I SA/Lu 346/99

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Ewy K. na decyzję Izby Skarbowej w L. Ośrodek Zamiejscowy w Z. z dnia 16 lutego 1999 r. (...) w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległe zobowiązania małżonków w podatku od towarów i usług za miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 1993 r. - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w B. z dnia 23 października 1998 r. (...), (...). Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ art. 40 ust. 1, 2 i 3, art. 41 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ Izba Skarbowa w L. Ośrodek Zamiejscowy w Z. - po rozpatrzeniu odwołania Ewy K. z dnia 25 listopada 1998 r. od decyzji Urzędu Skarbowego w B. z dnia 23 października 1998 r. (...) orzekającej o odpowiedzialności za zaległe zobowiązania w podatku VAT małżonka Krzysztofa K. za lipiec, sierpień i wrzesień 1993 r. w łącznej kwocie 9.599,60 zł - utrzymała w mocy decyzję I instancji. W motywach swej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, małżonek podatnika odpowiada solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe powstałe w czasie trwania małżeństwa. Zaległości podatkowe podlegają zaspokojeniu z majątku wspólnego małżonków. Z akt sprawy wynika, że w dniu 12 marca 1996 r. strona zawarła z mężem Krzysztofem K. umowę /sporządzoną w formie aktu notarialnego/ na mocy której została wyłączona ustawowa współwłasność małżeńska. Ponadto Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 25 marca 1998 r. zniósł wspólność ustawową małżeńską lokalu mieszkalnego typu własnościowego położonego w B. W ocenie Izby Skarbowej z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje ustawowa majątkowa wspólność małżeńska /art. 31 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. nr 9 poz. 59 ze. zm./. Wspólność tą małżonkowie mogą wyłączyć poprzez umowne /w formie aktu notarialnego/ jej zniesienie bądź z ważnych powodów takiego wyłączenia może dokonać sąd. Wprowadzenie umownej rozdzielności majątkowej zależy jedynie od woli stron. Umowa ta nie może wywierać skutków wstecznych, zaś umowne wyłączenie wspólności ustawowej - jak wskazał to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 kwietnia 1980 r. III CZP 13/80 /OSNCP 1980 z. 7-8 poz. 140/, nie jest skuteczne do wierzytelności powstałych przed jej zawarciem. Tym samym w rozpatrywanej sprawie należy przyjmować taki stano stosunków majątkowych jaki obowiązuje w ramach ustawowego ustroju majątkowego. Organ II instancji podniósł, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie dotyczącej wymiaru podatku od towarów i usług dla męża Ewy K. za lipiec, sierpień i wrzesień 1993 r. wyłączenie /umowne/ ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej nastąpiło w efekcie wszczęcia kontroli podatkowej przez Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Z., a zakończonej wynikiem kontroli ustalającym istnienie zaległości podatkowych, dotyczących poszczególnych okresów rozliczeniowych 1993 r. Natomiast sądowe zniesienie ustawowej wspólności małżeńskiej lokalu mieszkalnego nastąpiło w trakcie toczącego się postępowania podatkowego dotyczącego przeniesienia na Ewę K. odpowiedzialności za zaległości podatkowej jej męża. W ocenie Izby, przesłanki art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych -istnienie związku małżeńskiego i majątku wspólnego w okresie powstania zaległości podatkowych jak i wydania skarżonej decyzji uprawniały organ podatkowy I instancji do wydania decyzji w trybie powołanego przepisu. Organ odwoławczy wywodzi, że przedmiotem odpowiedzialności osoby trzeciej /w rozpatrywanym przypadku małżonka podatnika/ jest obowiązek wykonania zobowiązań wynikających z odrębnej decyzji wymiarowej dotyczącej podatnika. W postępowaniu tym, nie rozstrzyga się bowiem kwestii związanych z ustaleniem istnienia obowiązku podatkowego oraz wysokości zobowiązania podatkowego. Decyzja wymiarowa w rozpatrywanym zakresie jest ostateczna i jako taka stanowiła podstawę do orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej. Zebrany materiał dowodowy potwierdza, że w sprawie nie występują przyczyny uzasadniające odstąpienie w trybie art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, od orzekania o odpowiedzialności małżonki za zobowiązania podatkowe męża. W ocenie organu odwoławczego - umowne wyłączenie ustawowej małżeńskiej wspólności majątkowej, a także sądowe zniesienie ustawowej wspólności małżeńskiej lokalu mieszkalnego /nabytego w trakcie trwania ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej i stanowiącego tą wspólność w okresie powstania zaległości podatkowych/ wskazuje na świadome działanie strony mające na celu uniknięcie obciążeń podatkowych. Z wyjaśnień do protokółu o stanie majątkowym złożonych przez podatniczkę wynika, że pobiera ona wynagrodzenie z tytułu pracy zawodowej, zasiłki rodzinne związane z wychowaniem dzieci oraz zasiłek pielęgnacyjny. Ponadto ma ona możliwość pracy zarobkowej w ramach umowy zlecenia. W skardze do Sądu Ewa K. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W szerszych motywach skarżąca podniosła, iż zgodnie z treścią art. 332 Ordynacji podatkowej stosuje się przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych, wobec faktu, iż odpowiedzialność dotyczy zobowiązań powstałych przed wejściem w życie Ordynacji podatkowej. Dlatego też, zdaniem skarżącej, naruszone zostały w sprawie niniejszej przepisy art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w świetle, którego zaległości podatkowe podlegają zaspokojeniu z majątku wspólnego małżonków. Tymczasem, między skarżącą jej mężem - od 12 marca 1996 r. nie istnieje wspólność majątkowa, a tym samym - nie istnieje majątek wspólny, bowiem w tymże dniu zawarła ona umowę notarialną o wyłączeniu wspólności. Ponadto skarżąca podniosła, iż Sąd Rejonowy w B. orzeczeniem z dnia 25 marca 1998 r. zniósł wspólność ustawową lokalu mieszkalnego, przyznając lokal skarżącej - Ewie K., zaś lokal ten stanowił cały majątek wspólny powstały w czasie trwania małżeństwa. Skarżąca podnosi jednocześnie, iż zbędne wydają się dywagacje organu skarbowego na temat intencji kierujących skarżącą i jej mężem w zakresie zniesienia wspólności. Nie jest to zadaniem tegoż organu tym bardziej, iż czynność ta podlegała kontroli sądu powszechnego. Sąd w tym przedmiocie orzekał nie tylko w oparciu o przesłankę woli wnoszącego sprawę, lecz zobligowany był z urzędu uwzględnić cały szereg innych okoliczności uzasadniających zniesienie wspólności. W odpowiedzi na skargę Izba wniosła o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając na rozprawie złożoną skargę Sąd doszedł do następujących ustaleń i wniosków: Zarzutom skargi nie można odmówić słuszności - jak uczyniła to Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę. Wskazać trzeba przede wszystkim, iż art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych stanowi, iż zaległości podatkowe podlegają zaspokojeniu z majątku wspólnego małżonków. Jak sama Izba Skarbowa wskazuje w uzasadnieniu swej decyzji, iż między skarżącą a jej mężem od 12 marca 1996 r. nie istnieje wspólność majątkowa. Tym samym nie istnieje majątek wspólny, jeśli się zważy, iż w dniu 12 marca 1996 r. zawarła ona z mężem umowę notarialną o wyłączeniu tej wspólności. Nadto Sąd Rejonowy w B. orzeczeniem z dnia 25 marca 1998 r. zniósł wspólność ustawową lokalu mieszkalnego przyznając go Ewie K. Lokal ten stanowił cały majątek wspólny powstały w czasie trwania małżeństwa. Z akt sprawy niniejszej wynika, iż decyzja Urzędu Skarbowego w B. /z dnia 23 października 1998 r. (...)/ o odpowiedzialności skarżącej za zaległości podatkowe jej męża - Krzysztofa K. w podatku VAT za okresy wskazane w tejże decyzji - doręczona jej została w dniu 12 listopada 1998 r. (...) a więc w dacie, w której nie istniał już ustrój wspólności majątkowej między małżonkami. Skład sędziowski w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, prezentowanym także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego /zob. wyrok NSA z dnia 21 listopada 1996 r. - I SA/Po 420/96 - Prokuratura i Prawo 1998 nr 4 poz. 52/, iż skoro skutki prawne decyzji wydanej na podstawie art. 41 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ powstają z chwilą jej doręczenia małżonkowi podatnika, a zaległości podatkowe podlegają zaspokojeniu z majątku wspólnego małżonków, to brak ustroju wspólności majątkowej między małżonkami wyklucza możliwość ponoszenia przez współmałżonka odpowiedzialności z tytułu zaległości podatkowych podatnika. Dla oceny stosunków majątkowych między małżonkami wiążący jest moment doręczenia małżonkowi decyzji o odpowiedzialności wydanej w trybie art. 40 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wskazać także trzeba, iż w toku postępowania skarżąca wskazywała, iż jej zdaniem, okoliczności faktyczne uzasadniają odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności, na zasadzie art. 40 ust. 2 wyżej cyt. ustawy o zobowiązaniach podatkowych, ze względu na zasady współżycia społecznego i ważne względy społeczno-gospodarcze. W sprawie niniejszej brak jest szerszej oceny dokonanej przez organy podatkowe - obu instancji - czy w sytuacji skarżącej zachodzą przesłanki wskazane w art. 40 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy, co powoduje - zdaniem Sądu - wadliwość wydanych decyzji. 5. Mając powyższe na uwadze Sąd - na mocy art. 22 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - orzekł jak w sentencji.