I SA/Lu 360/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. sp. z o.o. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. p o s t a n a w i a odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 360/18. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 360/18 referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 18 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie utrzymał w mocy ww. postanowienie referendarza. Następnie zarządzeniem z dnia 25 października 2018 r. skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 14 czerwca 2018 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi skarżąca ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wskazując, że wniosek ten znajduje oparcie w nowych faktach i dowodach. Mianowicie, zdaniem strony są nimi: sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego o stanie majątku dłużnika (skarżącej spółki) oraz przewidywanych kosztach postępowania upadłościowego wraz z pismem uzupełniającym, oświadczenia wspólników skarżącej spółki o odmowie dokonania dopłat do jaj majątku oraz pismo Prokuratora Prokuratury Okręgowej w L. oz. w C. o uznaniu 8 szt. samochodów należących do skarżącej spółki za dowody rzeczowe w prowadzonym postępowaniu karnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - zwanej dalej P.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych, o które kolejny raz ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie prawnej o ile ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jedynym, wymagalnym w sprawie, na jej obecnym etapie postępowania, kosztem jest obowiązek uiszczenia wpisu w wysokości 6.354 zł. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem sądowym udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania podmiotu skarżącego z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r. sygn. GZ 61/04). Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na Skarb Państwa. Przystępując jednak do rozpoznania przedmiotowego wniosku w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania referendarza sądowego tutejszego sądu, który wniosek ten oddalił postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 360/18. W wyniku rozpatrzenia sprzeciwu strony tutejszy sąd postanowieniem z dnia 18 października 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego co oznacza, że rozstrzygnięcie to jest prawomocne. Zgodnie zaś z treścią art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, z tym jednak wyjątkiem, iż rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie art. 165 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Innymi słowy odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie bądź pojawiły się nowe nieznane wcześniej rozpoznającemu. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy nie można uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia, co wnioskodawca musi wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Uwzględniając powyższą argumentację oraz treść kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stanął na stanowisku, że wniosek ten będący w istocie wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2018 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena ta jest skutkiem przyjęcia ustaleń faktycznych zawartych we wskazanym prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego oraz treścią ponownie złożonego wniosku oraz dołączonych do niego pism. Rozpocząć należy od wskazania, że podstawa odmowy przyznania stronie prawa pomocy było stwierdzenie, że skarżąca zarówna miała (dochody, aktywa, należności) jak i ma (dopłaty wspólników) możliwość pozyskania środków na opłacenie wymaganych obecnie kosztów sądowych. Skarżąca spółka prezentuje natomiast wyłącznie korzystne dla niej stanowisko, że wspólnicy spółki mogą jedynie partycypować w zyskach spółki bez konieczności dofinansowania jej w razie takiej potrzeby, co powinien uczynić Skarb Państwa, a więc wszyscy obywatele płacący podatki. Takiego stanowiska nie można w żaden sposób zaakceptować. Jak już bowiem stronie wskazano, osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Do takich właśnie działań można na przykład zaliczyć uchwalenie obowiązku wniesienia dopłat przez wspólników. Dopłaty takie mają charakter obowiązkowego świadczenia wspólników o charakterze pieniężnym oraz fakultatywnie zwrotnym, tj. nie muszą być zwracane w określonych okolicznościach, ale mogą być tylko wówczas zwracane, jeżeli tak postanowi zgromadzenie wspólników. Ponadto umowa spółki może wprost przewidzieć, że dopłaty mają charakter bezzwrotny (por. M. Rodzynkiewicz; "Kodeks Spółek Handlowych, Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009 r., s. 300 - 301 oraz postanowienia NSA: z dnia 18 grudnia 2013r., sygn. II FZ 1098/13, z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. II FZ 701/11). Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12; z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05; z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15; postanowieniu WSA: w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1072/14; w Krakowie z dnia z dnia 6 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 253/16). Przywołana argumentacja czyni całkowicie bezskutecznym argument o braku woli udziałowców na dokonanie dopłat do majątku skarżącej spółki. Wystąpienie kosztów funkcjonowania spółki, w tym kosztów sądowych wchodzi w typowy zakres ryzyka prowadzonej działalności. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetu państwa. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej o braku środków finansowych, czego dowodem ma być sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego o stanie majątku dłużnika (skarżącej spółki) oraz przewidywanych kosztach postępowania upadłościowego należy zauważyć, że przy wydawaniu orzeczenia dotyczącego przyznania prawa pomocy, orzekający może wziąć pod uwagę okoliczności wynikające z przedstawionych przez stronę innych orzeczeń i dokumentów, jednak nie jest nimi związany. Uwzględniając jednak ich treść dostrzec należy, że zarówno treść sprawozdania tymczasowego nadzorcy sądowego o stanie majątku dłużnika wskazująca na brak środków na zaspokojenie kosztów postępowania sądowego jak i nawet fakt oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości z tego powodu same w sobie nie stanowią podstawy do uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto, stwierdzić należy, że treść sprawozdania wskazuje jedynie, że spółka nie posiada na dzień jego sporządzenia środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, a które to koszty są niewspółmierne z wpisem w niniejszej sprawie. Nie podważa natomiast najważniejszej dla sprawy kwestii możliwości pozyskania przez spółkę niezbędnych do opłacenia kosztów sądowych środków. W konsekwencji brak jest zdaniem referendarza sądowego podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie (w związku z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W związku z powyższym, działając na podstawie przywołanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji.