, że do wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych należy jedynie opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku w wysokości 100 zł oraz wpis od ewentualnie wniesionej skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł. Jak zaś wynika z akt sprawy skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz posiada stałe źródło dochodów w postaci emerytury w wysokości 1.837 zł netto. Dochody te pozwalają na pokrywanie wszystkich niezbędnych potrzeb skarżącego. Skarżący oprócz egzekwowanej obecnie kwoty nie wykazał by miał trudności z innymi płatnościami związanymi z bieżącym utrzymaniem. Jednakże co najistotniejsze skarżący posiada majątek znacznej wartości w postaci gruntów rolnych o pow. 5,16 ha fiz. (3,78 ha przelicz.). Ponadto posiada oszczędności w kwocie znacznie przewyższającej wymagane koszty sądowe. Jak bowiem wynika, że złożonego wyciągu z rachunku bankowego stan konta skarżącego na dzień 26 czerwca 2018 r. wynosił 7.126 zł. Posiadanie natomiast wolnych środków pieniężnych w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. Innymi słowy prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada dochody lub zgromadzone oszczędności pieniężne (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11; LEX nr 786724). Zdaniem oceniającego, nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe, zaś koszty postępowania sądowego finansowane są z budżetu państwa. Jednocześnie dodania wymaga, że wymagane koszty postępowania stanowią niewielki ułamek posiadanych środków pieniężnych. Nawet, gdyby zatem opłata kancelaryjna oraz wpis od skargi kasacyjnej zostały opłacone z tych środków, a nie z dochodów bieżących, to nastąpiłoby to bez ich większego uszczerbku. Zarazem nie można tracić z pola widzenia składników wchodzących w skład majątku strony. Samo posiadanie nieruchomości w szczególności mogących przynosić dochody, co ma miejsce w przypadku gruntów rolnych również wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Natomiast okoliczność, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania, co w sprawie nie występuje z uwagi na posiadane na rachunku bankowym środki pieniężne. Dodania przy tym wymaga, że skarżący w dotychczasowym postępowaniu uiścił wpis od skargi w wysokości 100 zł, czyli pokrył już koszty sądowe w tożsamej wysokości od obciążającej go obecnie opłaty kancelaryjnej, co jednoznacznie świadczy o zdolności poniesienia kosztów tej opłaty. Konkludując, jak już wskazywano prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, co stanowi, że powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżącego zaś do takich osób zaliczyć nie można, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.