I SA/Lu 220/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z jego treści wynika, że wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz trojgiem dzieci synami (20 i 16 lat) oraz córką (10 lat). Skarżący oświadczył, że rodzina nie osiąga żadnych dochodów, a w jej utrzymaniu pomaga rodzina. Majątek skarżącego stanowi natomiast mieszkanie o pow. 141,89 m2, garaż, działka rekreacyjna o pow. 600 m2, hala magazynowa o pow. 360 m2 oraz nieruchomości rolne w łącznej pow. 103,72 ha. Do wniosku dołączył zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej prowadzonej przez niego oraz jego żonę, powiadomienie o wysokości opłat czynszowych oraz upomnienie i tytuł wykonawczy wystawione w związku z zaległościami w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rozpatrując przedmiotowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych referendarz sądowy poddał analizie nie tylko dokumenty złożone do akt niniejszej sprawy, lecz również te złożone - w wyniku wezwania strony - do akt sprawy o sygn. akt I SA/Lu 114/14, jako znane z urzędu. Treść obecnie rozpatrywanego wniosku jednoznacznie bowiem wskazuje, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa jakiejkolwiek zmianie od czasu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w ww. sprawie. Mając zatem na uwadze powyższe oraz zasadę ekonomiki procesowej zawartą w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. zbędnym było wzywanie strony do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Realizacja tej zasady służy bowiem m.in. odformalizowaniu niektórych czynności procesowych takich jak obligowanie strony do składania dodatkowych dokumentów, które już są w posiadaniu Sądu i mogą zostać wykorzystane w innej sprawie. Przechodząc do istoty sprawy wskazać należy, że intencją wnioskodawcy jest uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Istotne przy tym jest, że przepis ten należy traktować jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego stanowiącej, że każdy ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie (patrz art. 199 i art. 214 § 1 p.p.s.a.). Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja majątkowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na początku podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w 6 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. W dwóch zawisłych przed Sądem sprawach (sygn. akt I SA/Lu 114/14 i sygn. akt I SA/Lu 191/14) wydano orzeczenia odnośnie tych wniosków. Nie są one jednak prawomocne, a tym samym nie mogły mieć wpływu na obecnie dokonywaną ocenę. Łączna wysokość wpisów we wszystkich tych sprawach wynosi 28.074,00 zł. Kwoty tej w stosunku do ilości zawisłych spraw nie można uznać za niską. Ocena stanu majątkowego strony nie pozwala jednak na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy nawet w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bezspornym jest, że skarżący jest właścicielem dwóch mieszkań o łącznej powierzchni 141,89 m2, garażu, działki rekreacyjnej, hali magazynowej o pow. ok. 360 m2 oraz gruntów rolnych o łącznej powierzchni 103,72 ha. Jeśli zatem weźmie się pod uwagę tylko sam fakt posiadana wszystkich tych nieruchomości, całkowicie przeczy to tezie o ubóstwie strony. W tych okolicznościach można poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienie strony z kosztów postępowania. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Bez znaczenia przy tym jest okoliczność obciążenia części posiadanych nieruchomości hipotekami umownymi i przymusowymi. Skarżący wadliwie w tym zakresie rozumie instytucję hipoteki. Ustanowienie na nieruchomości dłużnika zabezpieczenia w postaci hipoteki nie wyklucza bowiem możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów w postaci pożytków naturalnych lub cywilnych (patrz: art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Nie stanowi również przeszkody w rozporządzaniu nią według własnego uznania. Kwestia hipotek obciążających nieruchomości i postępowania komorniczego może mieć znaczenie jedynie przy ustalaniu ceny pomiędzy stronami dokonującymi przeniesienia własności nieruchomości, nie stanowi natomiast zakazu zbycia jej lub oddania do użytkowania innej osobie. Przejście własności nieruchomości na inną osobę powoduje, że w myśl art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece staje się ona dłużnikiem rzeczowym. Wierzyciel zaś hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się ona własnością (patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 maja 1997 r., sygn. akt I ACa 131/97, niepubl.). Powyższe jest tym bardziej istotne jeśli uwzględnić charakter nieruchomości należących do skarżącego (działki rolne o łącznej powierzchni ponad 100 ha, działka rekreacyjna o pow. 600 m2 oraz nieruchomość mogąca służyć prowadzeniu działalności gospodarczej - hala magazynowa o pow. 360 m2), które ze swej istoty są najbardziej korzystne jeśli chodzi o możliwość czerpania z nich jakichkolwiek pożytków, których prawdopodobna wielkość przy prawidłowym gospodarowaniu wielokrotnie przewyższa wymaganą do uiszczenia wartość wpisów we wszystkich sprawach. W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącego, jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw, nie mógł zostać uwzględniony. Stąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na marginesie należy zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.).