I SA/Lu 262/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.P.H.U. A. sp. z o.o. z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P.P.H.U. A. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące 2005 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi P.P.H.U. A. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: skarżąca, spółka lub strona) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lutego 2014 r. określająca stronie zobowiązanie w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2005 r. w łącznej kwocie 2.979.603,00 zł, która jednocześnie stanowi wartość przedmiotu sporu. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Sądu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) - do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 29.797,00 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wskazanej kwoty wpisu spółka złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu zwróciła uwagę, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, a jedyny dochód w kwocie 2.900 zł (netto) uzyskuje z tytułu najmu i dzierżawy posiadanych nieruchomości, przy czym dochód ten podlega w całości zajęciu komorniczemu. Ogólna wartość długów spółki wynosi 4.126.761,91 zł, a jej majątek objęty jest zajęciami komorniczymi. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych strony wynosi 4.552.997,49 zł, a wg bilansu w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 4.507,59 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika również, że spółka nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej strony, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał spółkę do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na powyższe, nadesłano kopie: bilansu działalności spółki za 2013 r. (wskazano w nim, że aktywa trwałe wynoszą 4.031.997,36 zł, zaś aktywa obrotowe 1.678.256,78 zł); rachunku zysków i strat (wykazano przychód netto ze sprzedaży w kwocie 184.752,79 i stratę w kwocie 7.723,75 zł, zeznania podatkowego spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za ubiegły rok (wykazano w nim przychód w kwocie 184.752,79 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 189.260,38 zł i stratę w kwocie 4.507,59 zł), deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od listopada ubiegłego roku do kwietnia roku bieżącego (tylko w marcu i kwietniu 2014 r. wykazano podstawę opodatkowania, odpowiednio w kwocie 14.776 zł i 10.208 zł), wykazu majątku spółki (wskazano w nim nieruchomości gruntowe zabudowane m.in. bazą i stacją paliw o łącznej wartości około 15.000.000,00 zł), raporty kasowe za trzy minione miesiące bieżącego roku (wykazują one obrót: w lutym na kwotę 2.002,00 zł, w marcu na kwotę 5.973,72 zł i w kwietniu na kwotę 4.723,70 zł), zaświadczeń właściwych podmiotów o zaleganiu z opłatą składek ubezpieczeniowych oraz podatku dochodowego i podatku od towarów i usług, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną spółki na kwotę 294,985,10 zł oraz umowy najmu nieruchomości stanowiących własność spółki (wynajmującym jest P.P.H.U. A. sp. z o.o. z siedzibą w P., najemca natomiast B. sp. z o.o. z siedzibą w P., w obydwu spółkach funkcje prezesa zarządu sprawuje ta sama osoba fizyczna, zgodnie z umową najmu z dnia 6 września 2010 r. zawartą na okres 15 lat, kwota czynszu najmu nieruchomości gruntowej zabudowanej stacją paliw i motelem określono na 1.000 zł miesięcznie). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Kwestię rozstrzygnięcia tak zakreślonego żądania reguluje art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, że osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy - w takim zakresie - może być przyznane gdy ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przystępując do oceny wniosku przypomnieć jednak należy, że co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Do wniosku takiego prowadzi analiza złożonej na wezwanie dokumentacji obrazującej sytuację majątkową i dochodową spółki. Z dokumentów tych nie wynika bowiem by strona nie miała możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. I tak w pierwszej kolejności należy wskazać, że jak wynika ze złożonej deklaracji podatkowej, spółka w 2013 r. osiągnął przychód w kwocie 184.752,79 zł. Już samo to przeczy twierdzeniom strony o braku zdolności zdobycia potrzebnych środków finansowych. Jednocześnie bez znaczenia przy tym jest, że bilans roczny działalności spółki wykazuje stratę. Pomijając wysokość tej straty, która w ujęciu wielkości przychodów jest znikoma, zaznaczyć należy, że straty tej w żadnym razie nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Generalnie, strata jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie (miesięcznym, rocznym) w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Co więcej istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Odnośnie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej kreujących stratę, za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. Zdolność finansowe strony wynika nie tylko z przedmiotowego zeznania podatkowego, lecz również deklaracji podatkowych VAT – 7 i raportów kasowych. Mianowicie z deklaracji tych wynika, że spółka wykazuje regularnie obrót. Spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w październiku 2013 r. - 13.547 zł, w grudniu 2013 r. - 14.164 zł, w styczniu 2014 r. - 7.636 zł, w lutym 2014 r. - 7.643 zł oraz marcu 2014 r. 14.776 zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że strona osiągnęła w 2013 r. i w dalszym ciągu osiąga obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Co prawda dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Również analiza raportów kasowych spółki prowadzi do tożsamych wniosków. Z ich treści wynika, że łączna kwota wydatków, jest w całości zrównoważona wpływami. Wpływy te pochodzą od B. sp. z o.o. w P.. Sytuacji finansowej i materialnej uzasadniającej uwzględnienie wniosku nie potwierdza również analiza sprawozdania finansowego spółki. Wynika z niej bowiem jednoznacznie, że spółka na koniec 2013 r. posiadała aktywa trwałe o łącznej wartości 4.031.997,36 zł oraz aktywa obrotowe w wysokości 1.674,256,78 zł. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że przez pojęcie "środki" o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, lecz również wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Innymi słowy "brak środków" na pokrycie niezbędnych kosztów nie ogranicza się tylko do braku środków finansowych, ale odnosi się do ogólnej sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie ulgi w postaci prawa pomocy. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu. Po pierwsze ze względu na przedstawioną sytuację materialną wnioskodawcy byłoby to nieuzasadnione, a po drugie udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.