I SA/Lu 257/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Barański po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 maja 2017 r. sprawy ze skargi C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z [...] w sprawie umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem z [...] lipca 2015 r., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Dyrektor Izby Celnej prowadził wobec Spółki z o.o. A. w C. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...]. W celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny podjął szereg czynności. Dokonano m.in.: wielu prób zajęcia rachunków bankowych, zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelności pieniężne, wpisu hipotek przymusowych na nieruchomościach stanowiących własność spółki. Zwracano się także z wnioskami do Sądu Rejonowego o wyjawienie majątku przez spółkę, przeprowadzono szacunkową wycenę wartości nieruchomości. Ustalono także, iż spółka nie prowadzi działalności, nie dokonuje zgłoszeń celnych, od 2010 r. nie wpłaca zaliczek na podatek dochodowy. Organ zaznaczył, że biorąc pod uwagę bezskuteczność prowadzonego postępowania, a także fakt, iż należące do spółki nieruchomości obciążone są hipotekami, Dyrektor Izby Celnej uznał, iż dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela i postanowieniami z [...] na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, umorzył postępowania egzekucyjne. Na powyższe postanowienia pełnomocnik spółki wniósł zażalenia. Jednocześnie pismem z 13 lipca 2015 r. spółka zwróciła się do Dyrektora Izby Celnej z wnioskiem o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych z uwagi na przedawnienie. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniami z [...] utrzymał w mocy postanowienia Dyrektora Izby Celnej z [...]. Na postanowienia te spółka wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrokami z dnia: 11 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1374/15, sygn. akt I SA/Lu 1375/15, sygn. akt I SA/Lu 1378/15, sygn. akt I SA/Lu 1379/15; 13 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1376/15, sygn. akt I SA/Lu 1377/15; 20 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1372/15, sygn. akt I SA/Lu 1373/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Od powyższych rozstrzygnięć pełnomocnik spółki wniósł kasacje do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprawy są aktualnie w toku. Pismem z 3 października 2016 r. A. Sp. z o.o. w C., na podstawie art. 37 § 1 k.p.a. wniosła zażalenie na bezczynność Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z [...] lipca 2015 r. o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] uznał zażalenie za nieuzasadnione, gdyż po jego wniesieniu organ egzekucyjny (Dyrektor Izby Celnej) wydał postanowienie z [...] umarzające postępowanie w sprawie wniosku z [...] lipca 2015 r. We wniesionym na postanowienie z dnia [...] zażaleniu strona zarzuciła naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 18 i art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że w sytuacji, gdy nie mamy do czynienia z prawomocnymi postanowieniami, a sprawy są w toku, definitywne zakończenie postępowania egzekucyjnego nie może mieć miejsca. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie wszczyna nowego, innego postępowania, lecz jest to wniosek składany w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wniosek ten zmierza do zakończenia toczącego się postępowania, a organ egzekucyjny nie prowadzi odrębnego postępowania w tym przedmiocie. Z takim wnioskiem można wystąpić na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, co z kolei obliguje organ egzekucyjny do zbadania przesłanek, o których mowa w art. 59 ustawy egzekucyjnej. Skarżący uznał za błędne stanowisko Dyrektora Izby Celnej, iż przeszkodę do rozpatrzenia wniosku stanowiło nieistnienie przedmiotu sprawy. Wniosek z dnia [...] lipca 2015 r. został złożony jeszcze przed zakończeniem postępowania egzekucyjnego, co obligowało organ egzekucyjny do jego merytorycznego zbadania. Nie może być zatem mowy o przesłance bezprzedmiotowości w postaci zakończenia postępowania, ani ze względu na ponowne rozpatrzenie wniosku. Strona nadto podkreśliła, iż regulacja prawna dotycząca umorzenia postępowania egzekucyjnego jest zawarta w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z powyższym brak było podstaw do stosowania art. 18 wymienionej ustawy. Złożenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji wydania nieprawomocnego postanowienia o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, nie może automatycznie skutkować bezprzedmiotowością wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie. W rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu drugiej instancji z akt sprawy bezspornie wynika, iż Dyrektor Izby Celnej postanowieniami z dnia [...] nr: [...] - na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej umorzył prowadzone wobec spółki postępowania egzekucyjne. Postanowienia te weszły do obrotu prawnego z chwilą doręczenia stronie. Podkreślono, że istotą umorzenia postępowania jest jego przerwanie, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta kończy postępowanie egzekucyjne z przyczyn natury formalnej, gdy w danej konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (A. Skoczylas, w: SPA, 2014, t. 9, s. 351). Przy umorzeniu postępowania od razu przesądza się nie tylko o przerwaniu postępowania egzekucyjnego, ale o zaniechaniu jego prowadzenia i uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Organ egzekucyjny wydając postanowienie o takiej treści związał się jego dyspozycją. Dopóki zatem nie zostanie ono wyeliminowane z obrotu prawnego (na skutek wniesionych środków zaskarżenia bądź wskutek zastosowania trybów nadzwyczajnych) organ egzekucyjny nie może podjąć innego działania niż to, do którego się zobowiązał w wydanym akcie prawnym. Obowiązywanie postanowienia w obrocie prawnym wiąże się z realizacją wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnej, która, poza szczególnymi przypadkami tam przewidzianymi, powinna gwarantować pewność rozstrzygnięcia. Dopóki więc decyzja administracyjna rozstrzygająca sprawę co do istoty funkcjonuje w obrocie prawnym, i nie została zweryfikowana przy wykorzystaniu środków prawnych, postępowanie administracyjne wszczęte w tej samej sprawie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (por. wyr. WSA w Warszawie z 29.11.2007 r., II SA/WA 1462/07; wyr. WSA w Poznaniu z 17.1.2008 r., IV SA/Po 461/07) nawet wtedy, gdy forma wydanego orzeczenia kończącego sprawę jest wadliwa (wyr. WSA we Wrocławiu z 5.3.2008 r" IV SA/Wr 539/07 ). Składając wniosek z [...] lipca 2015 r. spółka zwróciła się do Dyrektora Izby Celnej z wnioskiem o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Dla stwierdzenia, czy rozstrzygana sprawa została już uprzednio załatwiona innym rozstrzygnięciem ostatecznym, kluczowe znaczenie ma stwierdzenie tożsamości obu spraw. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wniosek dotyczy tych samych podmiotów postępowania, a treść żądania strony odnosi się do postępowań egzekucyjnych już umorzonych. Przyjęto zatem, iż w przedmiotowej sprawie zachodziła pierwotna bezprzedmiotowość postępowania skutkująca jego umorzeniem. W tych okolicznościach organ umorzył więc postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. W świetle doktryny procesu administracyjnego oraz orzecznictwa sądowego przedmiot postępowania administracyjnego istnieje, jeśli zostaną spełnione określone warunki, w szczególności jeśli nie zostało w sprawie podjęte rozstrzygnięcie. Sprawa administracyjna musi mieć bowiem charakter "otwarty". W konsekwencji tak długo, jak długo orzeczenie rozstrzygające daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego w stosownym prawem przewidzianym trybie takiego rozstrzygnięcia otwiera możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. To zaś w niniejszym postępowaniu nie miało miejsca. Wprawdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienia (ze wskazanych wyżej powodów), jednakże spółka wniosła od przedmiotowych orzeczeń skargi kasacyjne. Nadal więc w obrocie prawnym funkcjonują postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, skutkiem czego postępowanie nie jest prowadzone. Ponadto podkreślono, iż organy egzekucyjne zobligowane są do badania kwestii przedawnienia dochodzonych należności na każdym etapie postępowania. Organ odwoławczy dokonał tego sprawdzenia, rozpatrując zażalenia. Kontroli takiej dokonał także Wojewódzki Sąd Administracyjny we wskazanych orzeczeniach stwierdzając, iż "chybione są zarzuty skargi dotyczące przedawnienia egzekwowanego zobowiązania". W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej strona wniosła o jego uchylenie i umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: - art. 105 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne uznanie, że należało umorzyć postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość w związku z zakończeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podczas gdy przedmiotowe postępowanie egzekucyjne jest w toku, w związku z czym należało rozstrzygnąć sprawę co do istoty, bowiem możliwe było wydanie orzeczenia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie zobowiązań spółki; - art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne ich zastosowanie w zaistniałym stanie faktycznym; - art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Dyrektora Izby Skarbowej, iż wydanie nieprawomocnego postanowienia o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego powoduje bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że w przedmiotowej sprawie bezpodstawnie został zastosowany art. 105 § 1 k.p.a. Organy podatkowe pozostają zdaniem strony w błędzie twierdząc, że postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych zostały zakończone, w sytuacji gdy postanowienia nie są prawomocne. Przedmiotowe sprawy są zatem nadal w toku. W związku z powyższym nie można twierdzić, że postanowienia są ostateczne i miało miejsce definitywne zakończenie postępowania egzekucyjnego. Strona podkreśliła, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego składany przez zobowiązanego nie wszczyna innego postępowania, lecz jest to wniosek składany w toku postępowania egzekucyjnego. Skoro zobowiązany żądanie o umorzenie może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem zbadania czy zaistniały wskazane w art. 59 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź odmowie jego umorzenia. Według skarżącej organ bezpodstawnie przyjął, że przestał istnieć przedmiot wniosku w postaci żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie. Złożony wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego powinien być rozpatrzony merytorycznie w trybie art. 59 u.p.e.a. Strona podkreśliła, że regulacja prawna dotycząca umorzenia postępowania egzekucyjnego jest zawarta w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem należy przyjąć, że brak było podstaw do stosowania art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 105 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Rozważania w sprawie należy rozpocząć od przypomnienia, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, tj. w dniu [...] lipca 2015 r. w obrocie prawnym istniało nieostateczne postanowienie Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie umorzenia tego postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zobowiązany złożył natomiast wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego łącznie z zażaleniem na to postanowienie, argumentując go wygaśnięciem zobowiązania podatkowego wskutek upływu terminu przedawnienia (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Organ nadał bieg zażaleniu i - w jego rozpoznaniu – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Stwierdził przy tym zasadność zastosowanej przez organ podstawy umorzenia postępowania, oceniając zarzuty skarżącego za nieuzasadnione. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej dnia [...] jest ostateczne. O sposobie rozstrzygnięcia wniosku strony z dnia [...] lipca 2015 r. zadecydowały względy procesowe. Wniosek ten, z uwagi na etap jego złożenia wobec postępowania egzekucyjnego, którego dotyczył, nie mógł bowiem podlegać merytorycznej ocenie. Należy podkreślić, że decyzja nieostateczna (postanowienie nieostateczne), po doręczeniu jej stronie nabywa moc obowiązującą w obrocie prawnym. Przysługuje jej przymiot domniemania prawidłowości do czasu, gdy w trybie regulowanym przepisami prawa z tego obrotu prawnego nie zostanie wyeliminowana. Wiąże też organ, który ją wydał. Jest to konsekwencją obowiązującej zasady trwałości decyzji administracyjnej wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., która zapewnia trwałość rozstrzygnięcia. Postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nie zostały do chwili obecnej wyeliminowane z obrotu prawnego. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zapadły w rozpoznaniu skargi strony na powyższe postanowienie, jest nieprawomocny, została od niego złożona skarga kasacyjna. W tych okolicznościach organy zasadnie uznały, że nie istnieje przedmiot postępowania, który podlegałby rozstrzygnięciu zgodnie z wnioskiem skarżącego z dnia [...] lipca 2015 r. Postępowanie egzekucyjne zostało już bowiem zakończone. Załatwienie sprawy, o którym mowa w art. 104 § 1 kpa (mającym zastosowanie w sprawie na podstawie art. 18 u.p.e.a.) to przede wszystkim rozstrzygnięcie o istocie sprawy, czyli rozstrzygnięcie o obowiązkach bądź prawach strony. Administracyjne postępowanie egzekucyjne kończy się zazwyczaj poprzez realizację tytułu wykonawczego. Niemniej jednak w pewnych przypadkach (wskazanych w art. 59 u.p.e.a.) organ orzeka o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Istotą umorzenia postępowania jest jego przerwanie. Instytucja ta kończy zatem postępowanie egzekucyjne z przyczyn natury formalnej, gdy w danej konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Rację ma skarżący, że dla strony nie pozostaje obojętne z punktu widzenia jej praw i obowiązków, na jakiej podstawie prawnej dokonane zostanie umorzenie postępowania. Powołanie bowiem w podstawie rozstrzygnięcia przesłanki merytorycznej (trwałej), inaczej niż w wypadku przesłanki formalnej jaką stanowi m.in. art. 59 § 2 u.p.e.a.(mającej charakter przemijający) oznacza, iż nie będzie już można ponownie wszcząć postępowania egzekucyjnego w oparciu o ten sam tytuł wykonawczy (art. 60 u.p.e.a.). Dlatego też organ egzekucyjny jest zobligowany do każdorazowego sprawdzania tych okoliczności, które z mocy art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. mogą skutkować koniecznością umorzenia postępowania i do podejmowania (także z urzędu) rozstrzygnięć adekwatnych do stanu sprawy. Wniosek o umorzenie postępowania może być złożony przez zobowiązanego w każdym czasie, jednak do momentu, w którym dane postępowanie się toczy. Tymczasem przedmiotowy wniosek strony został złożony po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Ta okoliczność pozostawała aktualna także w momencie rozstrzygania przez organ odwoławczy, jak też przez sąd administracyjny. Skarżący okoliczność wadliwej podstawy rozstrzygnięcia podnosił w zażaleniu i w skardze do sądu administracyjnego, co podlegało w ramach tych środków stosownej ocenie (wyrazem tego jest treść uzasadnień tych rozstrzygnięć). Należy przyznać rację skarżącemu, że wniosek o umorzenie co do zasady nie wszczyna odrębnego postępowania administracyjnego. Inaczej jednak niż w niniejszej sprawie, wniosek taki dotyczy z zasady postępowania, które się już toczy. W niniejszej sprawie wniosek strony został jednak złożony po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Złożenie więc tego żądania spowodowało z mocy prawa, zgodnie z przepisami k.p.a., wszczęcie postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (zob. R. Hauser, "Wszczęcie postępowania administracyjnego", Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, Rok LX- zeszyt 1, 1998 I.). W ocenie Sądu, organ zasadnie stwierdził bezprzedmiotowość postępowania wywołanego wnioskiem strony o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi. Tym samym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. może wynikać z bardzo różnorodnych przyczyn, a ich katalog nie jest zamknięty (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r., II SA/Łd 416/16). Jak słusznie podkreślił organ, o bezprzedmiotowości postępowania stanowi m.in. brak przedmiotu postępowania. Przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest podejmowanie czynności procesowych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. Celem postępowania egzekucyjnego jest zatem doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. W sytuacji, gdy organ poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego kończy jego prowadzenie, nie istnieje przesłanka przedmiotowa do rozstrzygnięcia kolejnego wniosku o umorzenie tego samego postępowania. Taki stan rzeczy trwa dopóty, dopóki w obrocie prawnym znajduje się rozstrzygnięcie przedmiotem którego jest zakończenie postępowania egzekucyjnego. Powyższe oznacza, że strona uzyska prawo do złożenia skutecznego procesowo wniosku o umorzenie, jednak dopiero wówczas, gdy zapadłe już postanowienia o umorzeniu postępowania zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego. Wskazywana przez stronę w skardze podstawa umorzenia postępowania – art. 59 u.p.e.a. znajduje zastosowanie do postępowania egzekucyjnego i dotyczy jego meritum, czyli wyegzekwowania obowiązku. W zaskarżonym postanowieniu umorzeniu podlegało natomiast postępowanie wywołane wnioskiem strony z dnia [...] lipca 2015 r., a zatem postępowanie mające charakter wpadkowy, incydentalny. Z oczywistych względów nie znajduje w takim wypadku zastosowania przepis art. 59 u.p.e.a., bowiem jego treść (poza pkt 8 – 10 oraz art. 59 § 2 u.p.e.a.) odwołuje się wprost do istnienia obowiązku lub osoby zobowiązanego. Organ zatem prawidłowo, wbrew zarzutowi skargi, zastosował w tym względzie normę art. 105 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.